‘ત્વચાનો રંગ રાષ્ટ્રીયતા નક્કી ન કરે’… ઋષિ સુનકે બ્રિટિશ ઓળખ પર ફરી ચર્ચા જગાવી
બ્રિટનમાં ફરી એકવાર એક જૂનો પરંતુ અત્યંત સંવેદનશીલ સવાલ ચર્ચામાં આવ્યો છે—આખરે કોઈ વ્યક્તિને ‘અંગ્રેજ’ અથવા ‘બ્રિટિશ’ કોણ બનાવે છે? તેની જન્મભૂમિ, ભાષા, સંસ્કૃતિ, નાગરિકતા કે પછી તેની ત્વચાનો રંગ?
બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ઋષિ સુનકે આ સવાલને લઈને પોતાની વાત ખૂબ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરી છે. તેમણે કહ્યું છે કે કોઈ વ્યક્તિનો રંગ તેની રાષ્ટ્રીયતા નક્કી કરી શકતો નથી. તેમણે પોતાની ઓળખનું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે તેઓ એકસાથે અંગ્રેજ પણ છે અને હિંદુ પણ.
સુનકનો આ લેખ અને તેમનું તાજેતરનું ભાષણ એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે બ્રિટનમાં ઇમિગ્રેશન, એકીકરણ, રાષ્ટ્રીય ઓળખ અને વિવિધ સમુદાયો વચ્ચેના સંબંધોને લઈને રાજકીય ચર્ચા ચાલી રહી છે. સુનકે એક તરફ ઇમિગ્રેશનને નિયંત્રિત કરવાની જરૂરિયાતની વાત કરી છે, પરંતુ બીજી તરફ બ્રિટિશ ઓળખને જાતિ અથવા રંગ સાથે જોડવાના વિચાર સામે પણ ચેતવણી આપી છે.
લોર્ડ્સના ભાષણ બાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો ઓળખનો સવાલ
17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ઋષિ સુનકે લોર્ડ્સ ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડ ખાતે 2026 MCC Cowdrey Lecture આપ્યું હતું. આ વ્યાખ્યાનમાં તેમણે ક્રિકેટને માત્ર એક રમત તરીકે નહીં, પરંતુ અલગ-અલગ સમુદાયોને જોડતા માધ્યમ તરીકે રજૂ કર્યું હતું.
સુનકે કહ્યું કે બ્રિટન એક બહુધર્મી અને બહુજાતીય લોકશાહી તરીકે વિકસ્યું છે. તેમના મતે આ સિદ્ધિ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેના પર દબાણ પણ છે. તેમણે ઇમિગ્રેશન અને ઇસ્લામિઝમ સહિત અનેક પડકારોનો ઉલ્લેખ કર્યો, સાથે જ ચેતવણી આપી કે બ્રિટિશ ઓળખને ત્વચાના રંગ સાથે જોડવાની વૃત્તિ પણ સમાજ માટે સમસ્યા બની શકે છે.
આ ભાષણ પછી સુનકે ‘સન્ડે ટાઇમ્સ’માં પોતાના કોલમમાં આ મુદ્દાને વધુ વિસ્તૃત કર્યો. ત્યાં તેમણે પોતાના અનુભવ અને બાળપણની ક્રિકેટ સાથે જોડાયેલી યાદીઓના આધારે બ્રિટિશ ઓળખ અંગે વિચાર રજૂ કર્યો.
સુનકની પોતાની ઓળખ કેમ બની ચર્ચાનો વિષય?
ઋષિ સુનક ભારતીય મૂળના બ્રિટિશ રાજકારણી છે અને બ્રિટનના વડાપ્રધાન પદ સુધી પહોંચનારા ભારતીય વારસાવાળા પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા હતા.
