અમેરિકાના શસ્ત્રાગારમાં ‘સૂકાઈ રહેલા’ હથિયારો? મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધ વચ્ચે વાશિંગ્ટનની ચિંતા અને ભવિષ્યના પડકારો
વર્તમાન સમયમાં મધ્ય પૂર્વમાં જે રીતે યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયેલા છે, તેણે માત્ર આ પ્રદેશને જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વને એક અનિશ્ચિતતામાં ધકેલી દીધું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી આ સીધી અને આડકતરી લડાઈ હવે એવા તબક્કે પહોંચી છે જ્યાં લશ્કરી વ્યૂહરચનાઓ કરતાં પણ વધુ ચર્ચા ‘હથિયારોના ભંડાર’ની થઈ રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, અમેરિકા પોતાની લશ્કરી તાકાત વધારવા મથી રહ્યું છે, પરંતુ તેની સામે એક કડવું સત્ય પણ બહાર આવી રહ્યું છે: શું અમેરિકા પાસે લાંબા ગાળાના યુદ્ધને ટકાવી રાખવા માટે પૂરતી મિસાઈલો અને સંસાધનો બચ્યા છે?
યુદ્ધનું મેદાન અને વધતું જતું સૈન્ય દબાણ
ઈરાન પર સતત નવમી રાત્રે પણ અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રહી છે. આ હુમલાઓનું મુખ્ય કારણ જર્ડન સ્થિત એરબેઝ પર ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવેલો હુમલો છે, જેમાં અમેરિકાએ પોતાના સૈનિકો ગુમાવ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આને ‘જોરદાર વળતો પ્રહાર’ ગણાવ્યો છે, પરંતુ સુરક્ષા વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નુકસાન પહોંચાડવા માટે અમેરિકા જે હથિયારોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે, તેનો સંગ્રહ અત્યંત ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યો છે.
વહીવટીતંત્રની આંતરિક ચિંતા અને સૈન્ય વાસ્તવિકતા
વૉશિંગ્ટન પોસ્ટના અહેવાલે અમેરિકી વહીવટીતંત્રમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ પ્રશાસનના નજીકના એક અધિકારીએ કબૂલાત કરી છે કે અમેરિકા પાસે હવે એટલા એર ડિફેન્સ અને લાંબા અંતરની મિસાઈલો બાકી નથી કે તે લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ ખેંચી શકે. આ નિવેદન એટલા માટે પણ ગંભીર છે કારણ કે તે વ્હાઈટ હાઉસની અંદરની ગંભીર સ્થિતિને છતી કરે છે. જ્યારે દેશના નેતાઓ યુદ્ધને વધુ તીવ્ર બનાવવાના આદેશો આપે છે, ત્યારે જમીની હકીકત એ છે કે શસ્ત્રાગારમાં દારૂગોળો ખૂટી રહ્યો છે.
મિસાઈલ ભંડાર: એક ગાણિતિક કોયડો
સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝ (CSIS) ના આંકડાઓ અત્યંત ચોંકાવનારા છે. અમેરિકાના મુખ્ય હથિયારો જેમ કે ટૉમહૉક (Tomahawk), થાડ (THAAD) અને પેટ્રિયટ મિસાઈલોનો વપરાશ આ યુદ્ધમાં ખૂબ જ વધારે રહ્યો છે.
| મિસાઈલનો પ્રકાર | વપરાશની સ્થિતિ | રિકવરીનો અંદાજિત સમય |
| ટૉમહૉક | 1,000 થી વધુ | 2031 સુધી |
| પેટ્રિયટ | 1,000 થી 1,400 | 2029 સુધી |
| થાડ (THAAD) | 190 થી 290 | 2029 ના અંત સુધી |
| જેસમ (JASSM) | 1,100 થી વધુ | 2027 સુધી |
આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે જો આજે આ યુદ્ધ રોકાય નહીં, તો અમેરિકાના પૂર્વ-યુદ્ધ સ્તરના ભંડારને ફરીથી મેળવતા વર્ષો લાગી જશે. ઉત્પાદન ક્ષમતા અને વપરાશ વચ્ચેનું આ અંતર અમેરિકા માટે સૌથી મોટો વ્યૂહાત્મક પડકાર બની ગયો છે.
