ભયાનક નજારો! આ તારીખે સૂર્યને ગળી જશે ચંદ્ર, શું ભારત પર મંડાશે મોટું સંકટ?
બ્રહ્માંડના રહસ્યો અને ખગોળીય ઘટનાઓમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે વર્ષ ૨૦૨૬ એક ખૂબ જ ખાસ અને યાદગાર સાબિત થવા જઈ રહ્યું છે. આગામી ૧૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ એક ભવ્ય અને દુર્લભ ખગ્રાસ સૂર્યગ્રહણ (Total Solar Eclipse) થવા જઈ રહ્યું છે. આ દિવસે ચંદ્ર, પૃથ્વી અને સૂર્યની વચ્ચે એવી રીતે આવી જશે કે તે સૂર્યના પ્રકાશને સંપૂર્ણપણે રોકી દેશે, જેના કારણે દિવસના સમયે પણ પૃથ્વીના કેટલાક ભાગોમાં રાત જેવો અંધકાર છવાઈ જશે.
જ્યારે પણ આવી કોઈ મોટી ખગોળીય ઘટના બને છે, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વના લોકોમાં તેને જોવાની ઉત્સુકતા જાગે છે. સોશિયલ મીડિયાથી લઈને સમાચાર માધ્યમો સુધી દરેક જગ્યાએ આ ગ્રહણની ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. પરંતુ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું આ અદ્ભુત નજારો ભારતમાં જોવા મળશે કે નહીં? અને જો ભારતમાં નહીં દેખાય, તો વિશ્વના કયા દેશો આ ઐતિહાસિક ક્ષણના સાક્ષી બનશે? ચાલો આ લેખમાં વિગતવાર સમજીએ.
શું ભારતમાં દેખાશે વર્ષ ૨૦૨૬નું આ સૂર્યગ્રહણ?
ભારતીય ખગોળપ્રેમીઓ અને સામાન્ય નાગરિકો માટે એક નિરાશાજનક સમાચાર છે. ૧૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ થનારું આ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં બિલકુલ દેખાશે નહીં. ભારત ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ તે વિસ્તારની બહાર આવેલું છે જ્યાંથી આ ગ્રહણનો આંશિક કે પૂર્ણ ભાગ જોઈ શકાય.
આનો અર્થ એ થયો કે દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા, ચેન્નાઈ કે ગુજરાતના કોઈપણ શહેરમાંથી સૂર્યના આકારમાં કોઈ ફેરફાર જોવા મળશે નહીં. સૂર્ય હંમેશની જેમ જ ચમકતો રહેશે. તેથી, જો તમે ભારતમાં રહીને આ નજારો જોવાની આશા રાખતા હોવ, તો તમારે નિરાશ થવું પડી શકે છે. જો કે, આજના ડિજિટલ યુગમાં તમે નાસા (NASA) અથવા અન્ય સાયન્સ ચેનલોના લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ (Live Streaming) દ્વારા ઘરે બેઠા આ ઘટનાનો આનંદ માણી શકો છો.
કયા દેશોમાં છવાઈ જશે સંપૂર્ણ અંધકાર? (Totality Path)
આ સૂર્યગ્રહણ પૃથ્વીના દરેક ખૂણેથી જોઈ શકાશે નહીં. વિજ્ઞાનના નિયમો અનુસાર, ચંદ્રનો પડછાયો પૃથ્વી પર એક સાંકડી પટ્ટી (Narrow Belt) બનાવે છે, જેને ‘પાથ ઓફ ટોટાલિટી’ (Path of Totality) કહેવામાં આવે છે. જે લોકો આ પટ્ટીની અંદર હાજર હશે, તેઓ જ સૂર્યને સંપૂર્ણપણે ઢંકાયેલો જોઈ શકશે. આ મુખ્ય દેશો નીચે મુજબ છે:
-
ગ્રીનલેન્ડ (Greenland): અહીં બરફની ચાદર વચ્ચે ગ્રહણનો અદ્ભુત નજારો જોવા મળશે.
-
આઇસલેન્ડ (Iceland): પ્રકૃતિના સુંદર નજારા માટે જાણીતો આ દેશ ગ્રહણ જોવા માટે ઉત્તમ સ્થળ બનશે.
-
ઉત્તરી સ્પેન (Northern Spain): યુરોપના આ ભાગમાં ગ્રહણ સૌથી સ્પષ્ટ અને લાંબો સમય દેખાવાની સંભાવના છે.
-
પોર્ટુગલના કેટલાક ભાગો (Parts of Portugal): અહીં પણ ગ્રહણની આંશિક અને પૂર્ણ અસરો જોવા મળશે.
-
ઉત્તરી રશિયા (Northern Russia): રશિયાના ઉત્તરીય ઠંડા વિસ્તારોમાંથી પણ આ નજારો નિહાળી શકાશે.
