‘સામાન્ય જનતાને ધક્કા ખવડાવવાનું બંધ કરો!’ નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારામન સરકારી તંત્ર પર કેમ લાલઘૂમ થયા?
કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારામને તાજેતરમાં સરકારી વહીવટમાં ચાલતી અમલદારશાહી અને બેદરકારીભર્યા રવૈયા પર ભારે પ્રહારો કર્યા છે. મુંબઈ ખાતે આવકવેરા વિભાગની એક નવી ઈમારતના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે તેમણે ટેક્સ અધિકારીઓને અરીસો બતાવતા કહ્યું કે, જે વહીવટી મુશ્કેલીઓનો સામનો વિભાગે પોતાની જ જમીન મેળવવા માટે કરવો પડ્યો છે, તેના પરથી પાઠ શીખીને તેમણે સામાન્ય નાગરિકો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ અને સહાનુભૂતિપૂર્વકનું વલણ અપનાવવું જોઈએ.
નાણાં મંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે જ્યારે કોઈ સરકારી વિભાગ પોતાના જ હકની મિલકત બચાવવામાં દાયકાઓ લગાડી દે છે, ત્યારે એ સમજી શકાય છે કે એક સામાન્ય કરદાતાને પોતાના કામ માટે વહીવટી તંત્રના કેવા ધક્કા ખાવા પડતા હશે.
૫૦ વર્ષ જૂનો વિવાદ: નરીમન પોઈન્ટની કિંમતી જમીન અને ગેરકાયદે કબજો
આ આખી ઘટના મુંબઈના સૌથી પ્રાઇમ લોકેશન ગણાતા નરીમન પોઈન્ટ વિસ્તારની છે. વર્ષ ૧૯૭૩માં આવકવેરા વિભાગને અહીં એક અત્યંત કિંમતી જમીનનો ટુકડો ફાળવવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ અફસોસની વાત એ છે કે આગામી પાંચ દાયકા સુધી સરકારી અધિકારીઓની ઉદાસીનતા અને બેદરકારીને કારણે આ જમીન બિનવારસી હાલતમાં પડી રહી.
પરિણામે, આ કિંમતી જમીન પર અસામાજિક તત્વો દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે કબ્જો કરી લેવામાં આવ્યો. પોતાની જ જમીન પરથી આ ગેરકાયદે કબજો હટાવવા અને તેના પર પોતાની ઓફિસનું નિર્માણ કરવા માટે આવકવેરા વિભાગે ૫૦ વર્ષ સુધી લાલફીતાશાહી (તંત્રની જટિલ પ્રક્રિયાઓ) અને સરકારી કાગળિયાની ગુંચવણો સામે સતત લડાઈ લડવી પડી હતી.
‘આયકર સિંધુ’ નું ઉદ્ઘાટન અને સીતારામનનો તીખો વાર
આ દાયકાઓ જૂના સંઘર્ષ બાદ આખરે તે જમીન પર ૧૩ માળ ધરાવતું અને ૧.૧૩ લાખ ચોરસ ફૂટમાં ફેલાયેલું ભવ્ય સંકુલ “આયકર સિંધુ” બનીને તૈયાર થયું છે. નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારામને આ નવી ઈમારતનું ઉદ્ઘાટન કરતી વખતે અધિકારીઓની ‘ઢીલી નીતિ’ અને ‘બેદરકાર માનસિકતા’ પર ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
તેમણે જણાવ્યું કે આ પ્રકારનો રવૈયો જ સરકારી સંપત્તિઓને અતિક્રમણ કે ગેરકાયદે કબજા તરફ ધકેલે છે. જેના કારણે સામાન્ય નાગરિકો પણ સરકારી ઓફિસોના અનંત ચક્કરોમાં ફસાઈ જવા મજબૂર બને છે. જો આવકવેરા વિભાગ જેવી મોટી અને કાયદાકીય સત્તા ધરાવતી સંસ્થાએ પોતાની જ હેડક્વાર્ટર બનાવવા માટે ૫૦ વર્ષ સુધી સરકારી નિયમોની જટિલતા વેઠવી પડતી હોય, તો પછી એક સામાન્ય નાગરિક દરરોજ કેવા પ્રકારની યાતનાઓમાંથી પસાર થતો હશે તે વિચારવા જેવી બાબત છે.
