અમેરિકાના નવા ઓઈલ ટેરિફ બિલની અસર, રશિયાથી તેલ ખરીદતા દેશોને મળશે મોટી રાહત
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પછી વૈશ્વિક ઉર્જા રાજનીતિમાં ભારે ઉથલપાથલ મચી છે. તાજેતરમાં, અમેરિકા દ્વારા રશિયાથી તેલ ખરીદતા દેશો પર કડક પ્રતિબંધો અને ભારે ટેરિફ લગાવવાની ચર્ચાઓએ વિશ્વભરના તેલ આયાતકારોની ઊંઘ હરામ કરી દીધી હતી. ખાસ કરીને ભારત અને ચીન જેવા દેશો માટે આ એક મોટી ચિંતાનો વિષય હતો. પરંતુ હવે આ વિવાદાસ્પદ બિલમાં એક એવો ફેરફાર આવ્યો છે, જેને નિષ્ણાતો એક મોટી રાહત તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
શું છે તાજી ઘટના?
અમેરિકી કોંગ્રેસમાં રશિયા વિરુદ્ધ પ્રતિબંધોને વધુ કડક બનાવવા માટે એક બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂઆતમાં આ બિલમાં રશિયાથી તેલ ખરીદતા દેશો પર 500 ટકા સુધીનો ભારે ટેરિફ લગાવવાનો પ્રસ્તાવ હતો. આ પગલું ચોક્કસપણે રશિયાને આર્થિક રીતે પાયમાલ કરવા માટે લેવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેની સાથે તે એવા દેશો માટે એક ગંભીર ચેતવણી હતી જેઓ રશિયન તેલ પર નિર્ભર છે.
જોકે, હવે આ પ્રસ્તાવિત બિલના સુધારેલા ડ્રાફ્ટમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. હવે મહત્તમ પ્રસ્તાવિત ટેરિફને 500 ટકાથી ઘટાડીને 100 ટકા કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફાર માત્ર પ્રતીકાત્મક નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે અમેરિકા પણ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારની જટિલતાઓને સમજી રહ્યું છે.
ભારત અને ચીન માટે આનો શું અર્થ છે?
ભારત અને ચીન વિશ્વમાં રશિયન તેલના બે સૌથી મોટા ખરીદદારો રહ્યા છે. યુદ્ધ શરૂ થયા પછી, જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયાથી અંતર બનાવી લીધું હતું, ત્યારે આ દેશોએ રાહત દરે રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું.
-
આર્થિક દબાણમાં ઘટાડો: જો ટેરિફ 500 ટકા હોત, તો રશિયન તેલ ખરીદવું ભારત જેવા દેશો માટે અશક્ય બની ગયું હોત. 100 ટકા ટેરિફ પણ ચોક્કસપણે મોંઘો છે, પરંતુ તે તે ‘ગૂંગળાવી નાખે તેવી’ સ્થિતિ કરતા વધુ સારો છે જે અગાઉના પ્રસ્તાવમાં દેખાતી હતી.
-
રાજદ્વારી સંતુલન: ભારતનું વલણ શરૂઆતથી જ રહ્યું છે કે તે પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા સાથે સમાધાન કરી શકે નહીં. આ ટેરિફમાં કાપને એ રીતે જોવામાં આવી રહ્યો છે કે અમેરિકા, ભારત જેવા મહત્વના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો સાથે પોતાના સંબંધોને વધુ બગાડવા માંગતું નથી.
વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર અસર
તેલના ભાવમાં સામાન્ય ફેરફાર પણ વિશ્વભરની અર્થવ્યવસ્થાઓને અસર કરે છે. રશિયાથી તેલના પુરવઠામાં ઘટાડો એટલે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં આસમાની ઉછાળો. અમેરિકા માટે પણ આ એક મૂંઝવણભરી સ્થિતિ છે. જો તે ખૂબ કડક પ્રતિબંધો લગાવે છે, તો અમેરિકી ગ્રાહકો પર પણ મોંઘવારીનો બોજ વધશે. ટેરિફમાં આ ઘટાડો એ સંકેત છે કે અમેરિકા તેની ‘પ્રતિબંધ નીતિ’ (Sanction Policy)ને ‘વ્યવહારુ’ બનાવવાની દિશામાં વિચારી રહ્યું છે.
શું ભારતને સંપૂર્ણ રાહત મળી ગઈ છે?
આને ‘સંપૂર્ણ રાહત’ કહેવી હજુ ઉતાવળ ગણાશે. જોકે 100 ટકા ટેરિફ પહેલા કરતા વધુ સારો છે, પરંતુ તે હજુ પણ રશિયન તેલને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર ભાવની નજીક લાવવાનો પ્રયાસ છે. બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રશિયન તિજોરીમાં જતી આવકને રોકવાનો છે. જો આ કાયદો લાગુ થાય છે, તો રશિયન તેલ પર મળતી ‘છૂટ’નું આકર્ષણ ઘટી જશે.
આગામી સમયમાં ભારતે તેની ઉર્જા બાસ્કેટને વધુ વિવિધતાપૂર્ણ (Diversify) બનાવવી પડશે. મધ્ય પૂર્વના દેશો સાથે સંબંધો વધુ મજબૂત કરવા અને નવીનીકરણીય ઉર્જા (Renewable Energy) તરફ ઝડપથી આગળ વધવું એ જ એકમાત્ર કાયમી ઉકેલ છે.
અમેરિકા દ્વારા પ્રસ્તાવિત બિલમાં 500 ટકાથી 100 ટકાનો ફેરફાર એ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ‘આર્થિક દંડ’ અને ‘યથાર્થવાદ’ વચ્ચે સતત સંઘર્ષ ચાલુ છે. ભારત માટે આ સમાચાર એક મોટી રાહત છે, કારણ કે આનાથી અચાનક આવનારા કોઈપણ મોટા આર્થિક આંચકાની શક્યતા હાલ ટળી ગઈ છે.
હવે આખા વિશ્વની નજર આ બિલના આગામી તબક્કા પર છે. શું આ બિલ કાયદાનું રૂપ લેશે? અને જો લેશે, તો શું તેનો અમલ એટલો જ કડક હશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ આગામી મહિનાઓમાં જ મળી શકશે. ત્યાં સુધી, ભારતનું વલણ ‘વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા’ (Strategic Autonomy)નું જ રહેશે, જ્યાં તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને સર્વોપરી રાખીને રાજદ્વારી સાથે આગળ વધશે.
