પડોશી દેશ નેપાળમાં કુદરતનો પ્રકોપ: હિમનદી તૂટતા વિનાશક પૂર, 400 થી વધુના મોત અને 1,400 થી વધુ લોકો ગુમ
પડોશી દેશ નેપાળમાં કુદરતના રૌદ્ર સ્વરૂપે ભારે વિનાશ સર્જ્યો છે. નેપાળમાં તાજેતરમાં આવેલા આકસ્મિક પૂર (Flash Floods) અને ભૂસ્ખલનને કારણે સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની ગઈ છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, આ કુદરતી હોનારતમાં અત્યાર સુધીમાં લગભગ 400 જેટલા લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, જ્યારે 1,400 થી વધુ લોકો હજુ પણ લાપતા છે. આ હોનારતને નેપાળના તાજેતરના ઈતિહાસની સૌથી ભયાનક તબાહીઓમાંથી એક ગણાવવામાં આવી રહી છે. ભોટેકોશી નદીમાં પાણીનું સ્તર સતત વધી રહ્યું હોવાથી વહીવટીતંત્ર દ્વારા નદી કાંઠાના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને તાત્કાલિક સલામત સ્થળે ખસી જવા માટે નવેસરથી ચેતવણી (Surge Warning) જારી કરવામાં આવી છે.
અમેરિકી જીઓલોજિકલ સર્વે (USGS) ના એક નિવેદન અનુસાર, આ વિનાશક પૂરનું મુખ્ય કારણ પર્વતીય પ્રદેશમાં થયેલું એક મોટું હિમનદી તૂટવાનું (Glacial Collapse) છે. આ હિમસ્ખલનને કારણે તીવ્ર ભૂકંપની ગતિવિધિઓ (Seismic Activity) નોંધાઈ હતી, જેના પરિણામે નેપાળ અને તિબેટના નીચાણ વાળા વિસ્તારોમાં ડાઉનસ્ટ્રીમમાં અકલ્પનીય અને વિનાશક પૂર આવ્યું છે.
ભોટેકોશી નદીમાં પાણીની સપાટી વધી: નવેસરથી રેડ એલર્ટ જારી
પૂરના કારણે સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ભોટેકોશી નદીનો આસપાસનો વિસ્તાર શામેલ છે. પર્વતો પર થઈ રહેલા સતત ઘસારા અને હિમનદીઓ પીગળવાના કારણે ભોટેકોશી નદી રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂકી છે. નદીના પાણી નજીકના ગામડો અને શહેરી વિસ્તારોમાં ઘૂસી જતાં ઘરો, પુલ અને માર્ગો વહી ગયા છે.
સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને હવામાન વિભાગે ભોટેકોશી નદીના કાંઠે વસતા હજારો લોકોને તાત્કાલિક ધોરણે પોતાના ઘર છોડીને ઊંચાણ વાળા સુરક્ષિત સ્થળોએ આશ્રય લેવા અપીલ કરી છે. પૂરના કારણે અનેક વિસ્તારોનો સંપર્ક દેશના બાકીના ભાગોથી સંપૂર્ણપણે કપાઈ ગયો છે, જેનાથી ઈમરજન્સી સેવાઓ પહોંચાડવામાં ભારે વિલંબ થઈ રહ્યો છે.
રાહત અને બચાવ કાર્ય પુરજોશમાં: રેસ્ક્યૂ ટીમો માટે પડકારો
નેપાળ સરકાર દ્વારા પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સેના અને સ્થાનિક પોલીસ બળને મોટા પાયે તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. નેપાળી સેનાના હેલિકોપ્ટરો અને બોટ્સની મદદથી ફસાયેલા લોકોને બહાર કાઢવાના ભગીરથ પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. જોકે, સતત ખરાબ હવામાન, રસ્તાઓ પર તૂટી પડેલા પહાડો અને ધસમસતા પાણીના પ્રવાહના કારણે રાહત અને બચાવ કામગીરીમાં ભારે વિઘ્નો આવી રહ્યા છે.
ગુમ થયેલા 1,400 થી વધુ લોકોની શોધખોળ માટે રેસ્ક્યૂ ટીમો રાત-દિવસ એક કરી રહી છે. પરંતુ જેમ જેમ સમય વિતી રહ્યો છે, તેમ તેમ કાટમાળ નીચે ફસાયેલા લોકોને જીવંત બહાર કાઢવાની આશા ધૂંધળી થઈ રહી છે. પૂરથી વિસ્થાપિત થયેલા હજારો લોકો માટે કામચલાઉ રાહત કેમ્પો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેમને ખોરાક, પીવાનું ચોખ્ખું પાણી અને પ્રાથમિક તબીબી સારવાર પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
તિબેટ સુધી વિનાશની અસર અને ભવિષ્યનું જોખમ
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સર્વે (USGS) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હિમાલય ક્ષેત્રમાં થયેલી આ ઘટના માત્ર નેપાળ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની તીવ્ર અસર સરહદ પાર આવેલા તિબેટના વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી છે. હિમનદી તૂટવાથી નદીઓમાં અચાનક આવેલું પૂર વૈશ્વિક ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને હિમાલયના નાજુક પર્યાવરણ સામે એક મોટો ખતરો દર્શાવે છે.
પરિસ્થિતિ પર નજર રાખતાં પર્યાવરણ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પર્વતીય વિસ્તારોમાં હિમનદીઓના તળાવો (Glacial Lakes) ભરાઈ જવાથી અને તે તૂટવાથી આવનારા દિવસોમાં હજુ પણ વધુ પૂર આવી શકે છે. નેપાળ સરકાર માટે હાલમાં સૌથી મોટો પડકાર પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રોગચાળો ફેલાતો રોકવાનો અને લાપતા લોકોની શોધ ઝડપી બનાવવાનો છે. પડોશી દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી સંગઠનો પણ આ મુશ્કેલ સમયમાં નેપાળને મદદ કરવા માટે આગળ આવી રહ્યા છે.
