સાવધાન! ફોર્મ ૧૬ જોઈને સીધું રિટર્ન ભર્યું તો ફસાઈ જશો, આવકવેરા વિભાગના આ ૩ ગુપ્ત હથિયારોથી બચો!
આજના સમયમાં ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઈલ કરવું એ માત્ર ફોર્મ ૧૬ (Form 16) માંથી આંકડા કોપી કરીને પેસ્ટ કરવા જેટલું સરળ રહ્યું નથી. આવકવેરા વિભાગ હવે ટેક્નોલોજીની મદદથી અત્યંત સક્રિય બન્યું છે. કરદાતાની નાણાકીય ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવા માટે વિભાગ પાસે હવે ફોર્મ 26AS (Form 26AS), એન્યુઅલ ઈન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) અને ટેક્સપેયર ઈન્ફોર્મેશન સમરી (TIS) જેવા અત્યાધુનિક હથિયારો છે. આવા સમયમાં નાની સરખી ભૂલ અથવા કોઈ માહિતી છુપાવવાની આદત તમને સીધી આવકવેરા વિભાગની નોટિસ, વધારાનો ટેક્સ, વ્યાજ કે પેનલ્ટીના સકંજામાં લાવી શકે છે. એટલું જ નહીં, તેના લીધે તમારું આવવાપાત્ર રિફંડ પણ લાંબા સમય સુધી અટકી શકે છે.
જાણીતા ટેક્સ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પગારદાર કરદાતાઓએ પોતાનું રિટર્ન સબમિટ કરતા પહેલાં પોતાની તમામ આવક, કપાત (Deductions) અને અન્ય નાણાકીય ખુલાસાઓની યોગ્ય ચકાસણી કરી લેવી જોઈએ. અહીં એવી ૮ ગંભીર ભૂલો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જે સામાન્ય રીતે નોકરીયાત વર્ગ અજાણતા કે ઉતાવળમાં કરી બેસે છે.
૧. માત્ર ‘ફોર્મ ૧૬’ પર જ નિર્ભર રહેવું
મોટાભાગના નોકરીયાત લોકો એમ માને છે કે એમ્પ્લોયર (કંપની) દ્વારા આપવામાં આવેલું ફોર્મ ૧૬ એ જ તેમના ટેક્સનો આખરી હિસાબ છે. પરંતુ આ એક મોટી ગેરસમજ છે. ફોર્મ ૧૬ માં માત્ર તમારી નોકરીમાંથી મળેલી સેલરી અને તેના પર કંપનીએ કાપેલા ટીડીએસ (TDS) ની જ વિગતો હોય છે.
તેમાં નીચે મુજબની અન્ય આવકો સામેલ નથી હોતી:
-
બેંક સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ પર મળતું વ્યાજ.
-
ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) પર મળતું વ્યાજ.
-
શેર અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી મળતું ડિવિડન્ડ.
-
મકાન ભાડાની આવક અથવા કોઈ સાઇડ બિઝનેસ કે ફ્રીલાન્સિંગથી થયેલી કમાણી.
આથી, રિટર્ન ફાઈલ કરતા પહેલાં ફોર્મ ૧૬ ને તમારા બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ, ૨૬AS અને AIS સાથે સરખાવી લેવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
૨. નવી અને જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થાની ખોટી પસંદગી
સરકારે હવે ટેક્સ ભરવા માટે બે અલગ-અલગ સિસ્ટમ (ટેક્સ રેજીમ) આપી છે. નવી ટેક્સ વ્યવસ્થા (New Tax Regime) માં ટેક્સના દર નીચા છે, પરંતુ તેની સામે મોટાભાગના લોકપ્રિય ડિડક્શન્સ અને મુક્તિઓ (જેમ કે HRA, LTA, સેલ્ફ-ઓક્યુપાઈડ પ્રોપર્ટીનું હોમ લોન વ્યાજ, અને સેક્શન 80C કે 80D હેઠળની બચતો) મળતી નથી.