તેમણે પોતાના જાહેર જીવન દરમિયાન ભારતીય મૂળ અને બ્રિટિશ ઓળખ બંને સાથે જીવવાનો અનુભવ કર્યો છે. વડાપ્રધાન તરીકે તેમણે બ્રિટિશ રાજકીય વ્યવસ્થાના સર્વોચ્ચ સ્તરે કામ કર્યું અને બીજી તરફ પોતાના હિંદુ ધાર્મિક વારસા સાથે પણ જાહેર રીતે જોડાયેલા રહ્યા.
સુનકે પોતાના લેખમાં યાદ કર્યું કે તેઓ વડાપ્રધાન હતા ત્યારે રાજા ચાર્લ્સના રાજ્યાભિષેક પ્રસંગે ધાર્મિક પાઠ વાંચી શક્યા હતા અને ડાઉનિંગ સ્ટ્રીટમાં પોતાની દીકરીઓ સાથે દિવાળી પર દીવા પણ પ્રગટાવ્યા હતા. તેમના કહેવા પ્રમાણે તે સમયે આ બાબતોને લઈને બ્રિટનમાં મોટા પ્રમાણમાં વિવાદ થયો નહોતો.
પરંતુ વડાપ્રધાન પદ છોડ્યા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર તેમની ‘અંગ્રેજિયત’ અંગે સવાલો ઉઠ્યા હતા. આ જ અનુભવને તેમણે પોતાના તાજેતરના લેખમાં બ્રિટિશ ઓળખ અંગેની મોટી ચર્ચા સાથે જોડ્યો છે.
‘બ્રિટિશ હોવા માટે સફેદ હોવું જરૂરી છે?’
સુનકનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે કોઈ વ્યક્તિની ત્વચાનો રંગ અને તેની રાષ્ટ્રીય ઓળખ બે અલગ બાબતો છે.
તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી કે જો સમાજમાં એવો વિચાર વિકસે કે સફેદ ત્વચા ધરાવનાર વ્યક્તિને જ સ્વાભાવિક રીતે અંગ્રેજ માનવામાં આવે અને અન્ય રંગના લોકોની બ્રિટિશ ઓળખ અંગે વારંવાર સવાલ કરવામાં આવે, તો તે સમાજમાં બે સ્તરની માનસિકતા ઊભી કરી શકે છે.
તેમણે પોતાના અનુભવનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે તેમના વડાપ્રધાન પદ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર કેટલાક લોકો એ સવાલ ઉઠાવતા હતા કે તેઓ ‘બ્રાઉન હિંદુ’ હોવાને કારણે ખરેખર અંગ્રેજ છે કે નહીં.
સુનકે આ સ્થિતિને ‘રિવર્સ ટેબિટ ટેસ્ટ’ નામ આપ્યું છે. તેમના મત પ્રમાણે જો કોઈ વ્યક્તિ સફેદ નથી, તો તે વ્યક્તિ ઇંગ્લેન્ડની ક્રિકેટ ટીમને કેટલી પણ પસંદ કરે, દેશને પોતાનું ઘર માને કે સમાજમાં કેટલું પણ યોગદાન આપે—ત્યારે પણ તેની અંગ્રેજ ઓળખ સ્વીકારવામાં ન આવે, તો તે એક એવી કસોટી બની જાય છે જેને કોઈ બિન-સફેદ વ્યક્તિ પાસ કરી જ ન શકે.
શું છે ટેબિટ ટેસ્ટ?
સુનકની વાત સમજવા માટે ‘ટેબિટ ટેસ્ટ’નો ઇતિહાસ સમજવો જરૂરી છે.
1990માં કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના સાંસદ નોર્મન ટેબિટે બ્રિટનમાં વસતા ઇમિગ્રન્ટ સમુદાયોના એકીકરણ અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે ખાસ કરીને ક્રિકેટનો ઉદાહરણ આપ્યું હતું—જો બ્રિટિશ નાગરિક મૂળ દેશ અને ઇંગ્લેન્ડ વચ્ચે ક્રિકેટ મેચ રમાતી વખતે પોતાના મૂળ દેશને સમર્થન આપે, તો શું તે વ્યક્તિ ખરેખર બ્રિટિશ સમાજમાં ભળી ગઈ છે?
