IRCTCના અડધાથી વધુ ટિકિટ બુકિંગ UPI દ્વારા! કમાણી ઘટતાં સર્વિસ ચાર્જમાં ફેરફારના સંકેત

જો તમે પણ ભારતીય રેલવેની ટ્રેન ટિકિટ બુક કરવા માટે ગૂગલ પે, ફોનપે કે અન્ય કોઈપણ UPI મોડનો ઉપયોગ કરો છો, તો આ સમાચાર તમારા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. દેશમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન ઝડપથી વધી રહ્યા છે અને તેની સીધી અસર હવે ઈન્ડિયન રેલવે કેટરિંગ એન્ડ ટુરિઝમ કોર્પોરેશન (IRCTC) ના મહેસૂલ પર જોવા મળી રહી છે. IRCTCના અડધાથી વધુ બુકિંગ હવે UPI દ્વારા થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે કંપનીના સર્વિસ ફીમાંથી થતા નફાની ગતિ ધીમી પડી છે અને આવનારા સમયમાં ટિકિટ પરનો ચાર્જ વધે તેવી શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે.

IRCTC દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના આંકડા દર્શાવે છે કે, ઓનલાઈન ટ્રેન ટિકિટ બુકિંગમાં UPIનો હિસ્સો વધીને ૫૧.૨૨ ટકાના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. નોંધનીય છે કે એક વર્ષ પહેલાં આ હિસ્સો ૪૮.૭૨ ટકા હતો. આ આંકડાનો સરળ અર્થ એ થાય છે કે હાલમાં IRCTC વેબસાઈટ કે એપ પરથી બુક થતી દર ૧૦૦ ઓનલાઈન ટિકિટોમાંથી ૫૧ કરતાં વધુ ટિકિટો માત્ર UPI પેમેન્ટ દ્વારા જ બુક થઈ રહી છે.

આંકડા અનુસાર, આ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન IRCTC એ કુલ ૧૩.૨૭ કરોડ ટિકિટોના બુકિંગમાંથી આશરે ૨૪૮ કરોડ રૂપિયાની સર્વિસ ફી એકત્ર કરી છે, જે સરેરાશ પ્રતિ ટિકિટ આશરે ૧૯ રૂપિયા થાય છે.

IRCTCના વર્તમાન નિયમો મુજબ, જો કોઈ ગ્રાહક UPI દ્વારા ચુકવણી કરે છે તો નોન-એસી ક્લાસ માટે ૧૦ રૂપિયા અને એસી ક્લાસ માટે ૨૦ રૂપિયા સર્વિસ ચાર્જ લાગે છે. તેની સરખામણીએ ડેબિટ કાર્ડ, ક્રેડિટ કાર્ડ અથવા નેટ બેંકિંગ દ્વારા ચુકવણી કરવા પર નોન-એસી માટે ૧૫ રૂપિયા અને એસી ક્લાસ માટે ૩૦ રૂપિયા સુધીનો સર્વિસ ચાર્જ વસૂલવામાં આવે છે. UPI અને ક્રેડિટ/ડેબિટ કાર્ડ વચ્ચેના આ ફી તફાવતને કારણે, ગ્રાહકો વધુને વધુ UPI પસંદ કરી રહ્યા છે, જેથી IRCTCની પ્રીમિયમ ચાર્જ કમાણી ઘટી છે.

IRCTCના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રાહુલ હિમાલિયને પણ સ્વીકાર્યું છે કે UPIના અતિશય વધેલા વપરાશથી કંપનીના નફા પર અસર થઈ રહી છે. અલગ-અલગ સ્લેબ હોવા છતાં, ગ્રાહકોનો ઝુકાવ UPI તરફ વધવાથી સર્વિસ ફી ગ્રોથ પર દબાણ આવ્યું છે.

બીજી તરફ, સંસદની નાણાકીય બાબતોની સ્થાયી સમિતિએ પણ આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સમિતિનું કહેવું છે કે UPI પર હાલમાં ઝીરો એમડીઆર (Merchant Discount Rate – MDR) સિસ્ટમ અમલમાં છે. સમિતિએ સૂચન કર્યું છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમના સંચાલન ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે મોટી રકમના ટ્રાન્ઝેક્શન પર નિર્ધારિત અને મર્યાદિત MDR લાગુ કરવો જોઈએ.

રેલવે મુસાફરો માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે હાલ પૂરતો UPIથી ટિકિટ બુકિંગ કરવા પર કોઈ નવો કે વધારાનો ચાર્જ ઝીંકવામાં આવ્યો નથી. અત્યારે માત્ર સંસદીય સમિતિ દ્વારા મોટી રકમના ડિજિટલ ચુકવણી પર MDR લગાવવા અંગે માત્ર વિચારણા અને સૂચન કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, ભવિષ્યમાં જો કેન્દ્ર સરકાર અથવા નાણા મંત્રાલય આ અંગે કોઈ નીતિગત નિર્ણય લેશે, તો તેની સીધી અસર UPIથી બુક થતી રેલવે ટિકિટોના ભાવ અને ચાર્જ પર જોવા મળી શકે છે.