નેપાળમાં કુદરતનો કાળો કેર: ભીષણ પૂર અને હિમસ્ખલનમાં 1,280થી વધુના મોત, 600 બાળકો સહિત હજારો લોકો હજુ પણ લાપતા
હિમાલયની ગોદમાં વસેલા પડોશી દેશ નેપાળમાં કુદરતે ભારે હોનારત સર્જી છે. ઉત્તરી અને મધ્ય નેપાળમાં ઓગસ્ટના અંતમાં આવેલી વિનાશક પૂર અને ભેખડો ધસી પડવાની (હિમસ્ખલન) ઘટનાઓએ ચારેકોર તબાહી મચાવી દીધી છે. જળપ્રલય અને કાટમાળના પટ્ટા નીચે દબાઈ જવાથી અત્યાર સુધીમાં 1,282 લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, જ્યારે 4,700થી પણ વધુ લોકો હજુ સુધી લાપતા છે. સૌથી હૃદયદ્રાવક બાબત એ છે કે રસુવા અને નુવાકોટ જિલ્લામાંથી જ લગભગ 600 જેટલા શાળાના માસૂમ બાળકો ગાયબ છે, જેમના પરિવારજનો આશંકા અને નિરાશા વચ્ચે પોતાના વ્હાલસોયાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
હિમસ્ખલન અને અચાનક આવેલું પૂર: તબાહીની શરૂઆત
આ કુદરતી આફતની શરૂઆત નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક થઈ હતી, જ્યાં બરફ અને ખડકોનું વિશાળ હિમસ્ખલન (Avalanche) થવાના કારણે નદીઓમાં અચાનક પૂર (Flash Flood) આવ્યું હતું. સેકંડો ગેલન પાણી, કાંપ અને પથ્થરોના જોરદાર વહાણ સાથે વહી આવેલા આ પૂરે માર્ગમાં આવતા ગામડાંઓ, પુલો અને મકાનોને ક્ષણવારમાં તણાઈ જઈને જમીનદોસ્ત કરી દીધા હતા.
નેપાળ પોલીસ અને સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, દેશના જુદા જુદા જિલ્લાઓમાંથી અત્યાર સુધીમાં સેંકડો મૃતદેહો બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે:
ચિતવન: 359 મૃતદેહો
નવલપરાસી (પૂર્વ): 218 મૃતદેહો
નવલપરાસી (પશ્ચિમ): 208 મૃતદેહો
નુવાકોટ: 185 મૃતદેહો
રસુવા: 140 મૃતદેહો
ગોરખા: 72 મૃતદેહો
ધાડિંગ: 60 મૃતદેહો
તનહું: 38 મૃતદેહો
આ સિવાય પાટનગર કાઠમંડુની હોસ્પિટલોમાં સારવાર લઈ રહેલા વધુ બે ઈજાગ્રસ્તોએ દમ તોડતા કુલ મૃત્યુઆંક વધીને 1,282 પર પહોંચ્યો છે.
શિક્ષણ ક્ષેત્રે મોટો ફટકો: 600 બાળકો અને શિક્ષકો લાપતા
પૂરના કારણે સૌથી વધુ નુકસાન શાળાએ જતા બાળકો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને થયું છે. નેપાળના સ્થાનિક અખબાર ‘કાઠમંડુ પોસ્ટ’ અનુસાર, સ્થાનિક શિક્ષણ વિકાસ અને સમન્વય એકમો (EDCU) અને શાળા સંચાલકો તરફથી મળતી માહિતી મુજબ:
રસુવા જિલ્લો: આ ક્ષેત્રમાંથી લગભગ 280 જેટલા વિદ્યાર્થીઓ અને 16 શિક્ષકો પૂર બાદથી ગાયબ છે.
નુવાકોટ જિલ્લો: અહીં 300 થી 350 ની વચ્ચે બાળકો અને 6 શિક્ષકોનો કોઈ પતો મળી શક્યો નથી.
નુવાકોટ EDCU ના વડા સૂર્ય બહાદુર ખત્રીના જણાવ્યા મુજબ, પૂરના કારણે ટેલિફોન અને ઈન્ટરનેટ નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થઈ ગયું છે. આ સંચાર સેવાઓ ખોરવાઈ જવાને કારણે શાળાઓના પ્રિન્સિપાલ અને સ્થાનિક અધિકારીઓ સંપર્ક સાધી શકતા નથી, જેના કારણે સાચો આંકડો એકત્રિત કરવામાં ભારે મુશ્કેલીઓ પડી રહી છે. કેટલાક બાળકો સુરક્ષિત મળ્યા છે પરંતુ મોટાભાગના અંગે હજુ પણ અનિશ્ચિતતા પ્રવર્તે છે.
શિક્ષણ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, રસુવા, નુવાકોટ અને ધાડિંગમાં કુલ 22 શાળાઓને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે, જેમાંથી 12 શાળાઓ તો પૂરના પાણીમાં સંપૂર્ણપણે વહી ગઈ છે.
સંચાર વ્યવસ્થા ઠપ્પ અને રાહત-બચાવ કામગીરીમાં અવરોધ
પૂરના કારણે માર્ગ વ્યવહાર તૂટી ગયો છે અને વીજળી તેમજ મોબાઈલ ટાવર્સ ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ ગયા છે. પહાડી વિસ્તારોમાં ભેખડો ધસવાનું ચાલુ હોવાથી સેના અને બચાવ દળોને પહોંચવામાં ભારે વિલંબ થઈ રહ્યો છે.
નેપાળી સેના, આર્મડ પોલીસ ફોર્સ અને નેપાળ પોલીસની સંયુક્ત કમાન્ડ દ્વારા સતત રાહત અને બચાવ કામગીરી ચલાવવામાં આવી રહી છે. હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોનની મદદથી દુર્ગમ વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકોને એરલિફ્ટ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ ખરાબ હવામાન અને સતત વરસાદને કારણે ઓપરેશનમાં વારંવાર અવરોધો આવી રહ્યા છે.
માનવસર્જિત અને કુદરતી આપત્તિઓનું મિશ્રણ
પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે, હિમાલયન ક્ષેત્રમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે હિમનદીઓ (Glaciers) ઝડપથી પીગળી રહી છે. આ ઉપરાંત અવિરત બાંધકામ અને પહાડી વિસ્તારોમાં અસંતુલિત વિકાસના કારણે જમીનની પકડ નબળી પડી છે. જ્યારે પણ ભારે વરસાદ કે હિમસ્ખલન થાય છે, ત્યારે તે પૂરનું વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય મદદની જરૂરિયાત
નેપાળ સરકાર માટે આટલી મોટી સંખ્યામાં વિસ્થાપિત થયેલા લોકોને ખોરાક, પીવાનું સ્વચ્છ પાણી, દવાઓ અને અસ્થાયી આશ્રય પૂરો પાડવો એક મોટો પડકાર બની ગયો છે. પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રોગચાળો ફાટી નીકળવાનો ભય પણ સતાવી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાં નેપાળે વૈશ્વિક સમુદાય અને પડોશી દેશો પાસે તાત્કાલિક માનવીય સહાયની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી છે.
સ્વજનોને ગુમાવી ચૂકેલા અને પોતાના માસૂમ બાળકોની રાહ જોઈ રહેલા પરિવારજનો માટે આ સમય અત્યંત કઠિન છે. જો બચાવ કામગીરી ઝડપી બનાવવામાં આવે તો જ લાપતા થયેલા લોકોમાંથી કેટલાકના જીવ બચાવી શકાશે.