જ્યારે જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થા (Old Tax Regime) માં રોકાણો દર્શાવીને ટેક્સ બચાવવાની છૂટ મળે છે. ઘણા કર્મચારીઓ ગણતરી કર્યા વિના જ ગમે તે એક સ્કીમ પસંદ કરી લે છે અને અંતે મોટું નુકસાન ભોગવે છે. રિટર્ન સબમિટ કરતા પહેલાં બંને વ્યવસ્થા હેઠળ ટેક્સની ગણતરી કરી જે ફાયદાકારક હોય તે જ પસંદ કરવી જોઈએ.
૩. માન્ય પુરાવા વિના ખોટી કપાત (Deductions) ક્લેમ કરવી
ઘણી વખત કર્મચારીઓ નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં કંપનીમાં રોકાણના ઊંચા ડિક્લેરેશન આપી દે છે, પરંતુ વર્ષના અંત સુધીમાં વાસ્તવિક રોકાણ કરી શકતા નથી. તેમ છતાં, ટેક્સ બચાવવાની લાલચમાં તેઓ ITR ફાઈલ કરતી વખતે ફોર્મ ૧૬ કરતાં વધુ ડિડક્શન્સ ક્લેમ કરી લે છે.
આવકવેરા વિભાગ આવા કિસ્સાઓમાં પુરાવા માગી શકે છે. જો તમારી પાસે નીચેના દસ્તાવેજોના અસલી પુરાવા ન હોય, તો કપાત ક્લેમ કરવાનું ટાળવું જોઈએ:
-
લાઈફ ઇન્સ્યોરન્સ અથવા હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમની રસીદ.
-
ELSS મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) માં રોકાણની વિગતો.
-
હોમ લોનની ચૂકવણીનું સર્ટિફિકેટ.
-
સેક્શન 80G હેઠળ આપેલા દાનની પાકી રસીદો.
૪. કેપિટલ ગેઈન્સ (મૂડી નફો) નું અચોક્કસ રિપોર્ટિંગ
આજકાલ સેલેરીડ કર્મચારીઓમાં શેરબજાર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ કે ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં રોકાણનો ટ્રેન્ડ ઘણો વધ્યો છે. આ સિવાય ઘણા કર્મચારીઓને તેમની કંપનીઓ તરફથી એમ્પ્લોયી સ્ટોક ઓપ્શન (ESOPs) પણ મળે છે. આ તમામ રોકાણો વેચતી વખતે થતા નફાને ‘કેપિટલ ગેઈન્સ’ તરીકે દર્શાવવો પડે છે.
અહીં સામાન્ય રીતે થતી ભૂલો નીચે મુજબ છે:
-
નફાને શોર્ટ-ટર્મ (ટૂંકા ગાળાના) કે લોંગ-ટર્મ (લાંબા ગાળાના) માં ખોટી રીતે વર્ગીકૃત કરવો.
-
ઈન્ડેક્સેશનના ફાયદાની ખોટી ગણતરી કરવી.
-
ખરીદ કિંમત કે ટ્રાન્સફર ખર્ચની ખોટી વિગતો ભરવી.
આવી નાની ભૂલો પણ મોટી ટેક્સ ડિમાન્ડ ઊભી કરી શકે છે, માટે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ હાઉસ કે બ્રોકર પાસેથી મળતા કેપિટલ ગેઈન સ્ટેટમેન્ટનો જ આગ્રહ રાખવો.
૫. બોનસ, એરિયર્સ અથવા સેવરન્સ પે નું અયોગ્ય રિપોર્ટિંગ
જ્યારે કોઈ કર્મચારી નોકરી બદલે છે અથવા નવું વર્ષ શરૂ થાય છે, ત્યારે તેને જોઈનિંગ બોનસ, રીટેન્શન બોનસ, જૂનો પગાર વધારો (Arrears), એડવાન્સ સેલરી અથવા નોકરી છૂટતી વખતે સેવરન્સ પે (Severance Pay) મળતા હોય છે. આ દરેક પ્રકારની આવકની ટેક્સ ટ્રીટમેન્ટ અલગ-અલગ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ભૂતકાળના બાકી પગાર (Arrears) પર સેક્શન 89 હેઠળ ટેક્સ રિલીફ મેળવી શકાય છે, જેથી ટેક્સનો બોજ ઓછો થાય. જો તમે આ વિગતો તમારા સેલરી સ્લિપ અને ફોર્મ ૧૬ સાથે સરખાવ્યા વિના આડેધડ ભરી દેશો, તો મોટો ટેક્સ ચૂકવવો પડી શકે છે.
