શા માટે સોનાની તેજી પર લાગી બ્રેક? મજબૂત ડોલર અને યુએસ ફેડના કડક વલણે બદલ્યું બજારનું ગણિત
જો તમે આગામી સમયમાં સોનાના દાગીના ખરીદવાનું કે સોનામાં લાંબા ગાળાનું રોકાણ કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો વર્તમાન બજારના સંકેતો તમારા પક્ષમાં જોવા મળી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી સોનાના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા હતા, જેનાથી મધ્યમ વર્ગ માટે સોનું ખરીદવું મુશ્કેલ બની ગયું હતું. જો કે, હવે આ વૈશ્વિક તેજીની ગતિ ધીમી પડી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિષ્ઠિત સંશોધન સંસ્થા ફિચ સોલ્યુશન્સના રિસર્ચ યુનિટ ‘BMI’ એ તેના તાજેતરના અહેવાલમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દાવો કર્યો છે. આ અહેવાલ મુજબ, સોનાના ભાવમાં નજીકના ભવિષ્યમાં અગાઉ જેવો કોઈ મોટો ઉછાળો આવવાની શક્યતા નહિવત છે. સંસ્થાએ ચાલુ વર્ષ ૨૦૨૬ માટે સોનાના સરેરાશ ભાવનો પોતાનો અગાઉનો અંદાજ પ્રતિ ઔંસ ૪,૬૦૦ ડોલરથી ઘટાડીને ૪,૪૦૦ ડોલર કરી દીધો છે.
કેમ ઘટી રહી છે સોનાની ગતિ? મજબૂત ડોલર અને વ્યાજ દરોની અસર
આંતરરાષ્ટ્રીય કોમોડિટી બજારનો એક સર્વસામાન્ય નિયમ છે કે જ્યારે પણ અમેરિકી ડોલર મજબૂત બને છે, ત્યારે સોનાની કિંમતો પર દબાણ વધે છે. જ્યારે ડોલરની કિંમત વધે છે, ત્યારે અન્ય કરન્સી ધરાવતા દેશો માટે સોનું ખરીદવું મોંઘું બને છે, જેના કારણે બજારમાં સોનાની ભૌતિક માંગ ઘટે છે. હાલમાં ડોલર ઇન્ડેક્સ ૯૮ થી ૧૦૨ ની મજબૂત રેન્જમાં ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. જો આગામી સમયમાં આ ઇન્ડેક્સ વધીને ૧૦૫ થી ૧૧૦ ની સપાટી વટાવશે, તો સોનામાં તેજીની તમામ શક્યતાઓ આપોઆપ માઇનસ થઈ જશે.
બીજું મોટું કારણ અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વની વ્યાજ દર અંગેની નીતિ છે. સામાન્ય રીતે સોનું તેના રોકાણકારોને કોઈ વ્યાજ કે ડિવિડન્ડ આપતું નથી. જ્યારે બોન્ડ અને બેંક ડિપોઝિટ જેવા સુરક્ષિત સાધનો પર વ્યાજ દર ઊંચા હોય, ત્યારે રોકાણકારો સોનામાંથી પૈસા પાછા ખેંચીને ત્યાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ વર્ષ ૨૦૨૬ ના બાકીના મહિનાઓમાં વ્યાજ દરમાં મોટો ઘટાડો કરે તેવી કોઈ આશા નથી. વ્યાજ દરો ૩.૭૫ ટકાની ઊંચી સપાટી પર જળવાઈ રહેવાની શક્યતા હોવાથી સોના તરફ રોકાણકારોનો ઝુકાવ હાલ પૂરતો સીમિત રહેશે.
વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ હળવો થતાં સ્થિતિ બદલાઈ
સોનાને હંમેશા કટોકટી અને યુદ્ધના સમયનું સૌથી સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન (સેફ હેવન) માનવામાં આવે છે. જ્યારે પણ વિશ્વમાં અસ્થિરતા વધે છે, ત્યારે લોકો સોનામાં રોકાણ વધારે છે. જો કે, હાલમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા તાજેતરના રાજદ્વારી કરારના પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો પરનો તણાવ ઘણો ઓછો થયો છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વના દરિયાઈ વેપારી માર્ગો પરથી અવરજવર સામાન્ય થતાં ઉર્જા કટોકટી હળવી થઈ છે.
જ્યારે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર યોગ્ય પાટા પર પાછું ફરે છે, ત્યારે રોકાણકારો પોતાની મૂડી સુરક્ષિત સોનામાંથી હટાવીને શેરબજાર જેવા વધુ વળતર આપતા સાધનો તરફ વાળે છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ દર ૨.૪ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે, જે દર્શાવે છે કે બજારની સ્થિતિ સુધરી રહી છે. વધુમાં, ઇંધણના ઘટતા ભાવોને લીધે મોંઘવારી (ફુગાવો) પણ નિયંત્રણમાં આવી રહી છે. ફુગાવા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે સોનું ખરીદનારા લોકો પણ હવે બજારથી અંતર જાળવી રહ્યા છે.
શું સોનાના ભાવમાં કોઈ મોટો કડાકો બોલશે?
આ તમામ નકારાત્મક પરિબળો હોવા છતાં, સોનાના ભાવોમાં એકાએક કોઈ મોટો કડાકો બોલે તેવી શક્યતા પણ ઘણી ઓછી છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારત, ચીન સહિત વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો (Central Banks) હજુ પણ પોતાના અનામત ભંડારને સુરક્ષિત રાખવા માટે સતત સોનાની ખરીદી કરી રહી છે. આ બેંકો તરફથી આવતો ખરીદીનો મોટો સપોર્ટ નીચલા સ્તરે સોનાના ભાવને એક મજબૂત સપાટી પૂરી પાડશે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, સોનાની બજાર હાલમાં દ્વિધાભરી સ્થિતિમાં છે. જો આગામી સમયમાં યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ અણધારી રીતે વ્યાજ દરો ઘટાડશે અથવા ડોલર નબળો પડશે, તો જ સોનું ફરી એકવાર ૪,૫૦૦ ડોલર પ્રતિ ઔંસની સપાટી વટાવી શકે છે. તેનાથી વિપરીત, જો ડોલર વધુ આક્રમક બનશે, તો કિંમતો ઘટીને ૩,૫૦૦ ડોલર સુધી પણ જઈ શકે છે. પરંતુ હાલના તબક્કે સામાન્ય ખરીદદારો માટે આ એક એવો સુવર્ણ સમય છે જ્યાં તેઓ સ્થિર ભાવોનો લાભ લઈને આયોજનપૂર્વક ખરીદી કરી શકે છે.
