ઇતિહાસનો સૌથી ભયાનક ઇબોલા પ્રકોપ! કોંગોમાં ટપોટપ પડી રહી છે લાશો, WHO એ આપી મોટી ચેતવણી!
ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો (DRC) માં ઇબોલા વાયરસના ભયાનક પ્રકોપને કારણે હાહાકાર મચી ગયો છે. ચેપના કેસોમાં ઝડપથી થઈ રહેલા વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને કોંગોની સરહદને અડીને આવેલા દેશોએ અત્યંત સાવચેતી વર્તવાનું શરૂ કરી દીધું છે. પડોશી દેશોએ સરહદી ચેકપોસ્ટ પર સ્ક્રીનિંગ સઘન બનાવ્યું છે, આરોગ્ય કર્મચારીઓને વિશેષ તાલીમ આપી છે અને વાયરસ પોતાના દેશમાં ન પ્રવેશે તે માટે ઈમરજન્સી પ્લાન સક્રિય કરી દીધા છે.
કોંગોના આરોગ્ય મંત્રાલયે સોમવારે સત્તાવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે આ ઘાતક બીમારીના કારણે અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૯૩૦ લોકોના મોત થઈ ચૂક્યા છે. દેશમાં અત્યાર સુધીમાં ઇબોલાના ‘બુંદીબુગ્યો’ (Bundibugyo) સ્ટ્રેનના કુલ ૨,૩૪૪ કેસ નોંધાયા છે. ૧૫ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ શરૂ થયેલો આ પ્રકોપ ઇતિહાસનો સૌથી ઝડપથી ફેલાતો ઇબોલા પ્રકોપ બની ગયો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ તાજેતરમાં ચિંતાજનક ચેતવણી આપી હતી કે વાસ્તવિક કેસોની સંખ્યા હાલના સરકારી આંકડા કરતા ૨ થી ૪ ગણી વધુ હોઈ શકે છે.
પડોશી દેશોની કડક સાવચેતી: ઝામ્બિયા, યુગાન્ડા અને રવાન્ડા એલર્ટ પર
ઝામ્બિયામાં હજી સુધી ઇબોલાનો એક પણ કન્ફર્મ કેસ નોંધાયો નથી, તેમ છતાં તકેદારીના ભાગરૂપે દેશના પ્રવેશદ્વારો (એન્ટ્રી પોઈન્ટ્સ) પર તપાસ ખૂબ જ સખત કરી દેવામાં આવી છે. ‘ઝામ્બિયા નેશનલ પબ્લિક હેલ્થ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ (ZNPHI) ના આસિસ્ટન્ટ ડિરેક્ટર ડૉ. નઈમ દલાલે મીડિયા સાથે વાતચીત કરતા જણાવ્યું હતું કે દેશભરમાં ચેપ નિયંત્રણના પગલાં મજબૂત કરવામાં આવ્યા છે.
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, “અમે સમગ્ર દેશમાં ઈન્ફેક્શન પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ પ્રોટોકોલ લાગુ કરી દીધો છે. મોટા પાયે સેનિટાઇઝેશન અને ડિસઇન્ફેક્શન કરવામાં આવી રહ્યું છે. માસ્ક પહેરવું અને સાબુ-પાણીથી વારંવાર હાથ ધોવા ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા છે.” આ ઉપરાંત, જો કોઈ શંકાસ્પદ કેસ મળી આવે તો તેને તાત્કાલિક અલગ કરવા માટે પ્રાંતિય ઈમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેન્ટરોને પણ સક્રિય કરી દેવાયા છે.
બીજી તરફ, યુગાન્ડા – જેણે ભૂતકાળમાં પણ ઇબોલાના પ્રકોપ પર સફળતાપૂર્વક કાબૂ મેળવ્યો છે – તેણે પણ કોંગો સરહદે પોતાની દેખરેખ વધારી દીધી છે. કબાલે રેફરલ હોસ્પિટલના ડૉ. બેડા સેનક્વારે જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમી સરહદ પર આવેલા કીસોરો (Kisoro), કાનુન્ગુ (Kanungu) અને રૂકુંગીરી (Rukungiri) જેવા ત્રણ જિલ્લાઓ સૌથી વધુ જોખમ હેઠળ છે, તેથી ત્યાં વિશેષ તકેદારી રાખવામાં આવી રહી છે.
રવાન્ડાએ પણ પોતાની સરહદો પર હેલ્થ સ્ક્રીનિંગ સઘન બનાવ્યું છે અને શંકાસ્પદ દર્દીઓની તાત્કાલિક તપાસ માટે રેપિડ રિસ્પોન્સ ટીમ તૈનાત કરી દીધી છે.
ઈસ્ટ આફ્રિકન કમ્યુનિટી (EAC) નું પ્રાદેશિક અભિયાન
આ રોગચાળાને સરહદો પાર કરતા રોકવા માટે પ્રાદેશિક સહયોગ વધારવામાં આવી રહ્યો છે. ઈસ્ટ આફ્રિકન કમ્યુનિટી (EAC) ના સભ્ય દેશો એકજૂથ થઈને સંયુક્ત યોજના પર કામ કરવા માટે સંમત થયા છે.
EAC ના સેક્રેટરી જનરલ સ્ટીફન મબુંડીએ જણાવ્યું હતું કે તમામ સભ્ય દેશો ‘આફ્રિકા સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન’ (Africa CDC) અને WHO સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રોગની વહેલી ઓળખ, લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ ક્ષમતા વધારવી અને ઈમરજન્સી મેનેજમેન્ટને મજબૂત કરવાનો છે, જેથી વાયરસ અન્ય દેશોમાં ન ફેલાય.