આ વિચારને પછીથી મીડિયા અને રાજકીય ચર્ચામાં ‘ટેબિટ ટેસ્ટ’ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો.
સુનકનું કહેવું છે કે આ વિચારની ઘણી ટીકા થઈ હતી, છતાં તેમાં એક બાબત એવી હતી કે સિદ્ધાંત પ્રમાણે કોઈ પણ વ્યક્તિ તેને પાર કરી શકે. જો તમે ઇંગ્લેન્ડને તમારું ઘર માનીને તેની ટીમને સમર્થન આપો છો, તો તમારી ત્વચાનો રંગ ગમે તે હોય, તમે તે કસોટી પાસ કરી શકો છો.
પરંતુ સુનક હવે જે ‘રિવર્સ ટેબિટ ટેસ્ટ’ની વાત કરે છે, તેમાં સમસ્યા એ છે કે જો વ્યક્તિનો રંગ જ તેની ઓળખનો આધાર બની જાય તો ક્રિકેટ સહિતની બીજી કોઈ બાબત પણ તેને ‘અંગ્રેજ’ સાબિત કરી શકશે નહીં.
ઇમિગ્રેશન મુદ્દે સુનકનું વલણ શું છે?
અહીં સુનકની વાતનો બીજો મહત્વનો ભાગ આવે છે.
તેમણે પોતાના લેખમાં માત્ર રંગભેદની ટીકા કરી નથી. તેમણે ઇમિગ્રેશનને લઈને પોતાની કડક સ્થિતિ પણ પુનરાવર્તિત કરી છે.
સુનકે કહ્યું કે બ્રિટનમાં ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રેશન સામે કડક કાર્યવાહી જરૂરી છે. તેમણે પોતાના વડાપ્રધાન કાર્યકાળ દરમિયાન રવાન્ડા મોકલવાની નીતિ સહિત ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર સામેની કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સાથે જ તેમણે કહ્યું કે કાયદેસર ઇમિગ્રેશન માટે પણ ઊંચા ધોરણો હોવા જોઈએ અને સમાજમાં વધુ મજબૂત એકીકરણ જરૂરી છે. જોકે તેમના મતે ઇમિગ્રેશન ઘટાડવાની વાત અને બ્રિટિશ ઓળખને જાતિ સાથે જોડવાની વાત એક જ વસ્તુ નથી.
આ તફાવત સુનકના તાજેતરના નિવેદનનો મુખ્ય મુદ્દો છે.
તેમનો તર્ક એવો છે કે કોઈ વ્યક્તિ ઇમિગ્રેશન ઓછું કરવાની તરફેણ કરી શકે છે, કડક ઇમિગ્રેશન નીતિનું સમર્થન કરી શકે છે અને નવા આવનારાઓ માટે ભાષા તથા સામાજિક એકીકરણના કડક નિયમોની માંગ કરી શકે છે—પરંતુ તે સાથે રંગના આધારે કોઈ વ્યક્તિને બ્રિટિશ હોવાનો અધિકાર નકારી શકાય નહીં.
ક્રિકેટને શા માટે વચ્ચે લાવ્યા?
ઋષિ સુનક માટે ક્રિકેટ માત્ર રમત નથી. બાળપણથી જ તેઓ ક્રિકેટ સાથે જોડાયેલા રહ્યા છે અને લોર્ડ્સમાં આપેલા ભાષણમાં પણ તેમણે રમતની સામાજિક ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો.
