UAEના ટેન્કરો પર ડ્રોન હુમલાથી ભડક્યું અમેરિકા, ઈરાન સામે કડક પગલાંની તૈયારી!
દુનિયાના સૌથી સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા માર્ગ—હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz)—પર ફરી એકવાર કાળા વાદળો ઘેરાવા લાગ્યા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે આ માર્ગ પરનું સંકટ ત્યારે વધુ ઘેરું બન્યું જ્યારે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)ના બે ઓઈલ ટેન્કરોને ડ્રોન હુમલા દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. આ સનસનાટીભર્યા હુમલા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં હડકંપ મચી ગયો છે અને તેલની કિંમતોમાં ફરી એકવાર મોટો ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે.
UAEના ટેન્કરો પર હુમલો અને ઈરાન પર ગંભીર આરોપ
શુક્રવારે સામે આવેલી માહિતી મુજબ, UAEના સરકારી ઓઈલ ગ્રુપ ADNOC સાથે જોડાયેલા બે ઓઈલ ટેન્કર જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમના પર ડ્રોનથી હુમલો કરવામાં આવ્યો. રાહતની વાત એ રહી કે આ મોટા હુમલામાં જાનમાલના નુકસાનના કોઈ અહેવાલ નથી.
જોકે, આ ઘટનાથી UAE સરકાર અત્યંત ગુસ્સે છે. UAEએ આ નાપાક હરકતને ‘સમુદ્રી ચાંચિયાગીરી’ (Piracy) ગણાવતા સીધો દોષી ઈરાનને ઠેરવ્યો છે. UAEના વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ હુમલો આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાઓ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના પ્રસ્તાવનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોમાં કોમર્શિયલ જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર દરેક ભોગે સુનિશ્ચિત થવી જોઈએ. બીજી તરફ, આરબ લીગે પણ આ હુમલાની સખત નિંદા કરતા તેને દરિયાઈ નૌવહન સ્વતંત્રતા માટે ગંભીર જોખમ ગણાવ્યું છે. હાલમાં ઈરાન તરફથી આ હુમલા પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી.
અમેરિકાની ચેતવણી અને કઠોર આર્થિક પ્રતિબંધોની તૈયારી
વોશિંગ્ટને આ ઘટના પર તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી છે, જે ઈરાન પર દબાણ વધારવાના ઈરાદાનો સંકેત આપે છે. *ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ* ના અહેવાલ મુજબ, યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેંટે જણાવ્યું છે કે યુએસ તેહરાન સામે અભૂતપૂર્વ આર્થિક પ્રતિબંધો અને પગલાં લાદવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે – જે પહેલાં ક્યારેય જોવા મળ્યા નથી. આ નવા પગલાં આગામી અઠવાડિયામાં જાહેર કરી શકાય છે.
અગાઉ, યુએસ સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે પણ જણાવ્યું હતું કે યુએસ ઈરાન દ્વારા કોઈપણ અનિશ્ચિત દરિયાઈ નાકાબંધીને રોકવા અથવા તેનો સામનો કરવા માટે સંપૂર્ણ ક્ષમતા ધરાવે છે. યુએસ અને તેના સાથીઓ ખાતરી કરવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે આ દરિયાઈ માર્ગ કોઈપણ કિંમતે સંપૂર્ણપણે બંધ ન થાય.
હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર લગભગ ઠપ, તેલના ભાવ આસમાને
આ હુમલાઓ અને સુરક્ષાના વધતા જોખમો બાદ હોર્મુઝના માર્ગે થતો વેપાર લગભગ ઠપ થવાની અણી પર પહોંચી ગયો છે. ‘કેપ્લર’ (Kpler)ના ડેટા મુજબ, તાજેતરમાં માત્ર નવ કોમોડિટી જહાજો જ આ માર્ગથી પસાર થઈ શક્યા, જે ઓગસ્ટના સામાન્ય દૈનિક સરેરાશ (લગભગ 12 જહાજ) કરતા પણ ઓછા છે. સામાન્ય દિવસોમાં આ માર્ગથી રોજ અસંખ્ય જહાજો પસાર થતા હતા.