WHO ની ગંભીર ચેતવણી અને ૪૦૦ મિલિયન ડોલરના ફંડની અપીલ
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના ડાયરેક્ટર-જનરલ ટેડ્રોસ અધાનમ ઘેબ્રેયસસે જિનીવામાં યોજાયેલી વર્ચ્યુઅલ પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, આ ઇબોલા પ્રકોપ ઇતિહાસનો ‘ત્રીજો સૌથી મોટો પ્રકોપ’ બની ગયો છે. છેલ્લા એક મહિનામાં તે અગાઉના કોઈ પણ પ્રકોપ કરતા વધુ ઝડપથી ફેલાયો છે.
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે પૂર્વ કોંગોના હિંસાગ્રસ્ત અને અશાંત વિસ્તારોમાં અનેક દર્દીઓ તબીબી પહોંચથી બહાર હોવાથી વાસ્તવિક આંકડો ખુબ મોટો હોઈ શકે છે. ટેડ્રોસે આ કટોકટી સામે લડવા માટે સંયુક્ત રાહત ફંડમાં રહેલી ૪૦૦ મિલિયન ડોલર (આશરે €૩૪૪ મિલિયન) ની તંગી પૂરી કરવા આંતરરાષ્ટ્રીય દાતાઓ અને સમૃદ્ધ દેશોને આર્થિક મદદ કરવા હાકલ કરી છે.
ગૃહયુદ્ધ, હિંસા અને રસીનો અભાવ: લડાઈ કેમ મુશ્કેલ બની?
આ પ્રકોપનું મુખ્ય કેન્દ્ર પૂર્વ કોંગો છે, જ્યાં વર્ષોથી ચાલી રહેલું સશસ્ત્ર જૂથોનું સશસ્ત્ર ઘર્ષણ, અસ્થિરતા અને લોકોનું મોટા પાયે વિસ્થાપન તબીબી સેવાઓમાં મોટો અવરોધ બની રહ્યું છે. ૧૯૭૬ માં જ્યારે પ્રથમ વખત ઇબોલા વાયરસની ઓળખ થઈ હતી ત્યારથી કોંગોએ અનેક પ્રકોપ જોયા છે, પરંતુ આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે આ વખતે ચિંતા બે ગણી છે.
ફ્લોરિડા ઇન્ટરનેશનલ યુનિવર્સિટીના ચેપી રોગ નિષ્ણાત પ્રોફેસર એલીન માર્ટીએ પરિસ્થિતિની ગંભીરતા સમજાવતા કહ્યું:
“જે વિસ્તારમાં આ વાયરસ ફેલાયો છે ત્યાં એક દાયકા કરતા વધુ સમયથી સતત સશસ્ત્ર હિંસા ચાલી રહી છે. દહેશતનો માહોલ એટલો છે કે કેટલાક સારવાર કેન્દ્રોને સળગાવી દેવામાં આવ્યા છે. આનાથી આરોગ્ય કર્મચારીઓ ત્યાં જતા ડરે છે. પરિણામે, ચેપગ્રસ્ત દર્દીઓ સારવાર વગર અન્ય સુરક્ષિત વિસ્તારો કે દેશો તરફ ભાગી રહ્યા છે, જે વાયરસ ફેલાવવાનું મોટું કારણ બની રહ્યું છે.”
સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે હાલમાં ઇબોલાના આ ‘બુંદીબુગ્યો’ (Bundibugyo) સ્ટ્રેન સામે રક્ષણ આપતી કોઈ અધિકૃત રસી (Vaccine) કે ચોક્કસ દવા ઉપલબ્ધ નથી.
પ્રારંભિક ઓળખ જ એક માત્ર ઉકેલ: આફ્રિકા CDC
આફ્રિકા CDC ના ડાયરેક્ટર-જનરલ જીન કાસેયાએ પડોશી દેશોને અપીલ કરી છે કે તેઓ સરહદો પર શંકાસ્પદ દર્દીઓને વહેલી તકે શોધી કાઢવાની પોતાની ક્ષમતા (Early Detection) માં વધારો કરે.
તેમણે ચેતવણી આપતા કહ્યું, “આ પ્રકોપ ઇતુરી (Ituri) થી શરૂ થયો હતો અને હવે યુગાન્ડા તેમજ કોંગોના અન્ય ભાગો સુધી પહોંચી ગયો છે. જો પડોશી દેશો દર્દીઓને વહેલા તબક્કે ઓળખવામાં નિષ્ફળ જશે, તો સમગ્ર પ્રદેશ માટે ભારે જોખમ ઊભું થશે.”
યુગાન્ડા સિવાય હાલમાં અન્ય કોઈ પડોશી દેશે પોતાના દેશમાં આ પ્રકોપ સંબંધિત કન્ફર્મ કેસ નોંધ્યો નથી. પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યાં સુધી કોંગોમાં સંક્રમણ સંપૂર્ણપણે અટકે નહીં, ત્યાં સુધી સરહદો પર સજાગતા, મજબૂત લેબોરેટરી તપાસ અને પ્રાદેશિક સહયોગ જ આ ઘાતક વાયરસને રોકવાનો唯一 (એકમાત્ર) માર્ગ છે.
