ભૂલથી પણ ન કરતા આ ભૂલ! વંદે માતરમ અને જન ગણ મન માટે ગૃહ મંત્રાલયે જાહેર કર્યો નવો કડક પ્રોટોકોલ, જુઓ લિસ્ટ!
ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા દેશના તમામ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને નવો આદેશ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ આદેશ અંતર્ગત દેશના રાષ્ટ્રગીત (National Anthem – જન ગણ મન) અને રાષ્ટ્રગાન (National Song – વંદે માતરમ) સબંધિત નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ગૃહ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સત્તાવાર અને જાહેર કાર્યક્રમો દરમિયાન રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનના સન્માન અને તેના પ્રસ્તુતીકરણમાં કોઈપણ પ્રકારની ચૂક ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા 9 જુલાઈના રોજ તમામ રાજ્યોના મુખ્ય સચિવો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટદારો અને તમામ કેન્દ્રીય વિભાગોના સચિવોને સત્તાવાર પત્ર લખીને આ અંગે જાણ કરવામાં આવી છે. આ પત્ર સાથે અગાઉના અને વર્તમાન નિયમોની નકલ પણ જોડવામાં આવી છે, જેથી કાયદાકીય જોગવાઈઓ અંગે કોઈ અસ્પષ્ટતા ન રહે.
રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાન ક્યારે અને કેવી રીતે વગાડવું? ગૃહ મંત્રાલયની સ્પષ્ટતા
ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સત્તાવાર પત્રમાં એ બાબતનો વિગતવાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે કયા કયા પ્રસંગોએ રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનનું ગાન કરવું અથવા તેને વગાડવું ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત, કયા કાર્યક્રમોમાં તેને વૈકલ્પિક રીતે વગાડી શકાય છે તેની પણ યાદી આપવામાં આવી છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એવા ઘણા સરકારી અને સત્તાવાર પ્રસંગો હોય છે જ્યાં કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં અને અંતમાં આ બંને ગરિમાપૂર્ણ પ્રતીકોનું પ્રસ્તુતીકરણ જરૂરી હોય છે.
આ નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે દેશભરમાં યોજાતા વિવિધ સત્તાવાર અને અર્ધ-સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં એકરૂપતા જળવાઈ રહે અને રાષ્ટ્રના આ સર્વોચ્ચ પ્રતીકોના સન્માનમાં કોઈ કમી ન આવે.
પ્રોટોકોલ અને ક્રમ નક્કી કરાયો: પહેલા કયું ગીત વગાડવું?
ઘણીવાર જાહેર કાર્યક્રમોનું આયોજન કરતી વખતે આયોજકોમાં એ મૂંઝવણ જોવા મળતી હોય છે કે રાષ્ટ્રગીત (જન ગણ મન) અને રાષ્ટ્રગાન (વંદે માતરમ) બંને એક જ કાર્યક્રમમાં પ્રસ્તુત કરવાના હોય ત્યારે ક્રમ કયો રાખવો. આ મૂંઝવણનો કાયમી અંત લાવતા ગૃહ મંત્રાલયે પ્રોટોકોલ એકદમ સ્પષ્ટ કરી દીધો છે.
ગૃહ મંત્રાલયનો સત્તાવાર આદેશ: “જ્યારે પણ કોઈ એક જ કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રગાન (National Song) અને રાષ્ટ્રગીત (National Anthem) બંને એકસાથે રજૂ કરવાના હોય, ત્યારે હંમેશા રાષ્ટ્રગાન (વંદે માતરમ) પહેલા ગવાશે અથવા વગાડવામાં આવશે, અને ત્યારબાદ જ રાષ્ટ્રગીત (જન ગણ મન) રજૂ કરવામાં આવશે.”
આ આદેશનું પાલન તમામ સરકારી અને ખાનગી સંસ્થાઓએ સમાન રીતે કરવાનું રહેશે.
‘રાજ્ય ગીત’ (State Song) અંગેના નિયમો પણ જાહેર થયા
ભારતના કેટલાક રાજ્યો પોતાના સ્તરે સત્તાવાર રીતે ‘રાજ્ય ગીત’ (State Song) ધરાવે છે, જે તે રાજ્યના સ્થાપના દિવસ કે અન્ય પ્રાદેશિક કાર્યક્રમોમાં ગવાતું હોય છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને ગૃહ મંત્રાલયે એક વિશેષ સ્પષ્ટતા કરી છે.
જો કોઈ રાજ્યમાં સત્તાવાર કાર્યક્રમ દરમિયાન રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનની સાથે ‘રાજ્ય ગીત’ પણ વગાડવાનું હોય, તો પણ રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનને એકસાથે જ પ્રસ્તુત કરવા પડશે. આવા સંજોગોમાં પણ કેન્દ્રીય પ્રોટોકોલ યથાવત રહેશે, એટલે કે સૌપ્રથમ દેશનું રાષ્ટ્રગાન (વંદે માતરમ) રજૂ થશે, ત્યારબાદ તુરંત જ રાષ્ટ્રગીત (જન ગણ મન) રજૂ કરવામાં આવશે. રાજ્ય ગીતને આ બંને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના ગૌરવ અને ક્રમને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના યોગ્ય સમયે સ્થાન આપવાનું રહેશે.
