આધાર કાર્ડ ધારકો માટે મોટા સમાચાર! ડેટા ચોરીથી બચવા માટે તરત જ કરો આ કામ
આજના ડિજિટલ યુગમાં, આપણું ‘આધાર’ માત્ર પ્લાસ્ટિક કાર્ડ કે કાગળનો ટુકડો નથી, પરંતુ તે આપણી સંપૂર્ણ ડિજિટલ ઓળખ બની ચૂક્યું છે. બેંક ખાતા ખોલાવવાથી લઈને સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવા સુધી, દરેક જગ્યાએ આધારની જરૂર પડે છે. પરંતુ, સુવિધાની સાથે સુરક્ષાની ચિંતા પણ વધી ગઈ છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો કોઈ ખોટી વ્યક્તિના હાથમાં તમારો આધાર નંબર લાગી જાય, તો તે તમારી ઓળખનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકે છે?
આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને, UIDAI (ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ સત્તામંડળ) એ એક અત્યંત ઉપયોગી અને ક્રાંતિકારી ફીચર રજૂ કર્યું છે—’આધાર લોક-અનલોક ફીચર’. ચાલો જાણીએ કે આ ફીચર શું છે, તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને શા માટે દરેક આધાર કાર્ડ ધારકે તેના વિશે જાણવું જોઈએ.
આધાર લોક-અનલોક ફીચર શું છે?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો ‘આધાર લોક’ કરવું એ ડિજિટલ સુરક્ષાનું તાળું મારવા જેવું છે. જ્યારે તમે તમારા આધાર નંબરને લોક કરો છો, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે હવે તમારા 12 અંકના આધાર નંબરનો ઉપયોગ કરીને કોઈ પણ બાયોમેટ્રિક, ડેમોગ્રાફિક અથવા ઓટીપી (OTP) દ્વારા તમારી ઓળખ વેરિફાઈ (Authentication) કરી શકશે નહીં. આ ફીચર તમને તમારી પ્રાઈવસી પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ આપે છે.
જ્યારે આધાર લોક હોય છે, ત્યારે કોઈ પણ બેંક કે સેવા પ્રદાતા તમારા આધાર નંબરથી તમારી ઓળખની પુષ્ટિ કરી શકતું નથી. પરંતુ ગભરાશો નહીં, તેનો અર્થ એ નથી કે તમે ક્યાંય આધારનો ઉપયોગ કરી શકશો નહીં. જો તમારે ક્યાંય ઓળખ સાબિત કરવાની હોય, તો તમે 16 અંકના ‘વર્ચ્યુઅલ આઈડી’ (VID)નો ઉપયોગ કરી શકો છો, જે વધુ સુરક્ષિત છે.
જ્યારે આધાર લોક હોય છે, ત્યારે શું થાય છે?
આધાર લોક હોવાનો અર્થ એ છે કે તમારા આધાર નંબરની ઓથેન્ટિકેશન ક્ષમતા થોડા સમય માટે ‘સસ્પેન્ડ’ થઈ ગઈ છે. તેનો અર્થ છે:
-
કોઈ પણ કંપની કે બેંક તમારા આધાર નંબર દ્વારા તમારી માહિતી કાઢી શકતું નથી.
-
તમારો બાયોમેટ્રિક ડેટા (ફિંગરપ્રિન્ટ, આંખની કીકી) પણ લોક થઈ જાય છે, જેથી તેનો દુરુપયોગ અશક્ય બની જાય છે.
-
જરૂર પડ્યે, તમે VID (Virtual ID) નો ઉપયોગ કરીને તમારી ઓળખ સાબિત કરી શકો છો.
આ ફીચર તે લોકો માટે વરદાન છે જેઓ વારંવાર ઓનલાઇન લેવડ-દેવડ કરે છે અથવા જેમને પોતાના ડેટાની સુરક્ષાની ચિંતા રહે છે.
આધાર લોક કેવી રીતે કરવું?
તમે ઘરે બેઠા મુખ્ય બે રીતોથી તમારા આધારને લોક કરી શકો છો:
1. UIDAIની વેબસાઇટ દ્વારા
-
સૌ પ્રથમ UIDAI ની અધિકૃત વેબસાઇટ (myaadhaar.uidai.gov.in) પર જાઓ.
-
‘My Aadhaar’ વિભાગમાં ‘Aadhaar Lock & Unlock’ વિકલ્પ શોધો અને તેના પર ક્લિક કરો.
-
‘Lock UID’ પસંદ કરો અને ત્યાં તમારો આધાર નંબર, પૂરું નામ અને તમારા વિસ્તારનો પિન કોડ દાખલ કરો.
-
હવે તમને એક ઓટીપી (OTP) મળશે. તમે ઇચ્છો તો એસએમએસથી આવેલા ઓટીપીનો ઉપયોગ કરો અથવા mAadhaar એપથી મળતા TOTPનો ઉપયોગ કરો.
-
સબમિટ કરતા જ તમારું આધાર સફળતાપૂર્વક લોક થઈ જશે અને તમને કન્ફર્મેશનનો મેસેજ મળી જશે.
2. mAadhaar એપ દ્વારા
-
તમારા ફોનમાં mAadhaar એપ ઇન્સ્ટોલ કરો અને તમારા રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબરથી લોગ-ઈન કરો.
-
‘Services’ વિભાગમાં જાઓ અને ‘Aadhaar Lock/Unlock’ વિકલ્પ પસંદ કરો.
-
‘Lock Aadhaar’ પર ટેપ કરો અને સ્ક્રીન પર આપેલી સૂચનાઓનું પાલન કરો. અંતે, વેરિફિકેશન માટે ઓટીપી દાખલ કરો અને તમારું કામ પૂરું થઈ ગયું.
આધારને અનલોક કેવી રીતે કરવું?
જ્યારે તમને ફરીથી તમારા આધાર નંબરની જરૂર હોય, ત્યારે તમે તેને સરળતાથી અનલોક કરી શકો છો. આ માટે માત્ર આ સ્ટેપ્સ અનુસરો:
-
UIDAI ની વેબસાઇટ પર ‘Aadhaar Lock/Unlock’ વિભાગમાં જઈને ‘Unlock’ પસંદ કરો.
-
અહીં તમારો લેટેસ્ટ 16 અંકનો VID (Virtual ID) અને સ્ક્રીન પર દેખાતો સિક્યોરિટી કોડ ભરો.
-
‘Send OTP’ પર ક્લિક કરો અથવા તમારો TOTP દાખલ કરો.
-
સબમિટ કરતા જ તમારું આધાર અનલોક થઈ જશે અને તમે સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ કરી શકશો.
સુરક્ષા માટે એક પ્રો-ટિપ
હંમેશા તમારું આધાર લોક કરતા પહેલા ખાતરી કરી લો કે તમારી પાસે તમારો 16 અંકનો VID હાજર છે. જો તમને તમારો VID યાદ નથી, તો તમે એસએમએસ સર્વિસ દ્વારા ખૂબ જ સરળતાથી તેને મેળવી શકો છો.
આજના સમયમાં ‘ડેટા જ સુરક્ષા છે’. તમારું આધાર લોક કરવું એ એક નાનકડી પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે, પરંતુ તે તમારી ઓળખને મોટી મુસીબતમાંથી બચાવી શકે છે. જો તમે હજુ સુધી આ ફીચરનો ઉપયોગ નથી કર્યો, તો આજે જ તમારા આધારની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરો. સતર્ક રહો અને સુરક્ષિત રહો!
