વંદે ભારતની સફાઈમાં બેદરકારી? મુસાફરોની સતત વધી રહી છે ફરિયાદો.
ભારતીય રેલવેની શાન ગણાતી અને આધુનિક સુવિધાઓ તથા ઝડપી મુસાફરીનું પ્રતીક એવી ‘વંદે ભારત’ એક્સપ્રેસ ટ્રેનો હાલમાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. એક તરફ જ્યાં આ ટ્રેનો ભારતીય રેલવેના આધુનિકીકરણનો દાવો કરે છે, તો બીજી તરફ તેમાં મુસાફરી કરતા મુસાફરોનો અનુભવ કદાચ તેટલો સુખદ નથી રહ્યો જેટલો હોવો જોઈએ. તાજેતરના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે, વંદે ભારત જેવી પ્રીમિયમ ટ્રેનોમાં પણ સફાઈ, મેન્ટેનન્સ અને કેટરિંગ જેવી પાયાની સુવિધાઓને લઈને ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે.
આંકડા શું કહે છે? એક ચિંતાજનક તસવીર
માત્ર અઢી મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં એટલે કે 1 એપ્રિલ, 2026 થી 21 જૂન, 2026 વચ્ચે મુસાફરો દ્વારા કુલ 537 સત્તાવાર ફરિયાદો નોંધાવવામાં આવી છે. આ આંકડો માત્ર એક સંખ્યા નથી, પરંતુ મુસાફરોની તે નિરાશા છે જે તેમણે વંદે ભારત પાસેથી ખૂબ ઊંચી અપેક્ષાઓ રાખી હતી.
આ ફરિયાદોમાં સૌથી મોટો હિસ્સો સફાઈ વ્યવસ્થાનો છે. કુલ 537 ફરિયાદોમાંથી 327 ફરિયાદો માત્ર ટ્રેનની અંદરની સ્વચ્છતાને લઈને છે. આ ઉપરાંત, 133 ફરિયાદો મેન્ટેનન્સને લગતી છે, જે દર્શાવે છે કે ટ્રેનનું સંચાલન યોગ્ય રીતે થઈ રહ્યું નથી. પાણીની અછત (21 ફરિયાદો), કેટરિંગ સેવાઓમાં ખામી (15 ફરિયાદો), ઈલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણોની ખરાબી (13 ફરિયાદો) અને બેડરોલ તથા સ્ટાફના વર્તન અંગેની ફરિયાદો પણ સામે આવી છે.
કયા રેલવે ડિવિઝનમાં સૌથી વધુ ફરિયાદો?
રેલવેના વિવિધ ડિવિઝનોના આધારે જોઈએ તો દિલ્હી ડિવિઝન મોખરે છે, જ્યાં 250 જેટલી ફરિયાદો નોંધાઈ છે. ત્યાર બાદ જમ્મુ ડિવિઝન (150 ફરિયાદો), લખનઉ ડિવિઝન (97 ફરિયાદો), ફિરોઝપુર ડિવિઝન (30 ફરિયાદો) અને મુરાદાબાદ ડિવિઝન (10 ફરિયાદો)નો ક્રમ આવે છે.
ટ્રેન મુજબની વિગતો જોઈએ તો, નવી દિલ્હી-કટરા અને કટરા-નવી દિલ્હી વચ્ચે ચાલતી ટ્રેનોમાં સૌથી વધુ ફરિયાદો જોવા મળી છે. મુસાફરોનો આક્રોશ એ વાતનો છે કે મોંઘા ભાડા ચૂકવ્યા પછી પણ તેમને જે ગુણવત્તાયુક્ત સેવા મળવી જોઈએ તે મળતી નથી.
કેટરિંગ અને ગુણવત્તા પર સવાલો
વંદે ભારત ટ્રેનોની ઓળખ તેમાં પીરસવામાં આવતા ભોજનથી પણ છે. જોકે, કેટરિંગને લઈને મુસાફરોની ફરિયાદો અવારનવાર સાંભળવા મળે છે. આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં બનેલી એક ઘટનાએ રેલવે તંત્રને હચમચાવી દીધું હતું. પટના-ટાટાનગર વંદે ભારત એક્સપ્રેસમાં ખાવાની ગુણવત્તાને લઈને એક મુસાફરે ફરિયાદ કરી હતી. આ મામલે રેલવેએ કડક વલણ અપનાવતા IRCTC પર 10 લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો હતો. એટલું જ નહીં, સંબંધિત કેટરિંગ સેવા પૂરી પાડતી એજન્સી પર 50 લાખ રૂપિયાનો દંડ અને તેમનો કોન્ટ્રાક્ટ પણ રદ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટના સૂચવે છે કે જો તંત્ર ઈચ્છે તો ગંભીર પગલાં લઈ શકે છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આ પ્રકારના કડક નિર્ણયો નિયમિત બની શકે?
