ચોમાસામાં ૩ દિવસથી વધુ તાવ રહે તો સાવધાન: ફોર્ટિસના નિષ્ણાત ડૉક્ટરે દર્શાવ્યા જરૂરી બ્લડ ટેસ્ટ અને લેપ્ટોસ્પાયરોસિસનું જોખમ
ચોમાસાની ઋતુ ગરમી અને બફારાથી મુક્તિ તો અપાવે છે, પરંતુ તેની સાથે જ અનેક પ્રકારના વાયરલ અને બેક્ટેરિયલ ચેપ (Infections) પણ લઈને આવે છે. વરસાદ પછી જગ્યાએ જગ્યાએ ભરાતા પાણી અને વાતાવરણમાં વધતો ભેજ મચ્છરો, વાયરસ અને બેક્ટેરિયાના પ્રજનન માટે અત્યંત અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. આ જ કારણ છે કે ચોમાસા દરમિયાન ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા, ટાઇફોઇડ, ચિકનગુનિયા અને વાયરલ તાવના કેસોમાં અચાનક ઉછાળો જોવા મળે છે.
મોટાભાગના લોકો તાવ આવે ત્યારે તેને સામાન્ય શરદી-ઉધરસ કે વાયરલ ઇન્ફેક્શન સમજીને મેડિકલ સ્ટોર પરથી જાતે જ દવાઓ (Self-medication) લઈને ખાવાનું શરૂ કરી દે છે. પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, જો ચોમાસાની ઋતુમાં તાવ સતત ત્રણ દિવસ કે તેથી વધુ સમય સુધી રહે, તો તેને હળવાશથી લેવાની ભૂલ બિલકુલ ન કરવી જોઈએ.
ગુરુગ્રામ સ્થિત ‘ફોર્ટિસ મેમોરિયલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ના ઇન્ફેક્શિયસ ડિસીઝ (ચેપી રોગો) વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. નેહા રસ્તોગી સમજાવે છે કે ચોમાસામાં સતત ત્રણ દિવસ તાવ આવે તો કયા-કયા ટેસ્ટ કરાવવા જરૂરી છે અને કઈ ગંભીર બીમારીઓનો સંકેત હોઈ શકે છે.
તાવ સામાન્ય વાયરલ છે કે ગંભીર ચેપ? ક્યારે ચેતવું?
ડૉ. નેહા રસ્તોગીના જણાવ્યા મુજબ, ત્રણ દિવસનો તાવ સામાન્ય વાયરલ ઇન્ફેક્શન પણ હોઈ શકે છે, પરંતુ જો તેની સાથે કેટલાક ચોક્કસ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
ચિંતાજનક લક્ષણો:
તીવ્ર અને સતત રહેતો માથાનો દુખાવો
આંખોની પાછળના ભાગમાં દુખાવો થવો (Retro-orbital pain)
અસહ્ય સાંધા અને સ્નાયુઓનો દુખાવો (Body ache)
સતત ઉલટી અથવા ઝાડા થવા
અતિશય નબળાઈ અને સુસ્તી અનુભવવી
જો આવા લક્ષણો સાથે ૩ દિવસથી વધુ તાવ રહે, તો ડૉક્ટરો દર્દીની હિસ્ટ્રી ચકાસીને ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા, ટાઇફોઇડ અને ખાસ કરીને લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ (Leptospirosis) જેવા રોગો માટે બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાની ભલામણ કરે છે.
લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ શું છે અને તે કેમ ખતરનાક છે?
ચોમાસામાં ચોમાસી પાણીના ભરાવા સાથે ફેલાતી બીમારીઓમાં ‘લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ’ એક અત્યંત ખતરનાક બેક્ટેરિયલ ચેપ છે.
કેવી રીતે ફેલાય છે: આ રોગ ચેપગ્રસ્ત પ્રાણીઓ ખાસ કરીને ઉંદર, કૂતરા કે ઢોર-ઢાંખરના પેશાબથી દૂષિત થયેલા પાણી કે માટીના સીધા સંપર્કમાં આવવાથી ફેલાય છે. જો પગ કે શરીર પર કોઈ વાગેલું કે છોલાયેલું હોય, તો ગંદા પાણીમાં ચાલતી વખતે આ બેક્ટેરિયા ત્વચા દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.
કોને વધુ જોખમ: સફાઈ કર્મચારીઓ, ખેડૂતો, મ્યુનિસિપલ વર્કર્સ અને પૂરગ્રસ્ત કે પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને આ રોગ થવાનું સૌથી વધુ જોખમ રહેલું છે.
લક્ષણો: શરૂઆતમાં તેના લક્ષણો પણ ડેન્ગ્યુ કે વાયરલ તાવ જેવા જ હોય છે જેમ કે સખત તાવ, ઠંડી લાગવી, સ્નાયુઓમાં તીવ્ર દુખાવો (ખાસ કરીને પિંડલીઓ કે પગના સ્નાયુઓમાં), લાલ આંખો અને માથાનો દુખાવો.
ગંભીર ગૂંચવણો: જો સમયસર સારવાર ન મળે તો આ ચેપ લીવર, કિડની અને ફેફસાં જેવા મહત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે. જેના કારણે કમળો, કિડની ફેલ્યોર કે શ્વાસ લેવામાં અતિશય તકલીફ જેવી જીવલેણ સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
ક્યારે અને કયા પરીક્ષણો (Tests) કરાવવા?
જો તમે તાજેતરમાં ભરાયેલા ગંદા પાણીમાં ચાલીને આવ્યા હોવ, પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ગયા હોવ અથવા ૩ દિવસથી તાવ ઉતરતો ન હોય, તો તબીબો નીચે મુજબના પરીક્ષણો કરવાની સલાહ આપે છે:
CBC (કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ): પ્લેટલેટ્સ અને વ્હાઇટ બ્લડ સેલ્સ (WBC) ની સંખ્યા જાણવા.
ડેન્ગ્યુ NS1 એન્ટિજેન / IgM ટેસ્ટ: ડેન્ગ્યુ વાયરસની પુષ્ટિ માટે.
મહત્વપૂર્ણ બ્લડ સ્મીયર / સ્લાઇડ ટેસ્ટ: મેલેરિયાના પરજીવીઓની તપાસ માટે.
લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ સેરોલોજી / PCR ટેસ્ટ: બેક્ટેરિયલ ચેપ નિદાન માટે.
વિડાલ ટેસ્ટ (Widal) / ટાઇફીડોટ: ટાઇફોઇડની તપાસ માટે.
