ઉત્તર કોરિયાના વિદેશ મંત્રીની મોસ્કો મુલાકાત: કિમ જોંગ ઉનના સંભવિત પ્રવાસ પહેલાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં સમર્થનનું પુનરાવર્તન
વૈશ્વિક રાજકારણમાં હાલમાં ઉત્તર કોરિયા અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો દુનિયાભરના દેશો માટે ચર્ચાનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યા છે. જ્યારે સમગ્ર પશ્ચિમી દેશો દ્વારા ઉત્તર કોરિયાને રાજકીય રીતે અલગ-થલગ (Diplomatically Isolated) રાખવામાં આવ્યું છે, ત્યારે આ બંને દેશો વચ્ચેની મિત્રતા દિવસેને દિવસે વધુ ગાઢ બની રહી છે. તાજેતરમાં ઉત્તર કોરિયાના વિદેશ મંત્રી ચો સોન હુઈ રશિયાની રાજધાની મોસ્કો પહોંચ્યા છે અને ત્યાં રશિયન સમકક્ષ સર્ગેઈ લાવરોવ સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજી છે.
આ બેઠક બાદ, ઉત્તર કોરિયાના રાજ્ય મીડિયા દ્વારા એક સત્તાવાર નિવેદન જારી કરવામાં આવ્યું હતું જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે પ્યોંગયાંગે યુક્રેન સામેના યુદ્ધમાં રશિયાને સંપૂર્ણ સમર્થન આપવાની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે. આ રાજકીય પગલા બાદ, હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એવી જોરદાર અટકળો ચાલી રહી છે કે ઉત્તર કોરિયાના સુપ્રીમ લીડર કિમ જોંગ ઉન ટૂંક સમયમાં રશિયાની મુલાકાત લઈ શકે છે.
રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ અને ઉત્તર કોરિયાઈ સમર્થન
જ્યારથી રશિયાએ ફેબ્રુઆરી 2022 માં યુક્રેન પર પૂર્ણ-સ્કેલ આક્રમણ શરૂ કર્યું છે, ત્યારથી આ બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી, લશ્કરી અને રાજકીય સહયોગમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. મોસ્કોમાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક દરમિયાન ઉત્તર કોરિયાના વિદેશ મંત્રી ચો સોન હુઈએ રશિયાના વિદેશ મંત્રી સર્ગેઈ લાવરોવ સાથે દ્વિપક્ષીય સંબંધોના લાંબા ગાળાના અને બહુપક્ષીય વિકાસને વેગ આપવા પર ચર્ચા કરી હતી.
ઉત્તર કોરિયાની સરકારી ન્યૂઝ એજન્સી અનુસાર, ડીપીઆરકે (ઉત્તર કોરિયા) પક્ષે રશિયન ફેડરેશનની તે તમામ આંતરિક અને બાહ્ય નીતિઓ માટે અપરિવર્તિત સમર્થન વ્યક્ત કર્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય યુક્રેન વિવાદના મૂળ કારણોને દૂર કરવાનો અને પોતાની રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ, પ્રાદેશિક અખંડિતતા તથા આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયનું રક્ષણ કરવાનો છે. બીજી તરફ, રશિયાએ પણ ઉત્તર કોરિયાની સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વ જાળવી રાખવાના પ્રયાસોને સંપૂર્ણ સમર્થન આપવાની ઘોષણા કરી છે.
લશ્કરી સહયોગ અને પરસ્પર આદાન-પ્રદાનની રણનીતિ
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, ઉત્તર કોરિયા અને રશિયા વચ્ચેનો સંબંધ હવે માત્ર રાજકીય નિવેદનો પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ તે જમીની સ્તરે એક મજબૂત લશ્કરી ભાગીદારીમાં પરિવર્તિત થઈ ચૂક્યો છે. પ્યોંગયાંગ દ્વારા રશિયાના સંઘર્ષગ્રસ્ત કુર્સ્ક ક્ષેત્રમાં સૈનિકો મોકલવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, ઉત્તર કોરિયાએ રશિયાને આધુનિક શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ અને મ્યુનિશન્સ પણ પૂરા પાડ્યા છે.
