ચીન સામે કેમ ઝૂક્યા ટ્રમ્પ? જાણો અમેરિકા-ચીન સંબંધોના આ મોટા બદલાવનું કારણ
વિશ્વની બે મહાન મહાસત્તાઓ – અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં એક મોટો અને આશ્ચર્યજનક વળાંક આવ્યો છે. એક સમય હતો જ્યારે અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દરેક ચૂંટણી રેલી અને ભાષણમાં હંમેશા ચીનનો ઉલ્લેખ કરતા હતા. તેઓ સતત બેઇજિંગ પર અમેરિકન નોકરીઓ ચોરી કરવાનો, સ્થાનિક ફેક્ટરીઓ બંધ કરવાની ફરજ પાડવાનો અને અમેરિકન મધ્યમ વર્ગને બરબાદ કરવાનો આરોપ લગાવતા હતા. જોકે, આજે પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. હવે, તે જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગનું ભવ્ય સ્વાગત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
શી જિનપિંગના સ્વાગત માટે સ્ટેટ ડિનર (રાજકીય ભોજન)નું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે સામાન્ય રીતે અમેરિકાના અત્યંત નજીકના સહયોગીઓ અને ખાસ મિત્રો માટે જ યોજવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ થાય છે કે ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની હુંકાર ભરનારા ટ્રમ્પે ચીનને લઈને અચાનક યુ-ટર્ન કેમ લીધો? આવો તેને વિસ્તારથી સમજીએ.
અમેરિકા પહોંચી રહ્યા છે શી જિનપિંગ: કયા મુદ્દાઓ પર થશે ચર્ચા?
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ ગુરુવારે વોશિંગ્ટન ડીસી પહોંચી રહ્યા છે. બંને દેશોના શીર્ષ નેતાઓ વચ્ચેની આ મુલાકાતમાં અનેક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. જેમાં મુખ્યત્વે દ્વિપક્ષીય વેપાર, આધુનિક ટેકનોલોજી, દુર્લભ ખનિજો (રેયર અર્થ) અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જેવા સંવેદનશીલ વિષયો સામેલ છે.
ખાસ વાત ફક્ત એજન્ડાની નથી, પરંતુ ટ્રમ્પનાસૂરોમાં આવેલા બદલાવની છે. તાજેતરમાં જ ટ્રમ્પે શી જિનપિંગના વખાણ કરતા કહ્યું હતું, “તે એક મહાન વ્યક્તિ છે. આપણા સંબંધો ખૂબ સારા છે. અલબત્ત ચીન એક સ્પર્ધક છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ શી સાથે મારી વ્યક્તિગત કેમેસ્ટ્રી અને સંબંધ ખૂબ જ શાનદાર છે.”
ટકરાવથી વાતચીતની ટેબલ સુધીનો સફર
વર્ષ 2025માં જ્યારે ટ્રમ્પે ફરીથી સત્તા સંભાળી, ત્યારે તેમનું શરૂઆતનું વલણ ચીન પ્રત્યે અત્યંત આક્રમક અને ટકરાવનું હતું. તેમણે તુરંત જ ચીની સામાન પર ભારે-ભરખમ ટેરિફ (જકાત) લગાવી દીધા અને ભવિષ્યમાં હજુ વધુ કડક ટેક્સ લગાવવાની ધમકીઓ આપી. તેમની સરકારે ચીની ટેકનોલોજી પરના પ્રતિબંધોને પણ વધુ કડક બનાવ્યા, જેથી બેઇજિંગની આર્થિક નીતિઓને ઝૂકાવી શકાય.
પરંતુ આ વખતે ચીન પણ પૂરી તૈયારી સાથે મેદાનમાં હતું. બેઇજિંગે ઘૂંટણ ટેકવવાના બદલે જવાબી વ્યૂહાત્મક પગલાં લીધાં. ચીને રેયર અર્થ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની નિકાસ પર પોતાની મજબૂત પકડનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કરી દીધું. આપણે જાણીએ છીએ કે આ ખનિજો આજની તારીખમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) અને આધુનિક રક્ષણાત્મક પ્રણાલીઓ (ડિફેન્સ સિસ્ટમ)ની કરોડરજ્જુ છે. અંતે, કોઈ એક પક્ષની પૂર્ણ જીતને બદલે બંને દેશોને મજબૂર થઈને વાતચીતના ટેબલ પર આવવું પડ્યું.
ટેરિફ અને પ્રતિબંધો કેમ નિષ્ફળ ગયા?
ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રુપના વરિષ્ઠ સલાહકાર માઈકલ કોવ્રિગે એક ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું કે ટ્રમ્પે ચીન પર પોતાની નીતિ એટલા માટે બદલી કારણ કે અતિશય ટેરિફ અને કડક નિકાસ પ્રતિબંધોનો તેમનો પહેલો દાવ પૂરી રીતે સફળ રહ્યો નહોતો. બંને મહાસત્તાઓ પોતાના પ્રભાવ અને દબાણની તાકાત અજમાવી રહી હતી, અને આ રસાકસીમાં ચીને પોતાને ખૂબ જ મજબૂત સ્થિતિમાં સાબિત કર્યું.
ભલે ટ્રમ્પ આજે પણ એવો દાવો કરતા હોય કે ટ્રેડ વોરમાં અમેરિકાનું પલડું ભારે છે, પરંતુ જમીની હકીકતે તેમને એ અહેસાસ કરાવી દીધો છે કે માત્ર દબાણ વધારવાથી દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ નથી આવતો. આજે ચીન ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી મેન્યુફેક્ચરિંગ અને અન્ય અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીમાં દુનિયાભરમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે અને તેના ઉત્પાદનો વૈશ્વિક બજારો પર છવાયેલા છે.
રેર અર્થ તત્વો અને AI માં ચીનનું નેતૃત્વ
રેર અર્થ તત્વો અને AI માં ચીનનું નેતૃત્વચીનનું પ્રભુત્વ પરંપરાગત વેપારથી આગળ વધે છે. તે રેર અર્થ ખનિજો માટે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર લગભગ એકાધિકાર ધરાવે છે. આ ખનિજોના પુરવઠામાં સહેજ પણ વિક્ષેપ પણ વિશ્વભરના મુખ્ય ઉદ્યોગો – જેમાં અમેરિકાનો પણ સમાવેશ થાય છે – સ્થગિત કરી શકે છે.
આ સિવાય, ચીન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને અન્ય સામરિક ટેકનોલોજીમાં પાણીની જેમ નાણાં ખર્ચી રહ્યું છે. બીજી તરફ, અમેરિકા પણ પોતાની તરફથી વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેઈન તૈયાર કરવા અને AI ની રેસમાં આગળ રહેવાની પૂરજોર કોશિશ કરી રહ્યો છે. ટ્રમ્પ ખુદ માની ચૂક્યા છે કે જો આ રેસમાં અમેરિકાએ સુસ્તી દેખાડી, તો તેનો સીધો ફાયદો બેઇજિંગને મળશે.
અમેરિકી સહયોગીઓ સાથેના તણાવનો ચીનને મળ્યો ફાયદો
આ આખા સમીકરણમાં એક વધુ રસપ્રદ પાસું છે—અમેરિકાના પોતાના પારંપરિક પશ્ચિમી સહયોગીઓ સાથેના સંબંધો. છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ટ્રમ્પ યુરોપિયન યુનિયનના નેતાઓ સાથે અનેક મુદ્દાઓ પર અટવાયા છે, નાટો સંગઠનની પ્રાસંગિકતા પર સવાલ ઉઠાવી ચૂક્યા છે અને કેનેડા સાથે પણ વેપારી વિવાદોમાં ફસાયેલા છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પના આ આક્રમક વલણનો ફાયદો સીધી રીતે ચીનને મળ્યો છે. પશ્ચિમી દેશોના અનેક નેતાઓ હવે વોશિંગ્ટનના આંટાફેરા મારવાને બદલે બેઇજિંગ તરફ રૂખ કરી રહ્યા છે અને શી જિનપિંગ સાથે પોતાના વેપારી સંબંધોને સ્થિર કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે, જેથી તેઓ ટ્રમ્પની અનિશ્ચિત નીતિઓના ઝંઝટોથી દૂર રહી શકે.
શી જિનપિંગની અમેરિકા મુલાકાત સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભૂરાજનીતિ ફક્ત દુશ્મનાવટ અથવા કાયમી સંઘર્ષ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત નથી. રાજદ્વારી માટે ઘણીવાર સમય અને પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિઓ દ્વારા નિર્ધારિત સમાધાન કરવાની જરૂર પડે છે. વ્હાઇટ હાઉસમાં યોજાયેલી આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક બાદ અમેરિકા-ચીન સંબંધો કઈ નવી દિશા લે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