ઉચ્ચારણ, રાગ અને લયની શુદ્ધતા પર વિશેષ ભાર
રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો પ્રત્યે આદર માત્ર હાજરી આપવાથી પૂરતો નથી થતો, પરંતુ તેનું સાચું ઉચ્ચારણ પણ એટલું જ મહત્વનું છે. ગૃહ મંત્રાલયે પોતાના પત્રમાં ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું છે કે ઘણીવાર કાર્યક્રમોમાં રાષ્ટ્રગીત કે રાષ્ટ્રગાનના શબ્દો અથવા તેના ઉચ્ચારણમાં ભૂલો જોવા મળે છે, જે અસ્વીકાર્ય છે.
નવા આદેશ મુજબ, રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાન ગાતી વખતે તેની સાચી લિપિ (Script), લખાણ (Text), શબ્દપ્રયોગ (Diction) અને શુદ્ધ ઉચ્ચારણ (Pronunciation) નું કડકપણે પાલન કરવું અનિવાર્ય છે. આ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે અને સામાન્ય નાગરિકો કે સંસ્થાઓને કોઈ મુશ્કેલી ન પડે તે માટે ગૃહ મંત્રાલયે તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર બંને ગીતોના પ્રમાણભૂત અને અધિકૃત પાઠ (Authentic Text) તેમજ તેના સાચા ઉચ્ચારણની માર્ગદર્શિકા અપલોડ કરી દીધી છે. કોઈપણ સંસ્થા ત્યાંથી સાચી માહિતી મેળવી શકે છે.
શાળાઓ, કોલેજો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે કડક સૂચના
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે તમામ રાજ્યોના મુખ્ય સચિવો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પ્રશાસકોને વિનંતી કરી છે કે તેઓ પોતાના અધિકાર ક્ષેત્ર હેઠળ આવતી તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (જેમ કે શાળાઓ, કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ), સરકારી કચેરીઓ, સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ અને અન્ય ખાનગી કે જાહેર સંગઠનોને આ અંગે તાત્કાલિક યોગ્ય નિર્દેશો જારી કરે.
સરકાર ઈચ્છે છે કે નવી પેઢી એટલે કે વિદ્યાર્થીઓ નાનપણથી જ આ રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના સાચા ઉચ્ચારણ અને તેના સન્માનના નિયમોથી વાકેફ થાય. આ માટે શાળાઓમાં યોજાતી સવારની પ્રાર્થના સભાઓ કે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં આ નિયમોનું ચુસ્ત પાલન થાય તે જોવાની જવાબદારી સ્થાનિક વહીવટીતંત્રની રહેશે.
દેશની તમામ સર્વોચ્ચ સંસ્થાઓને નકલ રવાના કરાઈ
આ મામલાની ગંભીરતા અને રાષ્ટ્રીય મહત્વને જોતા, ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા મોકલવામાં આવેલા આ પત્રની નકલો દેશની તમામ સર્વોચ્ચ બંધારણીય અને સરકારી સંસ્થાઓને પણ મોકલવામાં આવી છે. જેમાં નીચે મુજબની કચેરીઓનો સમાવેશ થાય છે:
-
રાષ્ટ્રપતિ સચિવાલય (President’s Secretariat)
-
ઉપરાષ્ટ્રપતિ સચિવાલય (Vice-President’s Secretariat)
-
વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO)
-
કેબિનેટ સચિવાલય (Cabinet Secretariat)
-
ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI)
-
સંસદ સચિવાલય (લોકસભા અને રાજ્યસભા)
-
દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) અને તમામ વડી અદાલતો (High Courts)
-
નીતિ આયોગ (NITI Aayog)
આ ઉપરાંત અન્ય તમામ સ્વાયત્ત અને બંધારણીય સંસ્થાઓને પણ આ વિગતવાર માર્ગદર્શિકા મોકલીને માહિતગાર કરવામાં આવ્યા છે.
ગૃહ મંત્રાલયે પત્રના અંતે યાદ અપાવ્યું છે કે ભારત સરકાર દ્વારા સમયાંતરે દેશના રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનના સન્માન અને તેના કાયદાઓ અંગે આદેશો જારી કરવામાં આવતા હોય છે, અને આ નવો આદેશ તે તમામ નિયમોને વધુ સુદ્રઢ અને સ્પષ્ટ કરવાના ભાગરૂપે જારી કરવામાં આવ્યો છે. તમામ નાગરિકો અને સંસ્થાઓ પાસે અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તેઓ આ રાષ્ટ્રીય ગૌરવના પ્રતીકો પ્રત્યે સંપૂર્ણ આદર દાખવશે.
