મહારાષ્ટ્રનું રાજકારણ: ‘ઓપરેશન ટાઈગર’ અને ઠાકરે પરિવારના ગઢમાં પડેલી તિરાડો
મહારાષ્ટ્રનું રાજકારણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે. બાળાસાહેબ ઠાકરે દ્વારા સ્થાપિત શિવસેના, જેણે દાયકાઓ સુધી મહારાષ્ટ્રની રાજનીતિ પર પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું, તે આજે બે ભાગમાં વહેંચાયેલી જોવા મળે છે. એક તરફ ઉદ્ધવ ઠાકરેની ‘શિવસેના (UBT)’ છે, તો બીજી તરફ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેની નેતૃત્વવાળી શિવસેના. આ રાજકીય ઘટનાક્રમમાં ‘ઓપરેશન ટાઈગર’ શબ્દપ્રયોગે રાજ્યના રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે.
શું છે ઓપરેશન ટાઈગર ૨.૦?
૨૨ જૂનનો દિવસ મહારાષ્ટ્રના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના તરીકે નોંધાયો. આ દિવસે એકનાથ શિંદેની હાજરીમાં શિવસેનાના ૬ સાંસદોએ પક્ષપલટો કર્યો હતો. આ ઘટનાક્રમ એટલો ઝડપી હતો કે વિરોધ પક્ષને સંભાળવાનો સમય પણ ન મળ્યો. આ ઘટનાને રાજકીય વર્તુળોમાં ‘ઓપરેશન ટાઈગર ૨.૦’ નામ આપવામાં આવ્યું. જે સાંસદોએ પક્ષ બદલ્યો તેમાં સંજય દીના પાટીલ, સંજય દેશમુખ, સંજય જાદવ, ભાઉસાહેબ વકચૌરે અને નાગેશ પાટીલ-અષ્ટિકરનો સમાવેશ થાય છે. આ ઘટનાએ ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેનાને મજબૂત આંચકો આપ્યો, કારણ કે સંસદમાં પક્ષનું કદ ઘટ્યું અને સંગઠન નબળું પડ્યું.
શું મહારાષ્ટ્રમાં હજુ પણ કંઈક મોટું થવાનું બાકી છે?
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે આ માત્ર શરૂઆત છે. શિવસેનાના ધારાસભ્ય મુર્જી પટેલના તાજેતરના નિવેદનો આ તરફ ઈશારો કરે છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે ‘ઓપરેશન ટાઈગર’ અહીં અટકવાનું નથી. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે લોકો એકનાથ શિંદેના નેતૃત્વમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે, કારણ કે તેઓ એક લોકપ્રિય અને જમીન સાથે જોડાયેલા નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે આગળ શું થશે, ત્યારે તેમણે ઈશારો કર્યો કે સચિન અહીરનો પક્ષપલટો એ તો માત્ર એક નાનો ઝટકો હતો. આગામી સમયમાં ધારાસભ્યો અને કોર્પોરેટરોની લાંબી લાઇન શિંદે જૂથમાં જોડાવા માટે તૈયાર છે. આ નિવેદન દર્શાવે છે કે મહારાષ્ટ્રમાં સત્તાનું સમીકરણ હજુ વધુ બદલાઈ શકે છે.
ઓપરેશન ટાઈગર ૩.૦ અને ૪.૦ ની ગુંજ
રાજકીય કોરિડોરમાં હવે ‘ઓપરેશન ટાઈગર ૩.૦’ અને ‘ઓપરેશન ટાઈગર ૪.૦’ની ચર્ચાઓ તેજ બની છે. આ નામનો અર્થ એ છે કે શિંદે જૂથ પદ્ધતિસર રીતે ઠાકરે જૂથને નબળું પાડવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. જ્યારે પણ કોઈ મોટો પક્ષપલટો થાય છે, ત્યારે તેની પાછળ લાંબા ગાળાનું આયોજન હોય છે. એકનાથ શિંદેનું વ્યક્તિત્વ, જેમને લોકો ‘માણસોના નેતા’ માને છે, તે આ ઓપરેશનની સફળતાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.
શિવસેનાના મૂળ કાર્યકરોમાં એકનાથ શિંદેનો પ્રભાવ વધતો જઈ રહ્યો છે, જે ઠાકરે જૂથ માટે ચિંતાનો વિષય છે. હવે સવાલ એ છે કે શું ઉદ્ધવ ઠાકરે પાસે આ પ્રવાહને રોકવા માટે કોઈ માસ્ટર પ્લાન છે? કે પછી તે માત્ર એક પછી એક ઝટકા સહન કરતા રહેશે?
રાજકીય સંસ્કૃતિમાં બદલાવ અને અસંતોષ
શિવસેનાના આ વિભાજન પાછળ માત્ર સત્તાની લાલસા નથી, પણ વિચારધારા અને સંગઠનની પકડનો પણ મુદ્દો છે. ઘણા નેતાઓ જેઓ ઠાકરે જૂથ સાથે વર્ષોથી જોડાયેલા હતા, તેઓ હવે શિંદે જૂથમાં જઈ રહ્યા છે કારણ કે તેમને લાગે છે કે શિંદેની કાર્યપદ્ધતિ પક્ષને અને કાર્યકરોને વધુ સારી રીતે સમજી શકે છે.
રાજકીય પક્ષોમાં પક્ષપલટો એ નવી વાત નથી, પરંતુ શિવસેના જેવા પક્ષમાં જ્યાં ભાવનાત્મક સંબંધો હતા, ત્યાં આ પ્રકારનું વિભાજન અત્યંત પીડાદાયક છે. કાર્યકરો અત્યારે દ્વિધામાં છે. એક તરફ ઠાકરે પરિવારનું નામ છે, તો બીજી તરફ સત્તા અને સંગઠનની તાકાત. ‘ઓપરેશન ટાઈગર’ એ આ અસંતોષને એક દિશા આપવાનું કામ કર્યું છે.
મહારાષ્ટ્રની જનતા હવે આ ડ્રામાને એક અલગ દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ રહી છે. શું આ ઓપરેશન્સથી રાજ્યના વિકાસ પર કોઈ અસર પડશે? શું આ રાજકીય ખેંચતાણ સામાન્ય માણસની સમસ્યાઓને ગૌણ બનાવી દેશે? આ એક એવો પ્રશ્ન છે જેનો જવાબ સમય જ આપશે. પરંતુ હાલના તબક્કે, મહારાષ્ટ્રનું રાજકારણ એક અસ્થિરતાના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.
‘ઓપરેશન ટાઈગર’ એ મહારાષ્ટ્રના રાજકીય ઇતિહાસમાં એક એવું પ્રકરણ લખ્યું છે જેને લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવામાં આવશે. તે માત્ર સત્તા પરિવર્તનની કહાની નથી, પણ એક મોટા સંગઠનના તૂટવાની અને ફરીથી બનવાની પ્રક્રિયા છે. હવે જ્યારે ૩.૦ અને ૪.૦ ની વાતો ચાલી રહી છે, ત્યારે ઠાકરે જૂથ માટે પોતાનો પક્ષ બચાવવો એ સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે. મહારાષ્ટ્રના આ રાજકીય જંગમાં જેની રણનીતિ વધુ સચોટ હશે, તે જ અંતે જીતશે. આગામી દિવસો મહારાષ્ટ્રના રાજકારણ માટે ખૂબ જ મહત્વના રહેવાના છે.
