યુએસ ફેડ દરમાં વધારાની આશંકા ઘટતાં રૂપિયાને રાહત: જાણો ફોરેક્સ માર્કેટનો તાજો મિજાજ
વૈશ્વિક બજારોમાં ઉથલપાથલ અને મધ્ય પૂર્વમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંબંધિત ભૌગોલિક તણાવ વચ્ચે ભારતીય ચલણ માટે સોમવારનો દિવસ રાહતભર્યો સાબિત થયો છે. સોમવાર, ૧૦ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ યુએસ ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો ૪ પૈસાના સુધારા સાથે ૯૫.૧૭ ના સ્તરે ખુલ્યો હતો. અમેરિકન અર્થતંત્રમાં નોકરીઓની છટણીના તાજેતરના આંકડા સામે આવ્યા બાદ આગામી સમયમાં યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજદરમાં વધારો કરવાની શક્યતાઓ ઘટી ગઈ છે, જેની સીધી સકારાત્મક અસર ભારતીય રૂપિયા પર જોવા મળી છે.
આ ઉપરાંત ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા વિદેશી વિનિમય બજાર (Forex Market) માં સતત કરવામાં આવી રહેલા હસ્તક્ષેપે પણ ચલણને મોટો આધાર આપ્યો છે. આરબીઆઈના આ પગલાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ આસપાસ સર્જાયેલી અનિશ્ચિતતાની નકારાત્મક અસરને ઘટાડવામાં મોટી મદદ મળી છે.
RBIના હસ્તક્ષેપથી બે અઠવાડિયાથી રૂપિયામાં સુધારો
રિઝર્વ બેંકના નિયમિત અને વ્યૂહાત્મક હસ્તક્ષેપને કારણે છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી રૂપિયો સતત રિકવરીના માર્ગે રહ્યો છે. ગયા શુક્રવારે પણ જ્યારે બજાર ખુલ્યું ત્યારે આરબીઆઈની સક્રિયતા સ્પષ્ટપણે જોવા મળી હતી. મધ્યસ્થ બેંકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ક્રૂડ ઓઈલ સંબંધિત વૈશ્વિક દબાણને કારણે રૂપિયામાં કોઈ અનિયંત્રિત કે મોટો ઘટાડો ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
બીજી તરફ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ હાલમાં $૮૪.૫૦ પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ કરી રહ્યું છે, જે તેના તાજેતરના $૧૦૦ ના સર્વોચ્ચ સ્તરથી ઘણું નીચે છે. ક્રૂડ તેલના ભાવ ઘટવાથી ભારતીય ચલણ પરનું દબાણ હળવું થયું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને તેલ બજારની અનિશ્ચિતતા
જોકે વૈશ્વિક તેલ બજારનું ચિત્ર હજુ પણ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી. ઈરાન અને ઓમાને સંકેત આપ્યા છે કે તેઓ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા કન્ટેનર અને ટેન્કર ટ્રાફિકનું સંચાલન કરવા માટે એક સમજૂતીની નજીક પહોંચ્યા છે. પરંતુ તેહરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગને સંપૂર્ણપણે ખોલવાનો આધાર અમેરિકાના વલણ પર નિર્ભર કરે છે. તાજેતરમાં ઈરાની મિસાઈલ દ્વારા એક ટેન્કરને નિશાન બનાવવાની ઘટના બાદ આ રૂટની સુરક્ષા અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ઈંધણ આયાત કરતું હોવાથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ રૂપિયાવિકાસ માટે સૌથી મોટું જોખમ ગણાય છે. બજારના નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના સરેરાશ ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $૧૦ નો વધારો થાય તો ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) માં ૩૦ થી ૪૦ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો થઈ શકે છે, જે ડોલરની માંગ વધારીને રૂપિયા પર દબાણ લાવે છે.
દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર $૬૯૨.૮૬ અબજના સ્તરે
રૂપિયાને મજબૂતી આપવા માટે આરબીઆઈ સતત પોતાના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Forex Reserve) ને મજબૂત બનાવી રહી છે. ૩૧ જુલાઈના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતનું ફોરેક્સ રિઝર્વ $૧૦.૫૧૨ અબજ વધીને $૬૯૨.૮૬૬ અબજ ના સ્તરે પહોંચી ગયું છે, જે અગાઉના સપ્તાહમાં પણ $૬.૧૧૮ અબજનો વધારો દર્શાવતું હતું.
ચલણ બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અનામતમાં થઈ રહેલો આ સતત વધારો દર્શાવે છે કે જ્યારે પણ રૂપિયો મજબૂત થાય છે ત્યારે મધ્યસ્થ બેંક ડોલરની ખરીદી કરીને પોતાના ભંડારને મજબૂત કરે છે. આ વ્યૂહરચનાને કારણે નજીકના ભવિષ્યમાં યુએસ ડોલર નબળો રહેવા છતાં રૂપિયાના મૂલ્યમાં મર્યાદિત વધારો જોવા મળી શકે છે.
