મધ્ય એશિયામાં ભારતનો મોટો માસ્ટર પ્લાન: પીએમ મોદીની ઉઝબેકિસ્તાન મુલાકાતથી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી થશે વધુ મજબૂત
વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય સમીકરણો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે ત્યારે ભારતે મધ્ય એશિયા (Central Asia) માં પોતાનું વર્ચસ્વ અને પહોંચ વધારવા માટે એક અત્યંત મોટો અને વ્યૂહાત્મક દાવ ખેલ્યો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી શનિવાર, ૨૯ ઓગસ્ટથી ઉઝબેકિસ્તાનના બે દિવસીય મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસે રવાના થઈ રહ્યા છે. પીએમ મોદીની આ મુલાકાત માત્ર ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય એશિયાના પ્રદેશમાં સુરક્ષા, વેપાર અને ઉર્જા ક્ષેત્રે એક નવી દિશા નક્કી કરનારી સાબિત થશે. ઉઝબેકિસ્તાનની સાથે પ્રધાનમંત્રી કિર્ગિસ્તાનની મુલાકાત પણ લેવાના છે.
૧૧ વર્ષ પછી દ્વિપક્ષીય મુલાકાત અને ચોથો પ્રવાસ
ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ શવકત મિર્ઝીયોયેવના ખાસ આમંત્રણ પર યોજાઈ રહેલી આ મુલાકાત દરમિયાન પીએમ મોદી ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે પ્રતિનિધિમંડળ સ્તરની વિગતવાર વાટાઘાટો કરશે. પ્રધાનમંત્રી તરીકે નરેન્દ્ર મોદીની આ ઉઝબેકિસ્તાનની ચોથી મુલાકાત છે. જોકે, દ્વિપક્ષીય પ્રવાસ તરીકે આ મુલાકાત અંદાજે ૧૧ વર્ષના લાંબા અંતરાલ પછી થઈ રહી છે. આ પહેલાં પીએમ મોદીએ ૨૦૧૫માં ઉઝબેકિસ્તાનની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને અત્યંત મજબૂત પાયો પૂરો પાડશે.
ભારતીય રાજદૂત સ્મિતા પંતનું મહત્વપૂર્ણ નિવેદન
ઉઝબેકિસ્તાનમાં ભારતના રાજદૂત સ્મિતા પંતે આ ઐતિહાસિક મુલાકાત અંગે પ્રતિક્રિયા આપતાં જણાવ્યું હતું કે, પીએમ મોદીનો આ પ્રવાસ ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરનારો રહેશે. તેમણે ઉમેર્યું કે, ૨૦૧૫ ની મુલાકાત પછીના વર્ષોમાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં અકલ્પનીય પ્રગતિ થઈ છે. છેલ્લા ૧૧ વર્ષોમાં ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના વેપારમાં ૩૦૦ ટકાનો વધારો થયો છે, જ્યારે બંને દેશો વચ્ચેના રોકાણ (Investment) માં ૭૦૦ ટકાનો જંગી ઉછાળો નોંધાયો છે.
રાજદૂત સ્મિતા પંતના જણાવ્યા મુજબ, બંને નેતાઓ વચ્ચે ચર્ચા કરવાનો એજન્ડા ખૂબ જ વ્યાપક અને બહુપક્ષીય છે. આ શિખર બેઠક દરમિયાન વેપાર, રોકાણ, સંરક્ષણ, સુરક્ષા, ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી, ઉર્જા, આરોગ્ય અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવા તમામ મહત્ત્વના ક્ષેત્રોમાં થયેલા વિકાસની સમીક્ષા કરવામાં આવશે અને ભવિષ્યનો નવો એજન્ડા નક્કી કરાશે.
મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને ઉર્જા ક્ષેત્રે મોટો સહયોગ
આ મુલાકાતનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (Critical Minerals) અને દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો (Rare Earth Elements) માં સહયોગ વધારવાનો છે. ઉઝબેકિસ્તાન કુદરતી સંસાધનો અને ખનિજોથી સમૃદ્ધ દેશ છે. સ્વચ્છ ઊર્જા અને હાઇ-ટેક ઉત્પાદનમાં ભારત માટે આ ખનિજો અત્યંત જરૂરી છે. આ ક્ષેત્રે સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવાથી ભારતની વિદેશી નિર્ભરતા ઘટશે.
આ ઉપરાંત, ચાબહાર બંદર દ્વારા વેપાર કનેક્ટિવિટી વધારવી, અવકાશ સહયોગ, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) અને અન્ય അന്തરાષ્ટ્રીય મંચો પર એકબીજાને ટેકો આપવો અને સાંસ્કૃતિક તથા લોકો-થી-લોકોના સંપર્કોને પ્રોત્સાહન આપવા જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર વાટાઘાટો થશે.
ચાઇના ફેક્ટર અને મધ્ય એશિયામાં ભારતનો પ્રભાવ
ચીન મધ્ય એશિયામાં પોતાના ‘બિલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ’ (BRI) દ્વારા સતત પ્રભાવ વધારી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં પીએમ મોદીની ઉઝબેકિસ્તાન અને કિર્ગિસ્તાનની મુલાકાત મધ્ય એશિયામાં શક્તિ સંતુલન જાળવવા માટે ભારતનું એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી કદમ માનવામાં આવે છે. ભારત ઉઝબેકિસ્તાનને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરમાં મદદ કરવા જઈ રહ્યું છે, જે દ્વિપક્ષીય સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે.
બંને દેશો આ મુલાકાત દરમિયાન સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ઉત્પાદન અને તકનીકી આદાન-પ્રદાન અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ કરારો કરી શકે છે. ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાનની આ ભાગીદારી આગામી દાયકાઓમાં સમગ્ર એશિયા ખંડની પ્રગતિ અને સ્થિરતા માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે.
