પેટ્રોલ-ડીઝલ અને તેલના ભાવમાં મોટી હલચલ! જાણી લો ONGC ચેરમેને શું આપી રાહતની ખબર
વિશ્વભરમાં કચાસ તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) ના ભાવને લઈને સતત અનિશ્ચિતતા અને મોટા ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે. જીઓપોલિટિકલ ટેન્શન અને વૈશ્વિક આર્થિક સમીકરણો વચ્ચે ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન (ONGC) તરફથી રોકાણકારો અને ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે રાહતના સમાચાર આવ્યા છે. કંપનીના ચેરમેન અરુણ કુમાર સિંહે તાજેતરમાં યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ગમે તેવા મોટા ઉતાર-ચઢાવ આવે તો પણ ONGC તેનો સામનો કરવા માટે પૂર્ણપણે સક્ષમ છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ, જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૬૦ થી ૯૦ ડોલરની રેન્જમાં રહેશે, તો પણ કંપનીના રોજિંદા કામકાજ કે એકંદર નફાકારકતા પર કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે. ગ્રુપ લેવલે કંપની ગેસના ઊંચા કે નીચા બંને પ્રકારના ભાવ સામે ટકી રહેવા માટે પોતાની વ્યૂહરચના ગોઠવી ચૂકી છે. આ મજબૂતી કોઈ રાતોરાત પ્રાપ્ત થઈ નથી, પરંતુ આની પાછળ કંપનીનું એક ખૂબ જ સંતુલિત અને વિવિધતાસભર (Diversified) બિઝનેસ મોડેલ કામ કરી રહ્યું છે.
એકીકૃત બિઝનેસ મોડેલ: માત્ર ઉત્પાદન નહીં, રિફાઇનિંગમાં પણ મજબૂત પકડ
ONGC ની ખરી તાકાત એ છે કે તે માત્ર ક્રૂડ ઓઇલ અને નેચરલ ગેસના ઉત્પાદન (Upstream) સુધી સીમિત નથી. અપસ્ટ્રીમની સાથે સાથે ડાઉનસ્ટ્રીમ બિઝનેસ એટલે કે રિફાઇનિંગ અને માર્કેટિંગમાં પણ તેની ખૂબ જ મજબૂત પકડ છે. આ જ કારણસર જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટે છે અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે નુકસાન કે ઓછો નફો થાય છે, ત્યારે તેની ભરપાઈ રિફાઇનિંગ અને રિટેલ વેચાણના બિઝનેસમાંથી થઈ જાય છે.
આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ONGC નો અંદાજે ૬૦ ટકા જેટલો નફો એક્સપ્લોરેશન અને પ્રોડક્શન (E&P) સેગમેન્ટમાંથી આવે છે, જ્યારે બાકીનો ૪૦ ટકા નફો અન્ય બિઝનેસ સેગમેન્ટ્સમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે. હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) અને મંગલોર રિફાઇનરી એન્ડ પેટ્રોકેમિકલ્સ લિમિટેડ (MRPL) જેવી દેશની અગ્રણી રિફાઇનિંગ કંપનીઓમાં ONGC કંટ્રોલિંગ હિસ્સેદારી ધરાવે છે. આ વિશાળ અને વિહંગમ નેટવર્ક કંપનીને વૈશ્વિક બજારના આંચકાઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
મધ્યમ ગાળાની વ્યૂહરચનામાં ફેરફારની કોઈ જરૂર નથી
હાલની વૈશ્વિક ઊર્જા કટોકટી અને ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા હોવા છતાં, ONGC પોતાની મધ્યમ ગાળાની (Mid-term) વ્યૂહરચનામાં કોઈ પણ પ્રકારનો ફેરફાર કરવા જઈ રહી નથી. ચેરમેન અરુણ કુમાર સિંહનું માનવું છે કે કંપની અત્યારે જે રોડમેપ પર ચાલી રહી છે તે એકદમ યોગ્ય છે અને તેમાંથી હટીને કંઈક અલગ કરવાની હાલ કોઈ જરૂરિયાત જણાતી નથી. ઊર્જા ક્ષમતા અને કિંમતની સરખામણી (Energy Equivalence) ના આધારે આજે પણ તેલ અને ગેસ એ ઊર્જાના સૌથી સસ્તા અને વ્યવહારુ વિકલ્પો છે.
