બ્લૂ આધાર કાર્ડ કોને મળે છે? 5 વર્ષની ઉંમરે આ કામ કરવું ફરજિયાત!
આજના સમયમાં ભારતીય નાગરિકો માટે આધાર કાર્ડ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને અનિવાર્ય ઓળખપત્ર બની ગયું છે. શાળામાં પ્રવેશ લેવો હોય, સરકારી યોજનાઓનો લાભ મેળવવો હોય કે બેંક ખાતું ખોલાવવું હોય—દરેક જગ્યાએ ૧૨ અંકનો આ અનોખો આઇડેન્ટિટી નંબર માંગવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આપણે જે સફેદ રંગનું આધાર કાર્ડ જોઈએ છીએ, તેમાં આપણું નામ, સરનામું, જન્મતારીખ ઉપરાંત ફિંગરપ્રિન્ટ્સ (આંગળીઓના નિશાન) અને આઇરિસ સ્કેન (આંખોની રેટીના) જેવી બાયોમેટ્રિક વિગતો શામેલ હોય છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ પ્રાધિકરણ (UIDAI) બે અલગ-અલગ રંગના આધાર કાર્ડ આપે છે? મોટાભાગના લોકો સફેદ રંગના આધાર કાર્ડથી પરિચિત છે, પણ પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે ‘બ્લૂ આધાર’ એટલે કે “બાળ આધાર” પણ ઇશ્યૂ કરવામાં આવે છે. બ્લૂ અને વ્હાઇટ આધાર કાર્ડ માત્ર રંગમાં જ અલગ નથી, પરંતુ તેમની ઉપયોગિતા અને બાયોમેટ્રિક નિયમોમાં પણ મોટો તફાવત છે. ચાલો આ બંને વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતોને વિગતવાર સમજીએ.
વ્હાઇટ આધાર કાર્ડ: બાયોમેટ્રિક વિગતોથી સજ્જ પૂર્ણ ઓળખપત્ર
સફેદ રંગનું આધાર કાર્ડ એ ૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના તમામ નાગરિકો માટે ઇશ્યૂ કરવામાં આવતું સામાન્ય આધાર કાર્ડ છે. આ કાર્ડમાં વ્યક્તિની તમામ વસ્તી ગણતરી (ડેમોગ્રાફિક) વિગતો ઉપરાંત સંપૂર્ણ બાયોમેટ્રિક ડેટા સામેલ હોય છે.
જ્યારે તમે વ્હાઇટ આધાર કાર્ડ માટે અરજી કરો છો, ત્યારે નોંધણી કેન્દ્ર પર તમારી તમામ ૧૦ આંગળીઓના નિશાન (ફિંગરપ્રિન્ટ્સ), આંખોના આઇરિસ સ્કેન અને મોંનો ફોટો લેવામાં આવે છે. આ તમામ વિગતો UIDAI ના સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝમાં સુરક્ષિત રીતે સ્ટોર થાય છે. વ્હાઇટ આધાર કાર્ડ એ એક સ્વતંત્ર ઓળખપત્ર છે, જે પોતાનામાં જ વ્યક્તિની ઓળખ અને સરનામાનો અધિકૃત પુરાવો ગણાય છે.
બ્લૂ આધાર (બાળ આધાર): શું છે અને કેમ અલગ છે?
UIDAI દ્વારા ૫ વર્ષ સુધીના બાળકો માટે વાદળી રંગનું આધાર કાર્ડ ઇશ્યૂ કરવામાં આવે છે, જેને ‘બાળ આધાર’ કહેવાય છે.
બાયોમેટ્રિક ડેટાનો અભાવ: બ્લૂ આધાર અને વ્હાઇટ આધાર વચ્ચેનો સૌથી મોટો તફાવત એ છે કે બાળ આધારમાં બાળકના ફિંગરપ્રિન્ટ્સ કે આઇરિસ સ્કેન લેવામાં આવતા નથી. આનું કારણ એ છે કે ૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકના હાથની આંગળીઓની રેખાઓ અને આંખોની પેટર્ન સંપૂર્ણ રીતેવિકસિત થઈ હોતી નથી, જેમાં સમય જતાં ફેરફાર થાય છે.