“અધિકારીઓની ઉદાસીનતા જ અતિક્રમણનું મૂળ કારણ”
પોતાના સંબોધનમાં નાણાં મંત્રીએ ખૂબ જ આકરા શબ્દોમાં કહ્યું:
“તમે તમારી જ મિલકત પર ગેરકાયદે કબજો થવા દીધો, તે દર્શાવે છે કે આપણા વહીવટમાં ક્યાંક ને ક્યાંક આપણે બહુ બેદરકાર છીએ. આપણી સરકારી સંપત્તિઓની સંભાળ રાખવી એ કોઈની પ્રાથમિક જવાબદારી હોય છે. પરંતુ જ્યારે તેના પર અતિક્રમણ થઈ જાય છે, ત્યારે આપણે એવું બહાનું બનાવીને હાથ ઊંચા કરી લઈએ છીએ કે ‘જમીન તો આપણી છે પણ આપણે તેના પર બાંધકામ કરી શકતા નથી’.”
તેમણે ઉમેર્યું કે આ પ્રકારની માનસિકતા સરકારી સિસ્ટમ પરથી જનતાનો વિશ્વાસ ઓછો કરે છે અને આવા કિસ્સાઓ શરમજનક છે.
પોતાના કડવા અનુભવમાંથી પાઠ શીખવાની જરૂર
નિર્મલા સીતારામને ટેક્સ અધિકારીઓને વિનંતી કરી કે તેઓ આ નિરાશાજનક અનુભવને એક તક તરીકે જુએ અને જનતા પ્રત્યેના પોતાના દ્રષ્ટિકોણમાં સુધારો કરે.
તેમણે અધિકારીઓને સંબોધતા કહ્યું કે, “શું આ ૫૦ વર્ષનો કડવો અનુભવ તમને એ વાત સમજવા માટે પ્રેરિત ન કરી શકે કે જ્યારે કોઈ સામાન્ય નાગરિક કામ માટે તમારી પાસે આવે છે ત્યારે તેની સ્થિતિ કેવી હોય છે? જ્યાં તમારી સત્તાની જરૂર હોય ત્યાં સામાન્ય લોકોને એક ટેબલથી બીજા ટેબલે ધક્કા ખાવા માટે મજબૂર ન કરો, પરંતુ તેમના કામ સમયસર અને સરળતાથી કરી આપો.”
નિયમોમાં છૂટછાટ નહીં, પરંતુ પ્રક્રિયા સરળ બનાવવાનો આદેશ
પોતાના વક્તવ્યમાં નાણાં મંત્રીએ સ્પષ્ટતા પણ કરી હતી કે તેઓ આવકવેરા વિભાગને નિયમો સાથે સમાધાન કરવા કે કોઈને ગેરકાયદેસર છૂટછાટ આપવા નથી કહી રહ્યા. તેમનો હેતુ કાયદો તોડવાનો નથી, પરંતુ બિનજરૂરી રીતે ઊભી કરવામાં આવતી વહીવટી અડચણોને દૂર કરવાનો છે.
ઘણીવાર સરકારી પ્રક્રિયાઓમાં નાના-મોટા કાગળિયાના નામે કામ રોકી રાખવામાં આવે છે, જેનાથી સામાન્ય પ્રક્રિયાઓ પણ નાગરિકો માટે એક મોટી મુસીબત બની જાય છે. નાણાં મંત્રીએ વિભાગને આગ્રહ કર્યો કે તેઓ સરકારી ઉદાસીનતા છોડીને સમગ્ર દેશના કરદાતાઓ માટે એક જવાબદાર, મદદરૂપ અને સુલભ સંગઠન તરીકે કામ કરે.
સામાન્ય કરદાતા માટે આનાથી શું બદલાશે?
નાણાં મંત્રીના આ આકરા વલણથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર હવે સરકારી વિભાગોમાં ચાલતી બિનજરૂરી વિલંબની નીતિને ચલાવી લેવાના મૂડમાં નથી. આવકવેરા વિભાગ જેવા મહત્વના વિભાગમાં જો અધિકારીઓ પોતાનું વલણ બદલશે, તો તેનાથી દેશના કરોડો કરદાતાઓને મોટો ફાયદો થશે:
-
ઝડપી ઉકેલ: ટેક્સ રિફંડ, નોટિસના જવાબો અને અન્ય ટેકનિકલ સમસ્યાઓનો ઉકેલ ઝડપથી આવશે.
-
માનસિક રાહત: કરદાતાઓને બિનજરૂરી ધક્કામાંથી અને કાયદાકીય ગુંચવણોમાંથી મુક્તિ મળશે.
-
પારદર્શિતા: વહીવટી તંત્ર વધુ જવાબદારીપૂર્વક કામ કરશે જેનાથી ભ્રષ્ટાચાર પર લગામ લાગશે.
આવકવેરા વિભાગ માટે ‘આયકર સિંધુ’ ઈમારત માત્ર ઈંટો અને સિમેન્ટનું માળખું નથી, પરંતુ એ વાતનું પ્રતીક છે કે હવે તંત્રએ પોતાની જૂની ભૂલોમાંથી શીખીને નાગરિકો માટે પોતાની સેવાઓ વધુ સરળ અને પારદર્શક બનાવવી પડશે.
