અમેરિકી વીઝા મેળવવો હવે વધુ અઘરો, સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રિનિંગના ઘેરાવામાં આવ્યા પત્રકાર
અંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકારત્વ અને અમેરિકાના વીઝા નિયમોને લઈને એક ખૂબ જ મોટી અને ચોંકાવનારી ખબર સામે આવી રહી છે. જો તમે એક વિદેશી પત્રકાર છો અને અમેરિકા જઈને રિપોર્ટિંગ કરવાનું સપ્નું જોઈ રહ્યા છો, તો હવે તમારા માટે રસ્તો એટલો આસાન નહીં રહે. અમેરિકાનો વિદેશ વિભાગ (US State Department) હવે મીડિયા વીઝા માટે અરજી કરનારા વિદેશી પત્રકારોના સોશિયલ મીડિયા ખાતાઓની ઝીણવટભરી તપાસ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યો છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસને પોતાની સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રીનિંગ (Social Media Screening) ની નીતિનો વ્યાપ ઘણો વધારી દીધો છે અને હવે તેમાં વિદેશી મીડિયાના પ્રતિનિધિઓને પણ સત્તાવાર રીતે સામેલ કરી લેવામાં આવ્યા છે. આ નવા પગલાનો હેતુ અમેરિકા આવતા વિદેશી પત્રકારોની પૃષ્ઠભૂમિ અને તેમના વિચારોની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવાનો છે. આ રિપોર્ટ સામે આવ્યા બાદથી જ વૈશ્વિક મીડિયા જગતમાં હલચલ મચી ગઈ છે. આવો વિગતવાર જાણીએ કે આખો મામલો શું છે અને નવો નિયમ કઈ રીતે કામ કરશે.
શું છે અમેરિકાનો નવો વીઝા નિયમ?
સામે આવેલા એક મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે પોતાની વર્તમાન સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રીનિંગ પહેલનો વિસ્તાર કરતા તેમાં પત્રકારોને પણ આવરી લીધા છે. આ નવી નીતિના ઘેરાવામાં માત્ર વિદેશી પત્રકારો જ નહીં, પરંતુ કેનેડા અને મેક્સિકોના કેટલાક વર્ક વીઝા (Work Visa) ના અરજદારોને પણ આ કડક તપાસ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે.
રિપોર્ટમાં એક આંતરિક મેમો (Internal Memo) નો હવાલો આપતા એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આના અંતર્ગત વીઝા માટે અરજી કરનારા તમામ એપ્લિકન્ટ્સે પોતાની ઓનલાઈન ગતિવિધિઓને વેરિફાઈ કરાવવા માટે પોતાના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સને પબ્લિક કરવા પડશે. એટલે કે જો તમારા એકાઉન્ટ્સ પ્રાઈવેટ છે, તો તમારે તેને સાર્વજનિક કરવા પડી શકે છે જેથી અમેરિકી અધિકારીઓ તમારી પોસ્ટ, વિચારો અને ગતિવિધિઓની સમીક્ષા કરી શકે. જો કે, જ્યારે આ મામલે અધિકૃત પ્રતિક્રિયા જાણવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે વ્હાઈટ હાઉસ અને સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટના અધિકારીક એક્સ (X) એકાઉન્ટ્સ પર આ રિપોર્ટની લિંક જરૂર શેર કરવામાં આવી, પરંતુ અમેરિકી વિદેશ વિભાગે સત્તાવાર રીતે આ અંદરના દસ્તાવેજો પર કશું પણ ખુલીને બોલવા કે ટિપ્પણી કરવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો.
શા માટે ઉઠાવવામાં આવ્યું આ કડક પગલું?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી અમેરિકાએ પોતાની ઇમિગ્રેશન અને વીઝા નીતિઓને ખૂબ કડક બનાવી દીધી છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા (National Security) અને અમેરિકાની આંતરિક નીતિઓની સુરક્ષાના મામલે પ્રશાસન હવે કોઈપણ પ્રકારનું જોખમ લેવા માંગતું નથી. સોશિયલ મીડિયા આજના સમયમાં કોઈપણ વ્યક્તિના વિચારો, રાજકીય ઝુકાવ અને તેની માનસિકતાને સમજવાનું સૌથી મોટું સાધન બની ચૂક્યું છે.
અમેરિકી પ્રશાસનનું માનવું છે કે વીઝા આપતા પહેલા એ જાણવું ખૂબ જરૂરી છે કે અરજદારની પૃષ્ઠભૂમિ કેવી છે અને તે ઓનલાઈન મંચો પર કઈ પ્રકારના વિચારો શેર કરે છે. ખાસ કરીને પત્રકારોના મામલે આ તપાસ વધુ સંવેદનશીલ બની જાય છે, કારણ કે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સમાચારોનું આદાન-પ્રદાન કરે છે અને તેમની પહોંચ ખૂબ વ્યાપક હોય છે.
વિદેશી મીડિયા અને માનવાધિકાર સંગઠનોમાં ચિંતા
અમેરિકાના આ સંભવિત ફેસલાથી વિદેશી પત્રકારો અને પ્રેસની સ્વતંત્રતા (Press Freedom) માટે કામ કરતા સંઘો વચ્ચે ઊંડી ચિંતા પેદા થઈ ગઈ છે. પત્રકારોના અધિકારોની રક્ષા કરતા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સોશિયલ મીડિયા ખાતાઓને ફંફોળવા અને તેને પબ્લિક કરવા માટે મજબૂર કરવા એ નિજતા (Privacy) નું હનન છે.
આ ઉપરાંત, ઘણા નિષ્ણાતોનું એવું પણ માનવું છે કે આ પ્રકારના કડક પ્રતિબંધોથી સ્વતંત્ર પત્રકારત્વ પર માઠી અસર પડી શકે છે. પત્રકારોના મનમાં એ ડર બેસી શકે છે કે તેમના દ્વારા સોશિયલ મીડિયા પર લખાયેલા કોઈ લેખ કે વિચારના કારણે તેમને અમેરિકાના વીઝા મળવામાં અડચણ આવી શકે છે, જેનાથી તેઓ નિષ્પક્ષ રીતે પોતાની વાત રજૂ કરતા કતરાવા લાગશે.
આગળ શું થશે?
ભલે અમેરિકી વિદેશ વિભાગે હજુ સુધી આ ઇન્ટરનલ મેમો પર કોઈ સત્તાવાર નિવેદન જારી કર્યું નથી, પરંતુ જે રીતે વ્હાઈટ હાઉસના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર આ રિપોર્ટ્સને જગ્યા મળી છે, તેનાથી એ સ્પષ્ટ છે કે ધુમાડો નીકળે છે તો આગ પણ ક્યાંક ને ક્યાંક જરૂર હશે. આગામી દિવસોમાં એ જોવું ખૂબ રસપ્રદ રહેશે કે શું અમેરિકા ખરેખર વિદેશી પત્રકારો માટે સોશિયલ મીડિયાની આ દીવાલ ઊભી કરે છે કે પછી આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ બાદ આ નિયમમાં થોડી છૂટ આપવામાં આવે છે. કુલ મળીને, અમેરિકા જવાની ઇચ્છા રાખનારા પત્રકારો માટે હવે પોતાની ઓનલાઈન ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટ (Digital Footprint) ને સાફ-સુથરી રાખવી વધુ જરૂરી બની ગયું છે.
