ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ઈરાન પર મોટો પ્રહાર, ઈરાની કરન્સીને ગણાવી ‘કચરો’
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો તણાવ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી ઈરાન પર અત્યંત તીક્ષ્ણ અને જોરદાર પ્રહાર કર્યો છે. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ઈરાનની કથળતી અર્થવ્યવસ્થાને લઈને એક ચોંકાવનારું ગ્રાફિક શેર કર્યું છે. આ પોસ્ટ દ્વારા તેમણે ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિની મજાક ઉડાવતા દાવો કર્યો છે કે ઈરાનની પાસે હવે ખર્ચ કરવા માટે એક પણ પૈસો બચ્યો નથી. ટ્રમ્પના આ નવા અને આક્રમક નિવેદને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ફરી એકવાર હલચલ મચાવી દીધી છે.
ઈરાની રિયાલની ખરાબ સ્થિતિ પર ટ્રમ્પનો કટાક્ષ
રવિવારે, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટ્રુથ સોશિયલ પર એક ચાર્ટ શેર કર્યો હતો જે યુએસ ડોલર સામે ઈરાની ચલણ, ‘રિયાલ’ ના મોટા અને ઐતિહાસિક અવમૂલ્યનને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. ટ્રમ્પ દ્વારા શેર કરાયેલ ગ્રાફિકનું શીર્ષક હતું—”ઈરાન પાસે પૈસા નથી.”
આ તસવીરમાં સ્પષ્ટપણે બતાવવામાં આવ્યું છે કે વર્ષ ૨૦૨૫ ની શરૂઆતમાં જ્યાં ૧૦ લાખ ઈરાની રિયાલની કિંમત લગભગ ૧.૧૧ ડૉલર થતી હતી, તે જ કિંમત ઘટીને વર્ષ ૨૦૨૬ ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળા સુધીમાં માત્ર ૦.૫૩ ડૉલરની આસપાસ પહોંચી ગઈ છે. આ નીચે જતા ગ્રાફના અંતમાં એક કચરાપેટી (Trash) નું આઈકન બનાવીને તેની બાજુમાં કટાક્ષ કરતા લખવામાં આવ્યું છે કે હવે આ ચલણ માત્ર “કચરો” બનીને રહી ગયું છે. આ ગ્રાફિકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ બતાવવાનો હતો કે છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ઈરાનની કરન્સીએ પોતાની અડધાથી વધુ વેલ્યુ ગુમાવી દીધી છે, જે દેશની અંદર ચાલી રહેલી ગંભીર આર્થિક કટોકટી તરફ સ્પષ્ટ ઈશારો કરે છે.
‘૫૧ વર્ષનું ખરાબ વર્તન’ – ટ્રમ્પનું તીખું કેપ્શન
આ ગ્રાફિકને શેર કરતાની સાથે જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેના ઉપર બહુ જ કડક શબ્દોમાં કેપ્શન લખ્યું, “૫૧ વર્ષનું ખરાબ વર્તન!” આ સિવાય ટ્રમ્પે પોતાની આ પોસ્ટમાં બીજું કોઈ લાંબુ-લચક નિવેદન નથી આપ્યું, પરંતુ તેમનો આ નાનો એવો ઈશારો જ ઈરાનની નીતિઓ પર મોટો પ્રહાર કરવા માટે પૂરતો હતો. જાણકારોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પનો આ ઈશારો પાછલી પાંચ દાયકાથી ચાલી આવતી ઈરાન સરકારની તે નીતિઓ અને તેવર તરફ હતો, જેના કારણે દેશને સતત આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અને આર્થિક બદહાલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
પ્રતિબંધો અને નીતિઓની માર ઝીલી રહ્યું છે ઈરાન
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી એવું તર્ક આપતા આવ્યા છે કે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાના આ ખરાબ હાલ પાછળ બીજું કોઈ નહીં, પરંતુ ખુદ ઈરાની નેતૃત્વની સંઘર્ષવાળી નીતિઓ, ક્ષેત્રીય સંઘર્ષો અને વર્ષોથી લાગેલા કડક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસને હંમેશાં મધ્ય પૂર્વમાં પોતાની લશ્કરી તૈનાતી વધારવા અને આર્થિક પ્રતિબંધોના કડકાઈથી તેહરાન પર દબાણ બનાવવાની રણનીતિ અપનાવી છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઈરાનનું ચલણ ભારે ફુગાવા (Inflation), વિદેશી રોકાણની અછત, પ્રતિબંધોનું દબાણ અને વિદેશી મુદ્રા બજારમાં અસ્થિરતાના કારણે સતત ગગડતું રહ્યું છે. જોકે, અર્થશાસ્ત્રીઓનું એ પણ માનવું છે કે આ પ્રકારના સોશિયલ મીડિયા આંકડાઓમાં ઘણીવાર સમાંતર બજાર અથવા અલગ-અલગ સત્તાવાર વિનિમય દરોની અસર પણ દેખાય છે, પરંતુ તેનાથી ઈરાનની આર્થિક કંગાળીનો નકાર કરી શકાતો નથી.
વધતા લશ્કરી અને કૂટનીતિક તણાવ વચ્ચે આવ્યો આ દાવો
ટ્રમ્પનું આ તાજેતરનું નિવેદન એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો લશ્કરી અને કૂટનીતિક ટકરાવ ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ગયો છે. વાશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે આ દિવસોમાં તણાવ ચરમસીમા પર છે. તાજેતરમાં જ ઈરાન સાથે જોડાયેલી મિલકતોને નિશાન બનાવતા અમેરિકી અભિયાનો અને ખાડી ક્ષેત્રમાં અમેરિકા દ્વારા પોતાની સૈન્ય તાકાતમાં ભારે વધારો કરવાથી માહોલ ખૂબ જ ગરમ છે.
આ ઘટનાઓએ નવા, મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધના વૈશ્વિક ભયને વેગ આપ્યો છે. જોકે, ઓમાન અને અન્ય ગલ્ફ રાષ્ટ્રો દ્વારા સુવિધા આપવામાં આવેલી પડદા પાછળની “બેક-ચેનલ ડિપ્લોમસી” – જે વધતા તણાવને કાબૂમાં રાખવા અને યુદ્ધ જેવા દૃશ્યને ટાળવા માટે ચાલુ રહે છે. આ સંદર્ભમાં, ટ્રમ્પની કટાક્ષપૂર્ણ પોસ્ટ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે અમેરિકા તેના રાજદ્વારી પ્રયાસોની સાથે ઈરાન પર માનસિક અને આર્થિક દબાણ લાવવાની કોઈ તક ગુમાવી રહ્યું નથી.
