ભૂલથી પણ અહીં પૈસા ન રોકતા! ટેક્સ બચાવવાની લાલચમાં આખી જિંદગીની કમાણી સેકન્ડોમાં થઈ જશે સાફ!
આજના સમયમાં શેરબજાર પ્રત્યે લોકોનો ક્રેઝ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. રોજ હજારો નવા રોકાણકારો બજારમાં પ્રવેશી રહ્યા છે. પરંતુ, આ વધતા ક્રેઝની સાથે સાથે માર્કેટમાં છેતરપિંડી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ કરનારા તત્વો પણ સક્રિય થઈ ગયા છે. તાજેતરમાં દેશના સૌથી મોટા સ્ટોક એક્સચેન્જ, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) એ રોકાણકારોને આવી જ એક મોટી છેતરપિંડીથી બચાવવા માટે લાલબત્તી ધરી છે.
NSE એ ‘TradeInn’ નામની સંસ્થા અને તેની સાથે જોડાયેલી ‘દિશા’ નામની વ્યક્તિ સામે ગંભીર ચેતવણી જાહેર કરી છે. એક્સચેન્જના જણાવ્યા અનુસાર, આ સંસ્થા સેબી (SEBI) કે એક્સચેન્જ સાથે રજીસ્ટર્ડ નથી અને ગેરકાયદેસર રીતે ‘ડબ્બા ટ્રેડિંગ’ (Dabba Trading) ની પ્રવૃત્તિઓ ચલાવી રહી છે. આ મામલે NSE એ પોલીસ ફરિયાદ પણ નોંધાવી છે અને લોકોને આવી અનધિકૃત યોજનાઓથી દૂર રહેવા કડક અપીલ કરી છે.
કોણ છે આ ‘TradeInn’ અને ‘દિશા’?
NSE દ્વારા જાહેર કરાયેલી અખબારી યાદી મુજબ, એક્સચેન્જને માહિતી મળી હતી કે ‘દિશા’ નામની એક વ્યક્તિ ‘TradeInn’ બ્રાન્ડ નેમ હેઠળ રોકાણકારોનો સંપર્ક કરી રહી છે.
-
આ પ્રવૃત્તિઓ મોબાઈલ નંબર 7974092256 અને વેબસાઈટ www.tradeinn.in ના માધ્યમથી ચલાવવામાં આવી રહી છે.
-
આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા રોકાણકારોને શેરબજારની બહાર ગેરકાયદેસર રીતે ટ્રેડિંગ કરવાની સુવિધા આપવામાં આવી રહી છે.
NSE એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ સંસ્થા કે તેની સાથે જોડાયેલી કોઈ પણ વ્યક્તિ એક્સચેન્જના રજિસ્ટર્ડ સભ્ય (Trading Member) કે અધિકૃત વ્યક્તિ (Authorised Person) નથી. તેથી તેમની સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો વ્યવહાર કરવો એ રોકાણકારો માટે આર્થિક રીતે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
સરળ શબ્દોમાં સમજો: ‘ડબ્બા ટ્રેડિંગ’ એટલે શું?
ઘણા નવા રોકાણકારોના મનમાં પ્રશ્ન થતો હશે કે આ ‘ડબ્બા ટ્રેડિંગ’ એટલે વળી શું?
ડબ્બા ટ્રેડિંગ (Dabba Trading) એટલે દેશના માન્ય સ્ટોક એક્સચેન્જ (જેમ કે NSE અથવા BSE) ની સત્તાવાર સિસ્ટમની બહાર સમાંતર રીતે ચાલતી ગેરકાયદેસર ટ્રેડિંગ સિસ્ટમ. તેને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘ઓફ-માર્કેટ ટ્રેડિંગ’ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે તે નીચેના મુદ્દાઓથી સમજો:
-
પેપર ટ્રેડિંગ: આમાં વાસ્તવિક રીતે કોઈ શેર્સની ખરીદી કે વેચાણ થતું નથી. રોકાણકારો માત્ર શેરના ભાવોની વધ-ઘટ પર સટ્ટો રમે છે.
-
રોકડ વ્યવહાર: આ આખી રમત બ્લેક મની એટલે કે રોકડ વ્યવહારો પર ચાલે છે. તેમાં ટેક્સ (STT, GST કે કેપિટલ ગેઈન ટેક્સ) બચાવવાની લાલચ આપવામાં આવે છે.
-
ડબ્બા ઓપરેટરની ભૂમિકા: જે વ્યક્તિ આ આખી સિસ્ટમ ચલાવે છે તેને ‘ડબ્બા ઓપરેટર’ કહેવામાં આવે છે. તે ગ્રાહકોના સોદા પોતાની અંગત બુક (જેને ડબ્બો કહેવાય છે) માં નોંધે છે, નહિ કે એક્સચેન્જના સત્તાવાર સર્વર પર.
ટૂંકમાં કહીએ તો, આ શેરબજારના નામે રમાતો એક મોટો જુગાર છે, જે કાયદાની નજરમાં સદંતર ગુનો છે.
કાયદાનો સકંજો: ૧૦ વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹૨૫ કરોડનો દંડ
ડબ્બા ટ્રેડિંગ માત્ર અનૈતિક નથી, પરંતુ તે ભારતીય કાયદા હેઠળ ગંભીર ગુનો છે. NSE એ આ બાબતે કાનૂની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું છે કે:
૧. SCRA એક્ટ હેઠળ કાર્યવાહી: સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ (રેગ્યુલેશન) એક્ટ, ૧૯૫૬ (SCRA) ની કલમ ૨૩(૧) હેઠળ, માન્ય એક્સચેન્જ બહાર સિક્યોરિટીઝમાં સોદા કરવા બદલ દોષિત ઠરેલ વ્યક્તિને ૧૦ વર્ષ સુધીની સખત જેલવાસ, ૨૫ કરોડ રૂપિયા સુધીનો દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.