હોર્મુઝ દુનિયાની એ ધમની છે જેના દ્વારા વૈશ્વિક દરિયાઈ ઓઈલ અને એલએનજી (LNG) વેપારનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. અહીં થોડા દિવસોની અડચણ પણ આખી દુનિયામાં ઉર્જા કટોકટી સર્જવા માટે પૂરતી છે. આ જ કારણ છે કે આ હુમલાઓ તરત પછી શુક્રવારે ‘બ્રેન્ટ ક્રૂડ’ (Brent Crude) ની કિંમતો ઉછળીને આશરે 88 ડૉલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ. બજારના જાણકારોને ડર સતાવી રહ્યો છે કે જો પુરવઠો વધુ પ્રભાવિત થશે, તો આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ અને ગેસના ભાવ રેકોર્ડ તોડી શકે છે.
ઈરાનનું કડક વલણ અને અમેરિકા પર કટાક્ષ
આ દરમિયાન, ઈરાન તેના વલણને નરમ પાડે તેવા કોઈ સંકેત નથી. ઈરાનની ગાર્ડિયન કાઉન્સિલ અને એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સના વરિષ્ઠ સભ્ય અહમદ ખાતામીએ જણાવ્યું હતું કે ઈરાનની મિસાઈલ ક્ષમતાઓને નષ્ટ કરવામાં અમેરિકા સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થયું છે – એક નિષ્ફળતા જેના પરિણામે અમેરિકા માટે વૈશ્વિક અપમાન થયું છે. ઈરાની રાજ્ય ટેલિવિઝન દ્વારા બોલતા, તેમણે કટાક્ષપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી કે જ્યારે વિરોધીઓ ઈરાનને પાષાણ યુગમાં પાછા ધકેલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે આખી દુનિયા હવે અમેરિકન સરકાર પોતે જ પુરાતન, આક્રમક અને અલોકતાંત્રિક નીતિઓ અપનાવતી જોઈ રહી છે..
ઓઈલ પ્રદૂષણે વધારી નવી ચિંતા
આ ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષ હવે માત્ર ઉર્જા પુરવઠા પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ સમુદ્રમાં ફેલાતા ઓઈલ પ્રદૂષણને લઈને પણ ચિંતા વધી ગઈ છે. ઈરાની અધિકારીઓએ ખાડીના કેટલાક વિસ્તારોમાં તેલ ફેલાવા માટે અમેરિકી લશ્કરી કાર્યવાહીને જવાબદાર ગણાવી છે. જોકે, ઉપલબ્ધ રિપોર્ટ્સ મુજબ, ઓમાનના કિનારા પાસે થયેલા મોટા તેલ ગળતરનો સંબંધ આ સંઘર્ષ સાથે નહોતો, જ્યારે કેશ્મ અને સિરી આસપાસના અન્ય તેલ ગળતર પાછળ યુદ્ધ જેવી ગતિવિધિઓની શંકા જરૂર વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
કરોડો બેરલ તેલના પુરવઠા પર અસર
અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, સામાન્ય સંજોગોમાં હોર્મુઝથી દરરોજ અંદાજે બે કરોડ બેરલ તેલ પસાર થાય છે. વર્તમાન કટોકટીમાં આ જથ્થો ઘટીને લગભગ 1.5 કરોડ બેરલ પ્રતિદિન પર આવી ગયો છે. સ્થિતિ એટલી તણાવપૂર્ણ છે કે મોટાભાગના જહાજો પોતાના ટ્રાન્સપોન્ડર બંધ કરીને કડક લશ્કરી દેખરેખ હેઠળ આ માર્ગથી પસાર થવા મજબૂર બન્યા છે.
કુલ મળીને, હોર્મુઝનું આ સળગતું સંકટ માત્ર મિડલ ઇસ્ટના દેશો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે એક વિકરાળ પડકાર બની ગયું છે. જો સમયસર આ માર્ગની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં નહીં આવે, તો દુનિયાએ ગંભીર આર્થિક અને ઉર્જા કટોકટીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