સફાઈમાં લેટ-લતીફી: એક ગંભીર સમસ્યા
ટ્રેનમાં સફાઈનો અભાવ એ માત્ર દેખાવની સમસ્યા નથી, પણ આરોગ્ય સાથે જોડાયેલી બાબત છે. લાંબા અંતરની મુસાફરીમાં જ્યારે ટોયલેટ કે સીટની આસપાસ ગંદકી હોય, ત્યારે મુસાફરો માટે સ્થિતિ અસહ્ય બની જાય છે. વંદે ભારત જેવી ટ્રેનોમાં હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ, સ્લાઈડિંગ દરવાજા અને એર-કન્ડીશન્ડ સુવિધા છે, પરંતુ જો પાયાની સફાઈ જ ન હોય તો આ સુવિધાઓનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી. ઘણા મુસાફરોનું કહેવું છે કે ટ્રેન શરૂ થાય ત્યારે તે ચમકતી હોય છે, પરંતુ મુસાફરી દરમિયાન સફાઈનું સ્તર જળવાતું નથી.
રેલવે તંત્રની ભૂમિકા અને જવાબદારી
આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે સિસ્ટમમાં ક્યાંક મોટી ક્ષતિ છે. માત્ર નવી ટ્રેનો દોડાવવાથી રેલવેની છબી સુધરી શકતી નથી. તેનું સતત મોનિટરિંગ કરવું અનિવાર્ય છે. રેલવે મંત્રાલયે હવે આ ફરિયાદો પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
નિયમિત ઓડિટ: દરેક ટ્રેનમાં સફાઈ અને મેન્ટેનન્સનું ઓચિંતું નિરીક્ષણ થવું જોઈએ.
સ્ટાફની તાલીમ: સ્ટાફના વર્તન અને સેવા પ્રત્યેની જવાબદારી અંગે તેમની તાલીમમાં વધારો કરવો જોઈએ.
ઝડપી નિરાકરણ: ફરિયાદો માત્ર નોંધાવવી પૂરતી નથી, પરંતુ તેનું નિરાકરણ કેટલા સમયમાં આવ્યું તે અંગે પણ પારદર્શિતા હોવી જોઈએ.
શું મુસાફરોનો વિશ્વાસ ડગમગી રહ્યો છે?
વંદે ભારત ટ્રેન એ ભારતીય રેલવે માટે ગર્વનો વિષય છે. જ્યારે પણ કોઈ નવી વંદે ભારત ટ્રેન શરૂ થાય છે, ત્યારે મુસાફરોમાં ઉત્સાહ જોવા મળે છે. પરંતુ આટલી મોટી સંખ્યામાં ફરિયાદો એ વાતનો સંકેત છે કે મુસાફરોનો ઉત્સાહ હવે ધીરે ધીરે ફરિયાદોમાં બદલાઈ રહ્યો છે. જો રેલવે આ ફરિયાદોને ગંભીરતાથી નહીં લે, તો ભવિષ્યમાં આ પ્રીમિયમ ટ્રેનોની લોકપ્રિયતા પર અસર પડી શકે છે.
ભારતીય રેલવે ભારતની જીવાદોરી છે. વંદે ભારત ટ્રેનોએ સાબિત કર્યું છે કે ભારત ટેકનોલોજીની દ્રષ્ટિએ ઘણું આગળ વધ્યું છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે સુવિધાઓની દ્રષ્ટિએ પણ તે જ સ્તર જાળવવામાં આવે. 537 ફરિયાદો એક ચેતવણીની ઘંટડી છે. રેલવે તંત્રએ આ આંકડાઓને જોઈને પોતાની કાર્યશૈલીમાં સુધારો કરવો પડશે, જેથી મુસાફરોની સફર માત્ર ઝડપી નહીં, પણ આરામદાયક અને યાદગાર બની રહે.
આગામી દિવસોમાં રેલવે કેવી રીતે આ સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. શું વંદે ભારત ફરી એકવાર પોતાની જૂની ચમક સાથે પાટા પર દોડશે? જવાબ હવે રેલવે વિભાગના હાથમાં છે.