બદલામાં, રશિયા પાસેથી પ્યોંગયાંગને આર્થિક સહાય, ખાદ્ય પદાર્થો, ઉર્જા પુરવઠો (ઈંધણ) અને અત્યાધુનિક સૈન્ય તકનીક (Military Technology) પ્રાપ્ત થઈ રહી છે. તાજેતરમાં ક્રેમલિન દ્વારા જારી કરાયેલા એક વિડિયોમાં રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને પણ આ વિશે વાત કરી હતી. પુતિને કહ્યું હતું કે, “અમે જે વિશેષ લશ્કરી ઓપરેશન ચલાવી રહ્યા છીએ, તેમાં પ્રદાન કરવામાં આવેલા સમર્થન માટે હું ફરી એકવાર કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માંગુ છું.” પોતાની આ મુલાકાત દરમિયાન ચો સોન હુઈએ ક્રેમલિનની દીવાલ પાસે આવેલા ‘ટૉમ્બ ઓફ ધ અનન્ય સોલ્જર્સ’ પર શ્રદ્ધાંજલિ પણ અર્પણ કરી હતી.
કિમ જોંગ ઉનના સંભવિત રશિયા પ્રવાસની અટકળો
વિદેશ મંત્રી ચો સોન હુઈની આ મોસ્કો મુલાકાત પાછળનો મુખ્ય હેતુ કિમ જોંગ ઉનના આગામી રશિયા પ્રવાસની તૈયારીઓ અને એજન્ડા અંગે ચર્ચા કરવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. દક્ષિણ કોરિયાના મીડિયા અહેવાલો અને નિષ્ણાતો પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરી રહ્યા છે કે કિમ જોંગ ઉન ટૂંક સમયમાં ક્રેમલિનની મુલાકાત લઈ શકે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે કિમ જોંગ ઉને અગાઉ સપ્ટેમ્બર 2023 માં રશિયાની ઐતિહાસિક મુલાકાત લીધી હતી, અને ત્યારબાદ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને પણ જૂન 2024 માં પ્યોંગયાંગની દુર્લભ મુલાકાત લીધી હતી. ઇહા વુમન્સ યુનિવર્સિટીના ઉત્તર કોરિયા અભ્યાસના પ્રોફેસર પાર્ક વોન-ગોનના જણાવ્યા અનુસાર, પુતિને 2024 માં પ્યોંગયાંગની મુલાકાત લીધા પછી કિમ જોંગ ઉનને અનેકવાર રશિયા આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું છે.
ચીન, રશિયા અને ઉત્તર કોરિયાનું નવું ત્રિપક્ષીય સમીકરણ
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં હાલ ચીનનું પરિબળ પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ગયા મહિને જ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે પ્યોંગયાંગની એક દુર્લભ મુલાકાત લીધી હતી, જ્યાં કિમ જોંગ ઉન અને શી જિનપિંગે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.
ભલે ઉત્તર કોરિયા મોસ્કોની વધુ નજીક આવી ગયું હોય, પરંતુ આર્થિક મોરચે ચીન હજુ પણ ઉત્તર કોરિયાનું સૌથી મોટું ભાગીદાર છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, વર્ષ 2024 માં ઉત્તર કોરિયાના કુલ વિદેશી વેપારમાં એકલા ચીનનો હિસ્સો લગભગ 98 ટકા જેટલો હતો.
નિષ્ણાતો માને છે કે ચાઇનીઝ રાષ્ટ્રપતિની મુલાકાત બાદ હવે કિમ જોંગ ઉન માટે રશિયાની મુલાકાત લેવાની પ્રબળ પ્રેરણા ઊભી થઈ છે. આ મુલાકાત દ્વારા ઉત્તર કોરિયા દુનિયા સામે એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે તે પોતાની રાજકીય અલગારી (આઈસોલેશન) ની સ્થિતિમાંથી બહાર આવી રહ્યું છે. સાથે જ, ચીન અને રશિયા બંનેના સમર્થનને ઉજાગર કરીને તે ઉત્તર કોરિયા-ચીન-રશિયા વચ્ચે એક મજબૂત વૈશ્વિક અક્ષ (Axis) કે સમીકરણ રચી રહ્યો છે, જે આગામી સમયમાં પશ્ચિમી દેશો માટે મોટો પડકાર બની રહેશે.
