માતા-પિતા માટે લાલ બત્તી! TikTok અને Meta સામે અમેરિકી સરકારનું આકરું કાનૂની પગલું
આજના ડિજિટલ યુગમાં બાળકોની ઓનલાઇન સુરક્ષા અને તેમની પ્રાઇવસી જાળવવી એ દરેક માતા-પિતા માટે એક અત્યંત ચિંતાજનક અને ગંભીર વિષય બની ગયો છે. આ ચિંતાને ધ્યાનમાં રાખીને, અમેરિકી ન્યાય વિભાગે (DOJ) એક મોટો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય શોર્ટ-વીડિયો પ્લેટફોર્મ ‘ટિકટોક’ (TikTok) એ બાળકોની ગોપનીયતા સંબંધિત એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની કેસમાં યુએસ સરકાર સાથે 400 મિલિયન ડોલર (અંદાજે 3,300 કરોડ રૂપિયાથી વધુ) નું જંગી સેટલમેન્ટ (સમજૂતી) કર્યું છે.
આ સેટલમેન્ટ સાથે જ વર્ષ 2024 માં દાખલ કરાયેલો તે કેસ હવે સત્તાવાર રીતે પૂરો થઈ ગયો છે, જેમાં કંપની પર ફેડરલ બાલ ગોપનીયતા કાયદાઓનો સરેઆમ ભંગ કરવાનો અને બાળકોનો ડેટા સુરક્ષિત ન રાખવાનો ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
400 મિલિયન ડોલરનો દંડ: બે ભાગમાં થશે ચૂકવણી
અમેરિકી ન્યાય વિભાગ દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી મુજબ, દંડની આ મોટી રકમ બે તબક્કામાં ચૂકવવામાં આવશે:
તત્કાલ ચૂકવણી: ટિકટોકે 300 મિલિયન ડોલરની રકમ તરત જ ચૂકવવી પડશે.
બીજો તબક્કો: બાકીના 100 મિલિયન ડોલર ત્યારે ચૂકવવામાં આવશે જ્યારે કંપનીની પૂર્વવર્તી સંસ્થા ‘મ્યુઝિકલી’ (Musical.ly) સામે જારી કરાયેલો એક જૂનો આદેશ રદ કરવામાં આવશે.
અમેરિકી એસોસિએટ એટોર્ની જનરલ સ્ટેનલી ઈ. વુડવર્ડ જુનિયરે આ નિર્ણયનું સ્વાગત કરતા જણાવ્યું હતું કે, “આ સેટલમેન્ટ અમેરિકી બાળકો અને તેમના વાલીઓ માટે એક બહુ મોટી જીત છે. સરકારની સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા એ સુનિશ્ચિત કરવાની છે કે બાળકો ઇન્ટરનેટની દુનિયામાં સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહે. જે પણ ડિજિટલ કંપનીઓ બાળકોની અંગત માહિતી અને ડેટા એકત્રિત કરે છે, તેમણે કોઈપણ ભોગે પોતાના કાનૂની દાયિત્વ અને જવાબદારીઓ નિભાવવી જ પડશે.”
ટિકટોક પર શું હતા ગંભીર આરોપો?
આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદના મૂળમાં 13 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોનો ડેટા અને તેમની ગોપનીયતા છે. અમેરિકી સરકાર દ્વારા દાખલ કરાયેલા કેસમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું હતું કે ટિકટોક અને તેની ચીન સ્થિત પેરન્ટ કંપની ‘બાઇટડાન્સ’ (ByteDance) એ સંઘીય કાયદાઓની સરેઆમ અણદેખી કરી હતી.
વાલીઓની મંજૂરીનો અભાવ: કાયદાકીય નિયમો અનુસાર, બાળકો માટે બનાવાયેલી કોઈપણ એપ કે વેબસાઈટે તેમનો ડેટા એકત્રિત કરતા પહેલા વાલીઓની લેખિત સંમતિ લેવી ફરજિયાત હોય છે, જે ટિકટોકે લીધી નહોતી.
એકાઉન્ટ ડિલીટ ન કરવા: સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ હતી કે જ્યારે માતા-પિતાએ પોતાના બાળકોના એકાઉન્ટ્સ ડિલીટ કરવા માટે કંપનીનો સંપર્ક કર્યો, ત્યારે કંપનીએ તે વિનંતીઓને અનસુની કરી દીધી હતી.
નાની વયના બાળકોના પ્રોફાઇલ: કંપનીને સારી રીતે ખબર હોવા છતાં કે કેટલાક એકાઉન્ટ્સ 13 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે, તેમ છતાં તેમને પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવવામાં આવ્યા નહોતા.
અમેરિકી બિઝનેસ મોડેલમાં કરવામાં આવ્યા મોટા ફેરફારો
આ કાનૂની લડાઈ અને સરકારના સતત વધતા દબાણ વચ્ચે ટિકટોકે પોતાના અમેરિકી કામકાજ (Operations) માં પણ કેટલાક પાયાના ફેરફારો કરવા પડ્યા છે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં જ સોશિયલ વીડિયો પ્લેટફોર્મે પોતાની માલિકીનું માળખું (Ownership Structure) બદલી નાખ્યું હતું. ટિકટોકના અમેરિકી બિઝનેસ માટે એક નવું સંયુક્ત સાહસ (Joint Venture) ઊભું કરવામાં આવ્યું. આ નવા માળખામાં ઓરેકલ (Oracle), સિલ્વર લેક (Silver Lake) અને અમીરાતી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફર્મ MGX જેવા પ્રમુખ વૈશ્વિક રોકાણકારો સાથે મહત્વપૂર્ણ કરારો કરવામાં આવ્યા છે.
જોકે, આ 400 મિલિયન ડોલરના સેટલમેન્ટ અંગે શુક્રવાર સુધી ટિકટોક કે બાઇટડાન્સના સત્તાવાર પ્રતિનિધિઓ તરફથી કોઈ જાહેર ટિપ્પણી કે નિવેદન બહાર આવ્યું નથી.
અન્ય ટેક કંપનીઓ પર પણ કાનૂની તલવાર લટકી રહી છે
ટિકટોકનું આ સેટલમેન્ટ એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે વિશ્વભરમાં સોશિયલ મીડિયા એપ્સ પર બાળકોની માનસિક સુરક્ષા અને ડેટા પ્રાઇવસીને લઈને અનેક પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે. વિશ્વના ઘણા દેશો હવે બાળકો અને કિશોરોને આ એપ્સના વળગણથી દૂર રાખવા માટે સખત કાયદા બનાવી રહ્યા છે.
માત્ર ટિકટોક જ નહીં, પરંતુ ઇન્સ્ટાગ્રામ અને ફેસબુકની પેરન્ટ કંપની ‘મેટા પ્લેટફોર્મ્સ’ (Meta Platforms) પણ આ જ પ્રકારના ગંભીર કાનૂની સંકટમાં ફસાયેલી છે. કેલિફોર્નિયાના ઓકલેન્ડની ફેડરલ કોર્ટમાં મેટા સામે 1998 ના ‘ચિલ્ડ્રન્સ ઓનલાઇન પ્રાઇવસી પ્રોટેક્શન એક્ટ’ (COPPA) અને અન્ય રાજ્ય કાયદાઓના ઉલ્લંઘન બદલ મુકદ્દમો ચાલી રહ્યો છે.
