નોકરીયાત વર્ગ માટે ખુશખબર: મુશ્કેલ સમયમાં પરિવારનો સહારો બનશે EPS પેન્શન, પત્નીથી લઈને બાળકો સુધી બધા સુરક્ષિત
સામાન્ય રીતે નોકરીયાત વર્ગ એવું માનતો હોય છે કે એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF) માં થતી માસિક કપાત માત્ર નિવૃત્તિ સમયે એકસાથે મોટી રકમ મેળવવા માટે જ હોય છે. પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે તમારા પીએફ (PF) ખાતાની સાથે જ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ યોજના જોડાયેલી છે, જેને કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) કહેવામાં આવે છે. આ યોજના માત્ર કર્મચારીને જ નિવૃત્તિ પછી આર્થિક ટેકો નથી આપતી, પરંતુ જો ભવિષ્યમાં કર્મચારી સાથે કોઈ અણધારી ઘટના બને, તો તેના પરિવારને રઝળી પડતા બચાવવા માટે મજબૂત નાણાકીય સુરક્ષા કવચ પણ પૂરું પાડે છે.
EPFO ના નિયમો અનુસાર, EPS અંતર્ગત કર્મચારીના જીવનસાથી, બાળકો, નોમિની અને આશ્રિત માતા-પિતા માટે પણ પેન્શનની વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. જો કે, આ સુવિધાઓ મેળવવા માટે કેટલીક ચોક્કસ શરતોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે. ચાલો આપણે આ યોજના હેઠળ સભ્યોના પરિવારોને મળતા પાંચ મુખ્ય અને છુપાયેલા ફાયદાઓને વિગતવાર સમજીએ.
૧. વિધવા અથવા વિધુર પેન્શન (Spouse Pension)
જો કોઈ પાત્ર EPS સભ્યનું નોકરી દરમિયાન અથવા નિવૃત્તિ પછી અકાળે અવસાન થાય છે, તો તેના જીવિત જીવનસાથી (પત્નીને વિધવા પેન્શન અથવા પતિને વિધુર પેન્શન) દર મહિને નિયમિત પેન્શન મેળવવા માટે હકદાર બને છે. આ લાભ મેળવવા માટેની પ્રાથમિક શરત એ છે કે મૃતક કર્મચારી જે તે સંસ્થામાં કામ કરતો હોવો જોઈએ જે EPF હેઠળ આવરી લેવાયેલી હોય અને તેણે ઓછામાં ઓછો એક મહિનો પીએફમાં યોગદાન આપેલું હોવું જોઈએ. આ પેન્શન જીવનસાથીના જીવિત રહેવા અથવા તેમના પુનઃલગ્ન ન થાય ત્યાં સુધી સતત ચૂકવવામાં આવે છે. જો કોઈ કિસ્સામાં એક કરતાં વધુ પાત્ર વિધવા હોય, તો કાયદાકીય જોગવાઈઓ મુજબ સૌથી મોટી ઉંમરની વિધવાને આ પેન્શન ચૂકવવામાં આવે છે.
૨. બાળકો માટે પેન્શન (Children Pension)
સભ્યના અવસાન પછી માત્ર જીવનસાથી જ નહીં, પરંતુ તેમના બાળકોને પણ આર્થિક મુશ્કેલી ન પડે તે માટે માસિક ચિલ્ડ્રન પેન્શન આપવામાં આવે છે. આ પેન્શન વિધવા પેન્શનની રકમ ઉપરાંત ચૂકવવામાં આવે છે. આ નિયમ અંતર્ગત એક સમયે પરિવારના વધુમાં વધુ બે પાત્ર બાળકોને આ લાભ મળી શકે છે. બાળક જ્યાં સુધી ૨૫ વર્ષની ઉંમરનું ન થાય ત્યાં સુધી દર મહિને આ રકમ ચૂકવવામાં આવે છે. જો કે, આમાં એક માનવીય અભિગમ પણ સામેલ છે કે જો કોઈ બાળક કાયમી ધોરણે દિવ્યાંગ (અપંગ) હોય, તો તેને ૨૫ વર્ષની વય મર્યાદા પછી પણ આજીવન પેન્શન મળી શકે છે.
૩. અનાથ બાળકો માટે પેન્શન (Orphan Pension)
જો દુર્ભાગ્યે કોઈ કર્મચારીના અવસાન સમયે અથવા ત્યારબાદ તેમના જીવનસાથીનું પણ મૃત્યુ થાય અને બાળકો અનાથ થઈ જાય, તો તેવા કિસ્સામાં બાળકોને સામાન્ય ચિલ્ડ્રન પેન્શન કરતા વધુ રકમનું માસિક ‘અનાથ પેન્શન’ આપવામાં આવે છે. આ સુવિધા પણ એક સમયે મહત્તમ બે બાળકો માટે જ ઉપલબ્ધ છે અને બાળક ૨૫ વર્ષની ઉંમરે પહોંચે ત્યાં સુધી તેની આજીવિકા અને શિક્ષણના ટેકા માટે ચૂકવવામાં આવે છે.
૪. નોમિની પેન્શન (Nominee Pension)
આ એક એવો ફાયદો છે જેના વિશે ખૂબ જ ઓછી જાગૃતિ જોવા મળે છે. જો કોઈ અપરિણીત કર્મચારીનું મૃત્યુ થાય અથવા કોઈ એવો સભ્ય હોય કે જેને કાયદેસર રીતે પાત્ર જીવનસાથી કે બાળકો ન હોય, તો તેવા સંજોગોમાં તેમણે PF ખાતામાં નક્કી કરેલા નોમિની (વારસદાર) ને આજીવન માસિક પેન્શન મળવાપાત્ર થાય છે. આ માટે સભ્યએ પોતાના સેવાકાળ દરમિયાન યોગ્ય વ્યક્તિનું નામાંકન (Nomination) કરાવવું ફરજિયાત છે. જો કે, નિયમ એવો પણ છે કે જો સભ્ય નોમિનેશન કર્યા પછી લગ્ન કરે અને તેનો પોતાનો પરિવાર બને, તો અગાઉનું નામાંકન આપોઆપ અમાન્ય થઈ જાય છે અને નવો પરિવાર મુખ્ય લાભાર્થી બને છે.
૫. આશ્રિત માતા-પિતાનું પેન્શન (Dependent Parents Pension)
જ્યારે કોઈ મૃતક કર્મચારીનો કોઈ વારસદાર ન હોય, એટલે કે તેના લગ્ન ન થયા હોય, કોઈ બાળકો ન હોય કે તેણે કોઈ નોમિની પણ ન બનાવ્યા હોય, ત્યારે EPS યોજના તેના વૃદ્ધ આશ્રિત માતા-પિતાની વહારે આવે છે. આ જોગવાઈ અંતર્ગત કર્મચારીના આશ્રિત માતા-પિતાને નાણાકીય સહાય સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે. યોજનાના નિયમો મુજબ, પેન્શનની રકમ સૌપ્રથમ આશ્રિત પિતાને ચૂકવવામાં આવે છે અને તેમના અવસાન બાદ આશ્રિત માતાને આજીવન માસિક પેન્શનનો લાભ મળે છે.
આમ, EPFO ની આ યોજના માત્ર એક બચત ખાતું નથી, પરંતુ મુશ્કેલ સમયમાં પરિવારની ગરિમા અને આર્થિક સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવાનું એક સબળ માધ્યમ છે. દરેક નોકરીયાત વ્યક્તિએ પોતાના પરિવારના હિતમાં આ નિયમો જાણી લેવા જોઈએ.