ખગોળશાસ્ત્રીઓના મતે, આ વખતે સ્પેન પ્રવાસીઓ અને વૈજ્ઞાનિકો માટે સૌથી મોટું આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનવા જઈ રહ્યું છે. સ્પેનના ઘણા શહેરો આ ગ્રહણના મુખ્ય માર્ગમાં આવતા હોવાથી, ત્યાં પ્રવાસન (Eclipse Tourism) ખૂબ વધવાની આશા છે.
ગ્રહણનો સમય અને તેનો સમયગાળો કેટલો રહેશે?
આ ઐતિહાસિક ખગોળીય ઘટના ૧૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬, બુધવારના રોજ ઘટશે. ગ્રહણની પ્રક્રિયા સૂર્ય પર ચંદ્રનો પડછાયો પડવાની સાથે જ શરૂ થઈ જશે, જે થોડા કલાકો સુધી ચાલશે. જેમ-જેમ ચંદ્ર આગળ વધશે, તેમ-તેમ સૂર્યનો આકાર ઘટતો જશે.
જો કે, સૌથી રોમાંચક ક્ષણ, જેને આપણે ‘ટોટાલિટી’ (સંપૂર્ણ ગ્રહણ) કહીએ છીએ, તે માત્ર થોડી મિનિટો માટે જ રહેશે. અલગ-અલગ ભૌગોલિક સ્થળોના આધારે આ સમય બદલાઈ શકે છે. જે સ્થળો ગ્રહણના કેન્દ્રબિંદુની સૌથી નજીક હશે, ત્યાં સંપૂર્ણ અંધકારનો આ સમયગાળો આશરે ૨ મિનિટ જેટલો રહેશે. આ ૨ મિનિટ દરમિયાન પ્રકૃતિમાં અદ્ભુત ફેરફારો જોવા મળશે.
સૂર્યગ્રહણ દરમિયાન આકાશમાં શું જોવા મળશે?
જ્યારે ચંદ્ર સૂર્યને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દેશે, ત્યારે આકાશમાં એક જાદુઈ દ્રશ્ય સર્જાશે. સામાન્ય રીતે દિવસે જોવા મળતું અજવાળું અચાનક ગાયબ થઈ જશે અને સંધ્યાકાળ અથવા રાત જેવો માહોલ બની જશે. તાપમાનમાં અચાનક ઘટાડો નોંધાશે અને પક્ષીઓ તેમજ પ્રાણીઓ મૂંઝવણમાં મુકાઈને પોતાના માળા તરફ પાછા ફરવા લાગશે.
આ સમયગાળા દરમિયાન સૌથી આકર્ષક બાબત એ હશે કે સૂર્યની પાછળ રહેલું તેનું બહારનું વાતાવરણ, જેને ‘સોલર કોરોના’ (Solar Corona) કહેવામાં આવે છે, તે એક તેજસ્વી રીંગ અથવા મુગટની જેમ ચંદ્રની ચારેય બાજુ ચમકતું દેખાશે. સામાન્ય દિવસોમાં સૂર્યના પ્રખર પ્રકાશને કારણે આપણે આ કોરોના જોઈ શકતા નથી, પરંતુ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ દરમિયાન જ આ દુર્લભ નજારો નરી આંખે જોઈ શકાય છે.
સૂર્યગ્રહણ જોતી વખતે રાખવાની સાવચેતીઓ
ખગોળશાસ્ત્ર ભલે ગમે તેટલું રોમાંચક હોય, પણ સૂર્ય તરફ સીધું જોવું હંમેશા જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. તેથી ગ્રહણ જોતી વખતે સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરવું અત્યંત જરૂરી છે:
-
સોલર ફિલ્ટર ગ્લાસનો ઉપયોગ: ગ્રહણના આંશિક તબક્કા દરમિયાન ક્યારેય પણ સૂર્યને નરી આંખે ન જોવો. આ માટે ખાસ પ્રમાણિત સૂર્ય રક્ષણાત્મક ચશ્મા (Solar Eclipse Glasses) અથવા આઈએસઓ (ISO) માન્ય ફિલ્ટરનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
-
સામાન્ય ચશ્મા કે એક્સ-રે પ્લેટનો ઉપયોગ ન કરવો: ઘરગથ્થુ સનગ્લાસ, કાળા ચશ્મા, એક્સ-રે ફિલ્મ કે પ્લેટ સૂર્યના હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV) કિરણોને રોકી શકતા નથી. તેનાથી આંખોની રોશની કાયમ માટે જઈ શકે છે.
-
ટોટાલિટી દરમિયાન એકમાત્ર અપવાદ: વિજ્ઞાન અનુસાર, જ્યારે સૂર્ય સંપૂર્ણપણે ચંદ્રની પાછળ છુપાઈ જાય (એટલે કે ૨ મિનિટની ટોટાલિટી દરમિયાન), ત્યારે જ લોકો કોઈપણ ચશ્મા વગર સીધા સૂર્ય સામું જોઈ શકે છે. પરંતુ, જેવી સૂર્યની એક નાની કિરણ પણ પાછી દેખાય, કે તરત જ ફરીથી સુરક્ષા ચશ્મા પહેરી લેવા જોઈએ.