તેમણે એક મહત્વની બાબત પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું હતું કે, જો હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે મોટો રાજકીય તણાવ કે અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ન હોત, તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ સ્વાભાવિક રીતે પ્રતિ બેરલ ૬૦ થી ૬૫ ડોલરની આસપાસ હોત. ભવિષ્યમાં ભાવ ઘટે તો પણ કંપની સુરક્ષિત રહે તે માટે ONGC એ ગયા વર્ષે જ કોસ્ટ-રિડક્શન પ્લાન (ખર્ચ ઘટાડાનું આયોજન) અમલમાં મૂક્યો હતો. આ યોજનાને કારણે કંપનીના ઓપરેટિંગ કોસ્ટમાં ૬ થી ૭ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો, પરંતુ જીએસટી (GST) ના દરોમાં થયેલા ફેરફાર અને વધારાને કારણે આ બચતનો મોટો હિસ્સો ધોવાઈ ગયો છે.
ગ્રીન એનર્જી અને રિન્યૂએબલ પોર્ટફોલિયો પર વિશેષ ફોકસ
પરંપરાગત હાઇડ્રોકાર્બન ક્ષેત્રે વર્ચસ્વ જાળવી રાખવાની સાથે સાથે ONGC પર્યાવરણ અનુકૂળ ઊર્જા સ્ત્રોતો તરફ પણ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. આગામી ૭ થી ૧૦ વર્ષોમાં કંપની પોતાના કુલ એનર્જી પોર્ટફોલિયોમાં રિન્યૂએબલ એનર્જી (પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા) નો હિસ્સો ઝડપથી વધારવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. કંપનીનો લક્ષ્યાંક પોતાના કુલ એનર્જી પોર્ટફોલિયોમાં ગ્રીન એનર્જીનો હિસ્સો ૩૦ ટકા સુધી લઈ જવાનો છે.
હાલમાં ONGC ની રિન્યૂએબલ એનર્જી ઉત્પાદન ક્ષમતા આશરે ૨.૫ ગીગાવોટ (GW) જેટલી છે. પરંતુ ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને કંપનીએ ૨૦૩૦ સુધીમાં આ ક્ષમતાને વધારીને ૧૦ ગીગાવોટ (GW) સુધી પહોંચાડવાનું મોટું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. આ માટે પવન ઊર્જા (Wind Energy), સૌર ઊર્જા (Solar Energy) અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન ક્ષેત્રે મોટા પાયે આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ડીપવોટર પ્રોજેક્ટ્સ માટે રૂ. ૧ લાખ કરોડનું મેગા પ્લાનિંગ
ONGC હવે દરિયાના ઊંડા પાણીમાં તેલ અને ગેસની શોધ (Deepwater Exploration) પર ખૂબ મોટો દાવ લગાવી રહી છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કંપની ૮ ડીપવોટર કે અલ્ટ્રા-ડીપવોટર કુવાઓનું ખોદકામ (Drilling) કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. જ્યારે આગામી નાણાકીય વર્ષમાં આવા ૧૦ નવા ઊંડા કુવાઓ ખોદવામાં આવશે.
કંપનીએ ૨૦૩૦-૩૧ સુધીમાં કુલ ૮૭ ડીપવોટર કુવાઓ ખોદવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. દરિયાના ઊંડાણમાં તેલની શોધ કરવાની આ પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ અને ખર્ચાળ હોય છે. આ વિશાળ ડીપવોટર પ્રોજેક્ટ માટે કંપની આશરે રૂ. ૧ લાખ કરોડનું જંગી મૂડી રોકાણ (Capital Expenditure) કરવા જઈ રહી છે.
આ ઉપરાંત, પોતાના બિઝનેસનો વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તાર કરવાના હેતુથી ONGC આ વર્ષના અંત સુધીમાં એક ‘ગ્લોબલ ઓઇલ ટ્રેડિંગ જોઈન્ટ વેંચર’ શરૂ કરવા જઈ રહી છે. આ વૈશ્વિક ટ્રેડિંગ સાહસ માટે યોગ્ય વિદેશી પાર્ટનરની શોધ હવે અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. આ નવું જોઈન્ટ વેંચર આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ ટ્રેડિંગના મુખ્ય કેન્દ્રો એવા દુબઈ અથવા સિંગાપોર ખાતે સ્થપાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