લોર્ડ્સના સત્તાવાર અહેવાલ પ્રમાણે સુનકે ક્રિકેટને રાષ્ટ્રીય એકતાનું માધ્યમ ગણાવ્યું અને કહ્યું કે દેશના વિવિધ સમુદાયોના લોકો એકબીજાની બાજુમાં રહેવા પૂરતું નથી, પરંતુ સાથે મળીને જીવવું પણ જરૂરી છે. તેમણે ક્રિકેટને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
તેમણે બ્રિટનના વિવિધ વિસ્તારોનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમના મતે ઇંગ્લેન્ડના ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં રહેતા ઘણા લોકો અને બ્રેડફોર્ડ જેવા શહેરોમાં રહેતા બ્રિટિશ-એશિયન બાળકો વચ્ચે ઘણી બાબતો અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ ક્રિકેટ બંનેને જોડે છે.
અહીંથી તેમનો મુખ્ય વિચાર સામે આવે છે—જો કોઈ બાળક ઇંગ્લેન્ડની જર્સી પહેરીને દેશ માટે રમવાનું સપનું જોઈ શકે, તો તેની જાતિ અથવા પરિવારનું મૂળ તેની બ્રિટિશ ઓળખ માટે અવરોધ ન બનવું જોઈએ.
બ્રિટનમાં ‘બ્રિટિશ’ અને ‘ઇંગ્લિશ’ વચ્ચેનો તફાવત
આ ચર્ચામાં ‘બ્રિટિશ’ અને ‘ઇંગ્લિશ’ શબ્દો વચ્ચેનો તફાવત પણ મહત્વનો છે.
બ્રિટન એક બહુવિધ રાષ્ટ્રિય ઓળખ ધરાવતો દેશ છે, જેમાં ઇંગ્લેન્ડ ઉપરાંત સ્કોટલેન્ડ, વેલ્સ અને નોર્ધર્ન આયર્લેન્ડનો સમાવેશ થાય છે. તેથી ‘બ્રિટિશ’ ઓળખ અને ‘ઇંગ્લિશ’ ઓળખ હંમેશા એકસરખી નથી.
પરંતુ સુનકના નિવેદનમાં ‘ઇંગ્લિશનેસ’નો મુદ્દો ખાસ મહત્વનો છે, કારણ કે તેમના પર સોશિયલ મીડિયા પર તેમની ત્વચાના રંગ અને ભારતીય મૂળને આધારે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે સવાલ કર્યો કે જો કોઈ વ્યક્તિ ઇંગ્લેન્ડમાં જન્મે છે, ત્યાં ઉછરે છે અને તે દેશને પોતાનું ઘર માને છે, તો તેને અંગ્રેજ માનવા માટે હજુ કઈ બીજી કસોટી જરૂરી છે?
આ મુદ્દો માત્ર સુનકની વ્યક્તિગત કહાની નથી
સુનકની વાત તેમના વ્યક્તિગત અનુભવથી શરૂ થાય છે, પરંતુ ચર્ચા તેના કરતાં ઘણી મોટી છે.
બ્રિટન સહિત પશ્ચિમી દેશોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઇમિગ્રેશન, રાષ્ટ્રીય ઓળખ અને સાંસ્કૃતિક એકીકરણ અંગે ચર્ચા વધી છે. એક તરફ સરકારો ઇમિગ્રેશનને નિયંત્રિત કરવા અને નવા આવનારાઓને સ્થાનિક સમાજ સાથે જોડવા અંગે નીતિઓ બનાવે છે. બીજી તરફ, બહુસાંસ્કૃતિક સમાજમાં જન્મેલા અને ઉછરેલા લોકો પોતાની ઓળખને કેવી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે તે પણ મહત્વનો પ્રશ્ન છે.
એક વ્યક્તિ ભારતીય મૂળની હોઈ શકે છે, પરંતુ બ્રિટનમાં જન્મેલી હોઈ શકે છે. કોઈ મુસ્લિમ પરિવારની ત્રીજી પેઢી બ્રિટનમાં રહેતી હોઈ શકે છે. કોઈ હિંદુ પરિવારના બાળક માટે ભારત તેના પૂર્વજોની ભૂમિ હોઈ શકે છે, પરંતુ બ્રિટન તેનું જન્મસ્થળ અને ઘર હોઈ શકે છે.
