હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીમાં નવું સંકટ: ઓમાને યુરોપિયન સાથી દેશોને આપ્યા સંકેત; તેલની અવરજવર માટે જહાજોએ ચૂકવવો પડી શકે છે ‘ટોલ ટેક્સ’
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષની વચ્ચે મધ્ય પૂર્વના મહત્વના જળમાર્ગ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) માં નવું આર્થિક અને લશ્કરી સંકટ ઊભું થઈ રહ્યું છે. ઓમાને તેના યુરોપિયન સાથી દેશોને સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં હવે ‘યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિ’ પર પાછા ફરવું અશક્ય છે. આ બાબતથી માહિતગાર રાજદ્વારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભવિષ્યમાં આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પરથી પસાર થતા કોમર્શિયલ જહાજો પાસેથી ચોક્કસ પ્રકારની ફી અથવા ટોલ ટેક્સ વસૂલવામાં આવી શકે છે.
ઓમાનના આ વલણથી અમેરિકા, યુરોપ અને પર્સિયન ગલ્ફના અરબ પડોશી દેશોની ચિંતામાં મોટો વધારો થયો છે. પશ્ચિમી દેશોને ડર છે કે ઓમાન હવે ઈરાનના દબાણ હેઠળ આવીને આ વ્યૂહાત્મક ચોકપોઇન્ટ માટે સંયુક્ત ‘ટોલિંગ સિસ્ટમ’ સ્થાપિત કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
પ્રદૂષણ અને નેવિગેશન સેવાઓના નામે ટેક્સની તૈયારી
ઓમાની સત્તાવાળાઓએ ખાનગી વાટાઘાટોમાં જણાવ્યું છે કે તેઓ હંમેશા આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાનું પાલન કરશે. જોકે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે જળમાર્ગને પ્રદૂષિત કરવા સામે અથવા જહાજોને સુરક્ષિત નેવિગેશનમાં મદદ કરવા સંબંધિત સેવાઓ માટે આ શુલ્ક વસૂલવામાં આવી શકે છે. હાલમાં આ ફી ફરજિયાત હશે કે મૈચ્છિક, તે અંગે ઓમાને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી નથી.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ઓમાન હાલમાં એશિયાની ‘મલક્કા સ્ટ્રેટ’ (Strait of Malacca) સહિત વિશ્વભરના પ્રમુખ ચોકપોઇન્ટ્સ પર કાર્યરત સિસ્ટમનો અભ્યાસ કરી રહ્યું છે, જ્યાં ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા અને સિંગાપોર નેવિગેશન સુવિધાઓ માટે ચાર્જ વસૂલ કરે છે, પરંતુ ત્યાં કોઈ ફરજિયાત શિપિંગ શુલ્ક નથી.
ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન અને સુલતાન હૈથમ વચ્ચે કટોકટી બેઠક
આ ગંભીર વૈશ્વિક મુદ્દા પર ચર્ચા કરવા માટે ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન આગામી સોમવારે પેરિસમાં ઓમાનના શાસક સુલતાન હૈથમ બિન તારિક સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજશે. મેક્રોનના કાર્યાલય દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદન અનુસાર, બંને નેતાઓ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી મુક્ત અને બિનશરતી દરિયાઈ અવરજવર જાળવી રાખવા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા પર મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
અબજો ડોલરનું નુકસાન અને અરાજકતાનો ભય
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી વિશ્વના કુલ કાચા તેલ અને લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) નો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. જો જહાજો પર કોઈપણ પ્રકારનો આડકતરો ટેક્સ લાદવામાં આવે, તો કોમોડિટી વેપારીઓ અને શિપિંગ કંપનીઓને વાર્ષિક અબજો ડોલરનું નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે. યુએસ, યુકે, ફ્રાન્સ, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ સહિતની સરકારોએ પહેલેથી જ ચેતવણી આપી છે કે આવો કોઈપણ ટેક્સ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાઓનો સરેઆમ ભંગ ગણાશે.
અમેરિકી સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયોએ બહેરીનની મુલાકાત દરમિયાન આ અંગે કડક વલણ અપનાવતા જણાવ્યું હતું કે, જો ઈરાન ઔપચારિક અને કાયમી શાંતિ ઈચ્છતું હોય તો તેણે હોર્મુઝને ટોલ-ફ્રી રાખવું પડશે. રુબિયોએ ચેતવણી આપી કે, “જો અહીં ફી વસૂલવાની મંજૂરી અપાશે, તો અન્ય દેશોને પણ પોતાના દરિયાઈ ચોકપોઈન્ટ્સ પર આવું કરતા કોઈ રોકી શકશે નહીં અને પછી વિશ્વમાં આર્થિક અરાજકતા ફેલાશે.”
ઈરાન તરફથી ઓમાન પર ભારે દબાણ
ભૂરાજકીય સંઘર્ષોમાં હંમેશા તટસ્થ રહેવાના કારણે ઓમાનને “મધ્ય પૂર્વનું સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ” કહેવામાં આવે છે. તે અમેરિકાનો સાથી હોવા છતાં ઈરાન સાથે પણ ગાઢ સંબંધો ધરાવે છે. વિશ્લેષકોના મતે, ઓમાન અત્યારે બે મહાશક્તિઓ વચ્ચે સેન્ડવિચ બન્યું છે.
કુવૈત યુનિવર્સિટીના બદર અલ-સૈફે જણાવ્યું કે, “ઓમાન ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, પરંતુ હાલમાં બંને પક્ષો યુદ્ધની સ્થિતિમાં હોવાથી ઓમાનની આ તટસ્થતાની નીતિ હવે તેના માટે જ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.” વાસ્તવમાં, ઈરાને સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કરીને પોતાની સૈન્ય તાકાત બતાવી છે, જેના કારણે ઓમાન તેના દબાણ હેઠળ હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઈરાને સંકેત આપ્યો છે કે અહીંથી પસાર થતા જહાજો માટે ખાસ વીમા પોલિસી લેવી પડશે, જે આગામી ૬૦ દિવસ માટે જ મફત રહેશે.