૬. વિદેશી સંપત્તિ અને આવકની વિગતો જાહેર ન કરવી
જો તમે ભારતના સામાન્ય રહીશ (Resident and Ordinarily Resident) છો, તો તમારા માટે વિશ્વના કોઈ પણ ખૂણે આવેલી નાણાકીય સંપત્તિની વિગતો જાહેર કરવી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે.
આમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
-
વિદેશી બેંક ખાતાઓ.
-
યુએસ કે અન્ય દેશોના શેર્સ અથવા ESOPs.
-
કોઈ વિદેશી કંપનીમાં હિસ્સેદારી કે આર્થિક હિત.
જો તમે ભૂલથી પણ આ વિગતો છુપાવશો, તો બ્લેક મની એક્ટ, ૨૦૧૫ (Black Money Act) હેઠળ સીધો રૂપિયા ૧૦ લાખનો આકરો દંડ થઈ શકે છે. આ નિયમ વિદેશી ટેક જાયન્ટ્સમાં કામ કરતા અને ગ્લોબલ સ્ટોક્સ ધરાવતા આઈટી પ્રોફેશનલ્સ માટે અત્યંત મહત્વનો છે.
૭. બેંક ખાતાની વિગતોમાં ભૂલો અને અટકેલું રિફંડ
ઘણા કરદાતાઓ બધું જ સાચું ભરે છે, પરંતુ તેમનું રિફંડ મહિનાઓ સુધી આવતું નથી. આનું મુખ્ય કારણ બેંક એકાઉન્ટની વિગતોમાં રહેલી નાની ખામીઓ હોય છે.
તમારું રિફંડ સીધું તમારા ખાતામાં જમા થાય તે માટે નીચેની બાબતો સુનિશ્ચિત કરો:
-
બેંક એકાઉન્ટ નંબર અને IFSC કોડ બિલકુલ સાચો હોવો જોઈએ.
-
તમારું જે-તે બેંક ખાતું ઇન-એક્ટિવ કે બંધ ન હોવું જોઈએ.
-
સૌથી મહત્વનું, બેંક ખાતું ઈન્કમ ટેક્સ પોર્ટલ પર પ્રી-વેલિડેટ (Pre-validated) થયેલું હોવું જોઈએ અને તે તમારા પાન કાર્ડ (PAN) સાથે લિંક હોવું અનિવાર્ય છે.
૮. સૌથી મોટી ભૂલ: ITR વેરિફિકેશન ભૂલી જવું
ઘણા કરદાતાઓ રિટર્ન સબમિટ (અપલોડ) કરી દીધા પછી એમ માની લે છે કે તેમનું કામ પૂરું થઈ ગયું. પરંતુ કાયદા મુજબ, જ્યાં સુધી તમે તમારા સબમિટ કરેલા રિટર્નને ઈ-વેરિફાય (e-verify) નથી કરતા, ત્યાં સુધી તે કાનૂની રીતે માન્ય ગણાતું નથી.
-
સમયમર્યાદા: રિટર્ન ફાઈલ કર્યા બાદ નિર્ધારિત દિવસોની અંદર તેને વેરિફાય કરવું ફરજિયાત છે.
-
રીત: તમે આધાર ઓટીપી (Aadhaar OTP), નેટ બેંકિંગ, ડિજિટલ સિગ્નેચર અથવા બેંક એકાઉન્ટ ઈવીસી (EVC) દ્વારા તેને ખૂબ જ સરળતાથી ઓનલાઈન વેરિફાય કરી શકો છો.
-
પરિણામ: જો સમયસર વેરિફિકેશન નહીં થાય, તો રિટર્નને અમાન્ય (Invalid) ગણી લેવામાં આવશે. આનાથી રિફંડ મેળવવામાં વિલંબ થશે અને મોડું ફાઈલ કરવા બદલ દંડ પણ થઈ શકે છે.