૨. નવીનતમ ફોજદારી કાયદાઓનો અમલ: ડબ્બા ટ્રેડિંગના ગુનાઓ હવે બિન-જામીનપાત્ર અને અત્યંત ગંભીર શ્રેણીમાં આવે છે. ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૩ (BNSS) હેઠળ પોલીસને આ મામલે સીધી તપાસ કરવાની સત્તા છે.
૩. છેતરપિંડીની કલમો: સિક્યોરિટીઝ કાયદા ઉપરાંત, આ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ બદલ ભારતીય ન્યાય સંહિતા, ૨૦૨૩ (BNS) ની કલમ ૩૧૬, ૩૧૮ અને ૬૧ હેઠળ છેતરપિંડી અને ગુનાહિત કાવતરાના ગુના દાખલ કરી શકાય છે.
ગેરકાયદે પ્લેટફોર્મ પર ટ્રેડિંગ કરવાનું સૌથી મોટું જોખમ
ઘણા રોકાણકારો ઓછા માર્જિન અને ટેક્સ બચાવવાની લાલચમાં આવા પ્લેટફોર્મ તરફ આકર્ષાય છે, પરંતુ તેઓ એ ભૂલી જાય છે કે અહીં તેમના રોકાણની કોઈ સુરક્ષા નથી.
જો તમે કોઈ અનધિકૃત પ્લેટફોર્મ પર ટ્રેડિંગ કરો છો અને તમારી સાથે છેતરપિંડી થાય છે, તો તમને નીચેની સુવિધાઓનો લાભ મળતો નથી:
-
કોઈ સત્તાવાર ગ્રાહક સુરક્ષા નહીં: એક્સચેન્જની સત્તાવાર વિવાદ નિવારણ સમિતિ (Exchange Dispute Resolution Mechanism) માં તમે કોઈ ફરિયાદ કરી શકતા નથી.
-
ગ્રીવન્સ રેડ્રેસલ સુવિધાનો અભાવ: રોકાણકારોના પ્રશ્નોના નિકાલ માટે સેબી અને એક્સચેન્જ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી કોઈ પણ સત્તાવાર ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા (Investor Grievance Redressal) નો લાભ આવા ગેરકાયદે સોદાઓમાં મળતો નથી.
-
ડૂબેલા નાણાં પાછા મળવાની કોઈ ગેરંટી નથી: જો ડબ્બા ઓપરેટર રાતોરાત તમારી રકમ લઈને ભાગી જાય અથવા નાદાર જાહેર થઈ જાય, તો સત્તાવાર ઇન્વેસ્ટર પ્રોટેક્શન ફંડ (IPF) માંથી તમને એક પણ રૂપિયો વળતર તરીકે મળી શકતો નથી.
રોકાણકારોએ પોતાનો બ્રોકર કેવી રીતે વેરિફાય કરવો?
બજારમાં કોઈપણ સ્કીમ કે પ્લેટફોર્મ પર વિશ્વાસ કરતા પહેલાં રોકાણકારોએ પોતે સજાગ રહેવું પડશે. કોઈ પણ બ્રોકર અસલી છે કે નકલી તે તપાસવા માટે NSE એ એક સરળ ડિજિટલ સુવિધા આપી છે:
-
‘Know/Locate Your Stock Broker’ પોર્ટલ: રોકાણકારોએ NSE ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
-
નોંધણી નંબરની ચકાસણી: અહીં તમે જે-તે બ્રોકરનું નામ, સેબી રજીસ્ટ્રેશન નંબર અથવા ઓફિસનું સરનામું નાખીને તેની અધિકૃતતા સેકન્ડોમાં ચકાસી શકો છો.
-
સત્તાવાર યાદી તપાસો: NSE સમયાંતરે આવી નકલી અને અનધિકૃત સંસ્થાઓની યાદી (Investor Advisories) જારી કરે છે. રોકાણ કરતા પહેલાં આ સત્તાવાર બ્લેકલિસ્ટ તપાસી લેવું હિતાવહ છે.
શેરબજારમાં રાતોરાત અમીર બની જવાની લાલચ આપતી જાહેરાતો સોશિયલ મીડિયા પર પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. ‘દિશા’ કે ‘TradeInn’ જેવા અનેક મોહરા માર્કેટમાં સક્રિય છે જે ટેલિગ્રામ, વોટ્સએપ કે ફેસબુક દ્વારા લોકોને ફસાવે છે. રોકાણકારોએ સમજવું પડશે કે શેરબજાર એ ગણતરીપૂર્વકનું રોકાણ છે, નહિ કે કોઈ ગુપ્ત સટ્ટાબજાર.
પોતાની મહેનતની કમાણી સુરક્ષિત રાખવાનો એક જ રસ્તો છે: હંમેશા સેબી (SEBI) રજીસ્ટર્ડ બ્રોકર સાથે જ ડીમેટ અને ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ ખોલો અને સત્તાવાર ચેનલ દ્વારા જ વ્યવહારો કરો. યાદ રાખો, બજારમાં સાવચેતી અને જાગૃતિ એ જ તમારા પૈસાની સૌથી મોટી ઢાલ છે.