માતા-પિતાના આધાર સાથે જોડાણ: બાળ આધારમાં બાળકના ફોટોગ્રાફ અને નામ-જન્મતારીખ જેવી પ્રાથમિક વિગતો જ હોય છે. આ કાર્ડ સ્વતંત્ર રીતે કામ કરતું નથી, પરંતુ તેને બાળકના માતા અથવા પિતામાંથી કોઈ એકના આધાર કાર્ડ સાથે લિંક (જોડવામાં) કરવામાં આવે છે. તેથી, બાળકના અસ્તિત્વ અને ઓળખની ખાતરી માતા-પિતાના કાર્ડ દ્વારા થાય છે.
બાળ આધાર ક્યારે અને કેવી રીતે અપડેટ કરવું પડે?
જો તમારા બાળકની પાસે બ્લૂ આધાર કાર્ડ છે, તો તમારે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો યાદ રાખવા જરૂરી છે:
૧. ૫ વર્ષની ઉંમરે ફરજિયાત બાયોમેટ્રિક અપડેટ: જ્યારે બાળક ૫ વર્ષનું થાય છે, ત્યારે તેનું બ્લૂ આધાર કાર્ડ નિષ્ક્રિય (Inactive) બની જાય છે. તેને સક્રિય રાખવા માટે બાળકના તમામ બાયોમેટ્રિક ડેટા (ફિંગરપ્રિન્ટ્સ, આઇરિસ સ્કેન અને નવો ફોટો) આધાર કેન્દ્ર પર જઈને અપડેટ કરાવવા પડે છે. બાયોમેટ્રિક્સ અપડેટ થયા પછી જ આ બ્લૂ આધાર સામાન્ય વ્હાઇટ આધારમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
૨. ૧૫ વર્ષની ઉંમરે બીજું અપડેટ: બાળક જ્યારે ૧૫ વર્ષનું થાય ત્યારે ફરી એકવાર તેના બાયોમેટ્રિક્સ અપડેટ કરાવવા જરૂરી બને છે, કારણ કે આ ઉંમરે શારીરિક વિકાસ સાથે બાયોમેટ્રિક પેટર્ન સ્થિર થઈ જાય છે.
મહત્વની નોંધ: UIDAI દ્વારા બાળકો માટે ૫ વર્ષ અને ૧૫ વર્ષની ઉંમરે કરવામાં આવતા આ બાયોમેટ્રિક અપડેટ સંપૂર્ણપણે મફત (Free of charge) કરવામાં આવે છે.
બાળ આધાર કાર્ડ માટે અરજી કરવાની સરળ રીત
જો તમે તમારા નાના બાળકના બાળ આધાર માટે અરજી કરવા માંગો છો, તો નીચે મુજબના સરળ સ્ટેપ્સ અનુસરો:
પગલું ૧: UIDAI ની અધિકૃત વેબસાઇટ પર જઈને નજીકના આધાર નોંધણી કેન્દ્ર (Aadhaar Enrolment Centre) ની મુલાકાત લો અથવા ઓનલાઇન એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો.
પગલું ૨: કેન્દ્ર પર જતી વખતે બાળકનું જન્મનું પ્રમાણપત્ર (Birth Certificate) અથવા હોસ્પિટલમાંથી મળેલી ડિસ્ચાર્જ સ્લિપ અને માતા-પિતામાંથી કોઈ એકનું મૂળ આધાર કાર્ડ સાથે લઈ જવું ફરજિયાત છે.
પગલું ૩: નોંધણી કેન્દ્ર પર બાળકના ચહેરાનો ફોટો પાડવામાં આવશે. અહીં બાળકના બાયોમેટ્રિક્સ લેવામાં આવશે નહીં, પણ વિગતો માતા/પિતાના આધાર સાથે લિંક કરવામાં આવશે.
પગલું ૪: પ્રક્રિયા અને વેરિફિકેશન પૂર્ણ થયા બાદ બાળ આધાર કાર્ડ તમારા નોંધાયેલા સરનામે ટપાલ દ્વારા મોકલી આપવામાં આવશે.