વધતી જતી સૈન્ય તૈનાતી અને વૈશ્વિક અસર
એક તરફ હથિયારોની અછતનો ડર છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા જર્મનીથી F-16 અને બ્રિટનથી F-35 જેવા લડાયક વિમાનો મધ્ય પૂર્વમાં મોકલી રહ્યું છે. આ દર્શાવે છે કે અમેરિકા આ ક્ષેત્રમાંથી પીછેહઠ કરવાના મૂડમાં નથી. ઈરાનના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, જેમ કે વીજળીના મથકો અને તેલના ટર્મિનલ્સને નિશાન બનાવીને અમેરિકા ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા અને લશ્કરી ક્ષમતાને તોડી પાડવા માંગે છે. જોકે, આ આક્રમકતા ઈરાનને પણ વળતી કાર્યવાહી કરવા પ્રેરી રહી છે.
કુવૈત અને બહરીન: યુદ્ધના નવા મોરચા
ઈરાનના જવાબી હુમલા હવે માત્ર યુદ્ધના મેદાનો સુધી મર્યાદિત નથી. કુવૈતમાં પાવર પ્લાન્ટ અને વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ પરના હુમલા એ સાબિત કરે છે કે ઈરાન હવે નાગરિક માળખાગત સુવિધાઓને પણ નિશાન બનાવી શકે છે. આનાથી ખાડી દેશોમાં પણ ભયનો માહોલ છે. બહરીનમાં અમેરિકી દૂતાવાસ દ્વારા નાગરિકો માટે જાહેર કરાયેલી ચેતવણીઓ દર્શાવે છે કે આ સંઘર્ષ હવે સીમાઓ ઓળંગીને નાગરિકો સુધી પહોંચી રહ્યો છે.
શું લાંબું યુદ્ધ અમેરિકા માટે પરવડે તેવું છે?
અમેરિકાની સૈન્ય તાકાત તેની અત્યાધુનિક મિસાઈલો અને ટેકનોલોજી પર નિર્ભર છે. પરંતુ જો મિસાઈલો જ ન હોય, તો આ ટેકનોલોજી કામ કરી શકતી નથી. સૈન્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, અમેરિકાનું ઉત્પાદન માળખું ઝડપથી મિસાઈલો બનાવી શકતું નથી. આ એક એવી મર્યાદા છે જેનો લાભ ઈરાન જેવા દેશો લઈ રહ્યા છે. જો યુદ્ધ વધુ ખેંચાશે, તો અમેરિકાએ પોતાની સુરક્ષા માટે કડક નિર્ણયો લેવા પડશે, કદાચ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની સૈન્ય વ્યૂહરચના બદલવી પડશે.
અમેરિકા સામે અત્યારે બે મોટા પડકાર છે: એક, ઈરાનને તેના કદમાં રાખવું અને બીજું, પોતાના મર્યાદિત સૈન્ય સંસાધનોનું વ્યવસ્થાપન કરવું. જે રીતે અમેરિકી અધિકારીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, તે સાબિત કરે છે કે શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન યુદ્ધની ઝડપ સાથે તાલ મિલાવી શકતું નથી. આધુનિક યુદ્ધ માત્ર વિજય વિશે નથી, તે સંસાધનોના ટકાવ વિશે છે. આવનારા દિવસોમાં જો આ સંઘર્ષ શાંત નહીં થાય, તો અમેરિકાના મિસાઈલ ભંડાર પરનું દબાણ વૈશ્વિક રાજકારણમાં એક નવો અને અસ્થિર વળાંક લાવી શકે છે.
