ભારતીય રૂપિયો દબાણમાં: ક્રૂડ ઓઈલની અસ્થિરતા અને વધતા ભય વચ્ચે રૂપિયાના આઉટલુક પર સંકટ
વૈશ્વિક બજારોમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવની સીધી અસર હવે ભારતીય ચલણ પર જોવા મળી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, વધતા તેલના ભાવો અને ડૉલર સામે મજબૂત થતી માંગને કારણે ભારતીય રૂપિયો સતત દબાણ હેઠળ છે. સોમવારના રોજ કારોબારના અંતે રૂપિયાએ 96.4450 ની સપાટી પર ક્લોઝિંગ આપ્યું હતું, અને આજે બજાર ખુલતી વખતે તે 96.50 થી 96.55 ની રેન્જમાં ખૂલવાની અપેક્ષા છે.
છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહોથી રૂપિયાના આઉટલુકમાં નોંધપાત્ર નરમાઈ જોવા મળી રહી છે. અગાઉના સત્રમાં તો રૂપિયો બે મહિનાની નીચલી સપાટી એટલે કે 96.50 ના સ્તરને પણ વટાવી ગયો હતો. જો કે, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની સમયસરની હસ્તક્ષેપ નીતિ અને બજારમાં કરવામાં આવેલા દરમિયાનગીરીના પ્રયાસોને કારણે રૂપિયો વધુ કડસડે તૂટવાથી બચી ગયો હતો, તેમ બજારના વેપારીઓનું માનવું છે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોમાં ઉછાળો અને મધ્ય પૂર્વનો વધતો તણાવ
રૂપિયાની આ દયનીય સ્થિતિ પાછળ સૌથી મોટું કારણ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ (કાચા તેલ) ના ભાવોમાં થયેલો અચાનક ઉછાળો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરીથી ભડકેલા તણાવને કારણે તેલના બજારોમાં ગભરાટ ફેલાયો છે. ગત સોમવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ વધીને 91 પ્રતિ બેરલની સપાટીને પાર કરી ગયો હતો, જોકે બાદમાં થોડો ઘટાડો થઈને તે આશરે 88.50 ડૉલર આસપાસ સ્થિર થયો હતો.
તેલના ભાવોમાં સહેજ પીછેહઠ થવા છતાં વૈશ્વિક સ્તરે સામે આવતા ન્યૂઝ ફ્લો અને કટોકટીના સમાચારો ચિંતાજનક છે. યમનના હૂતી વિદ્રોહીઓએ, જેઓ ઈરાન સમર્થિત માનવામાં આવે છે, સાઉદી અરેબિયા પર નાકાબંધી (Naval Blockade) લાદવાની જાહેરાત કરી છે. આ પરિસ્થિતિ અમેરિકા સાથેના સંઘર્ષમાં એક નવો મોરચો ખોલી શકે છે અને વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા સામે જોખમ વધારી શકે છે, જેની સીધી અસર ભારત જેવા આયાતકાર દેશોની કરન્સી પર પડે છે.
બજારમાં બદલાયેલું સેન્ટિમેન્ટ અને ઇન્વેસ્ટર્સની નકારાત્મક માનસિકતા
રૂપિયા પ્રત્યે બજારનું વલણ હવે સ્પષ્ટપણે નકારાત્મક બની રહ્યું છે. બજારના વિવિધ સૂચકાંકો આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. ઓનશોર અને ઓફશોર રૂપિયો ફોરવર્ડ પ્રાઈસ વચ્ચેનું અંતર (Spread) વધી ગયું છે, જે બતાવે છે કે રોકાણકારો ચલણમાં વધુ નુકસાન સામે રક્ષણ (Hedging) મેળવવા માટે વધુ નાણાં ચૂકવી રહ્યા છે.
ઓપ્શન્સ ટ્રેડર્સ પણ રૂપિયામાં સુધારાની આશા રાખવા કરતાં તેમાં વધુ ઘટાડો થવાની સંભાવના સામે સુરક્ષા મેળવવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. આ તમામ બાબતો દર્શાવે છે કે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ હાલના તબક્કે રૂપિયા પરથી ડગી રહ્યો છે અને તેઓ આ ચલણ સામે બેરિશ (મંદી તરફી) વલણ અપનાવી રહ્યા છે.
આરબીઆઈના પગલાં અને 20 અબજ ડૉલરથી વધુના ઇનફ્લોઝ
આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ વચ્ચે એક રાહતજનક સમાચાર એ છે કે દેશની સેન્ટ્રલ બેંક (RBI) દ્વારા બજારમાં મૂડીના પ્રવાહને વધારવા માટે લેવાયેલા પગલાં અસરકારક સાબિત થયા છે. તાજેતરમાં આરબીઆઈએ પેમેન્ટ બેલેન્સને મજબૂત કરવા અને કેપિટલ ઇનફ્લોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેટલીક જાહેરાતો કરી હતી, જેના પરિણામે દેશમાં 20 અબજ ડૉલર (20 Billion Dollars) થી વધુની વિદેશી મૂડી ઠલવાઈ છે.
મોટાભાગના ટ્રેડર્સ અને એનાલિસ્ટ્સનું માનવું છે કે આ વિદેશી રોકાણની માત્રા તેમની અપેક્ષાઓ કરતા ઘણી વધારે હતી. તેમ છતાં, ખાનગી બેંકના એક વરિષ્ઠ કરન્સી ટ્રેડરના જણાવ્યા મુજબ, આટલા મોટા ભંડોળના આગમન છતાં તે ટૂંકા ગાળામાં રૂપિયા પરનું દબાણ સંપૂર્ણપણે હળવું કરી શકશે નહીં. બજારની માનસિકતા હાલમાં અત્યંત નિરાશાવાદી બની ચૂકી છે, અને આ દ્રષ્ટિકોણને બદલવા માટે કોઈ મોટા અને સકારાત્મક વૈશ્વિક ટ્રિગરની જરૂર પડશે.
આગળનું ભવિષ્ય અને આર્થિક પડકારો
ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા ભલે મજબૂત આંતરિક વિકાસ દર ધરાવતી હોય, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલની કિંમતો અને ભૌગોલિક તણાવ એ હંમેશાં રૂપિયા માટે ‘અકીલીઝ હીલ’ (કમજોરીની નસ) સાબિત થયા છે. જો તેલના ભાવો ફરીથી ઊંચા સ્તરે જશે તો ભારતનું આયાત બિલ વધશે, જેનાથી ટ્રેડ ડેફિસિટ (વેપાર ખાધ) ઊંડી બનશે અને ડૉલર સામે રૂપિયા પર દબાણ વધુ તીવ્ર બનશે.
આવનારા દિવસોમાં રોકાણકારોની નજર યુએસ ફેડરલ રિઝર્વના નિર્ણયો, ક્રૂડ ઓઈલની દૈનિક ચાલ અને ભારતીય રિઝર્વ બેંકના આગામી પગલાંઓ પર રહેશે. જ્યાં સુધી મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ સામાન્ય નથી થતી અને તેલના ભાવોમાં સ્થિરતા નથી આવતી, ત્યાં સુધી રૂપિયાને વૈશ્વિક દબાણો સામે સંઘર્ષ કરવો પડી શકે છે.