આવી પરિસ્થિતિમાં રાષ્ટ્રીય ઓળખને માત્ર વંશ અથવા રંગથી નક્કી કરવી કેટલા અંશે યોગ્ય છે—આ જ મૂળ ચર્ચા છે.
સુનક માટે રમત એક ‘સામાન્ય મેદાન’
સુનકના તાજેતરના વિચારોમાં સૌથી રસપ્રદ પાસું એ છે કે તેમણે રાજકારણ કરતાં રમતને એકીકરણના ઉદાહરણ તરીકે આગળ રાખ્યું છે.
ક્રિકેટના મેદાનમાં ખેલાડીની ત્વચાનો રંગ, પરિવારનું મૂળ કે ધર્મ કરતાં તેની રમત મહત્વની બને છે. ઇંગ્લેન્ડની ટીમમાં અલગ-અલગ પૃષ્ઠભૂમિના ખેલાડીઓ રમ્યા છે અને આજે બ્રિટિશ ક્રિકેટ પોતે જ દેશની વિવિધતાનું પ્રતિબિંબ છે.
સુનકના મતે જો દેશના બાળકોને એવી રાષ્ટ્રીય ટીમમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ દેખાય કે જેમાં વિવિધ સમુદાયોના લોકો સામેલ હોય, તો તેની અસર રમતના મેદાનની બહાર પણ થઈ શકે છે.
સુનકનો સંદેશ શું છે?
ઋષિ સુનકની તાજેતરની વાતનો સાર એ છે કે બ્રિટિશ ઓળખ માટે બે અલગ મુદ્દાઓને ભેળવી દેવા જોઈએ નહીં—ઇમિગ્રેશન નીતિ અને જાતિ આધારિત ઓળખ.
તેઓ ઇમિગ્રેશન અંગે કડક નીતિની તરફેણ કરી શકે છે, પરંતુ સાથે એવું પણ માને છે કે બ્રિટનમાં જન્મેલા અથવા લાંબા સમયથી ત્યાં રહેતા બિન-સફેદ નાગરિકોને તેમની ત્વચાના રંગના આધારે ઓછા બ્રિટિશ કે ઓછા અંગ્રેજ માનવા જોઈએ નહીં.
તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો લોકોના રંગને તેમની રાષ્ટ્રીયતા સાથે જોડવામાં આવશે, તો સમાજમાં અલગાવ અને વિભાજનની લાગણી વધી શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો માટે આ સવાલ મહત્વનો બની શકે છે કે તેઓ પોતાને જે દેશના નાગરિક માને છે, ત્યાં તેમની ઓળખને વારંવાર શા માટે સાબિત કરવી પડે?
આ કારણે સુનકની તાજેતરની ટિપ્પણી માત્ર તેમની વ્યક્તિગત ઓળખ અંગેનું નિવેદન નથી. તે બ્રિટનમાં ચાલી રહેલી એક મોટી ચર્ચાનો ભાગ છે—રાષ્ટ્રની ઓળખ શું નક્કી કરે છે અને બહુસાંસ્કૃતિક સમાજમાં ‘આપણા લોકો’ કોને ગણવા?
લોર્ડ્સના ભાષણમાં ક્રિકેટને એકતા સાથે જોડ્યા બાદ અને ત્યારબાદ પોતાના લેખમાં ‘રિવર્સ ટેબિટ ટેસ્ટ’ની વાત કરીને સુનકે આ ચર્ચાને ફરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે લાવી છે. હવે આ મુદ્દે બ્રિટનમાં રાજકારણ, મીડિયા અને સામાન્ય સમાજમાં આગળ કેવી ચર્ચા થાય છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
