સસ્તી થઈ ખાંડ પણ તમારા સુધી કેમ ન પહોંચ્યો લાભ? જાણો છૂટક બજારની ખરી હકીકત!
તાજેતરમાં દેશમાં ખાંડના ભાવને લઈને એક મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવાયેલા એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય બાદ જથ્થાબંધ બજારમાં ખાંડના ભાવોમાં તીવ્ર ઘટાડો નોંધાયો છે, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોને જે લાભ મળવો જોઈએ તે હજુ સુધી છૂટક (રિટેલ) બજાર સુધી પહોંચ્યો નથી. સરકારે 10 લાખ ટન કાચી ખાંડ (Raw Sugar)ની જકાત મુક્ત (Duty-free) આયાત કરવાની મંજૂરી આપી છે. સાથે જ કાળાબજારી અને સ્ટોક હોલ્ડિંગ (સંગ્રહખોરી) કરનારાઓ સામે પણ કડક ઝુંબેશ શરૂ કરી છે. આ પગલાંઓને કારણે જથ્થાબંધ બજારમાં ખાંડના ભાવમાં આશરે 15% જેટલો મોટો ઘટાડો થયો છે. તેમ છતાં, આમ આદમી માટે કિરાણા સ્ટોર કે છૂટક બજારમાં ખાંડ આજે પણ ₹75 પ્રતિ કિલોના ઊંચા ભાવે જ વેચાઈ રહી છે.
જથ્થાબંધ બજારમાં ભાવ તૂટ્યા: ત્રણ જ દિવસમાં ₹800નો મોટો કડાકો
મળતી માહિતી અને માર્કેટના અહેવાલો મુજબ, છેલ્લા માત્ર ત્રણ દિવસમાં જ જથ્થાબંધ ખાંડના ભાવમાં પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹800 સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
હાલનો જથ્થાબંધ ભાવ: અત્યારે જથ્થાબંધ બજારમાં ખાંડનો ભાવ ઘટીને આશરે ₹62 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયો છે.
આગામી દિવસોની સ્થિતિ: બજારના નિષ્ણાતો અને વેપારીઓનું માનવું છે કે આવનારા દિવસોમાં જથ્થાબંધ ભાવોમાં હજુ પણ પ્રતિ કિલો ₹3 સુધીનો વધારાનો ઘટાડો થઈ શકે છે.
કોલ્હાપુરના એક અગ્રણી ખાંડ વેપારીના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારના કડક નિર્ણયો બાદ શુગર મિલો અને ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતી ખાંડના ભાવોમાં ઝડપી કડાકો બોલાયો છે અને આગામી દિવસોમાં આ ગતિ ચાલુ રહી શકે છે.
દેશમાં ખાંડનો પૂરતો સ્ટોક: સરકારનું આશ્વાસન
સરકાર તરફથી બહાર પાડવામાં આવેલા નિવેદન અનુસાર, દેશમાં હાલમાં ખાંડની કોઈ વાસ્તવિક અછત નથી.
હાલનો ઉપલબ્ધ સ્ટોક: હાલ દેશની મિલો અને ગોડાઉનોમાં આશરે 36 લાખ ટન ખાંડનો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.
આયાતનો ટેકો: કેન્દ્ર સરકારે નવી મંજૂર કરેલી 10 લાખ ટન આયાત ઉમેરાતાં પુરવઠો વધુ મજબૂત બનશે.
નવી પિલાણ સીઝન: ઓક્ટોબર-નવેમ્બરમાં નવી પિલાણ (Crushing) સીઝન શરૂ થશે. ત્યાં સુધી આ ઉપલબ્ધ સ્ટોક દેશની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પૂરતો છે.
સરકારને આશા છે કે આ નીતિગત નિર્ણયથી બજારમાં પુરવઠો જળવાઈ રહેશે અને ઉત્સવોની સીઝન દરમિયાન ભાવ નિયંત્રણમાં રહેશે.
જથ્થાબંધ ભાવ ઘટી ગયા તો પછી છૂટક બજારમાં ખાંડ હજુ મોંઘી કેમ?
સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે જો જથ્થાબંધ બજારમાં પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹800 નો ઘટાડો થયો હોય, તો પછી સામાન્ય ગ્રાહકને તેનો લાભ તરત કેમ નથી મળી રહ્યો?
જૂનો સ્ટોક પડતર હોવો: વેપારીઓનું કહેવું છે કે નાના દુકાનદારો અને રિટેલરો પાસે હાલમાં જે ખાંડ પડી છે, તે તેમણે ઊંચા ભાવે ખરીદેલી છે. જ્યાં સુધી આ જૂનો સ્ટોક પૂરો ન થાય ત્યાં સુધી તેઓ નુકસાન વેઠીને સસ્તા ભાવે ખાંડ વેચી શકે તેમ નથી.
સમયનો તફાવત (Time Lag): જથ્થાબંધ બજારમાં આવેલો ઘટાડો સામાન્ય રીતે છૂટક દુકાનો સુધી પહોંચતા 7 થી 10 દિવસનો સમય લે છે. જેમ જેમ નવો અને સસ્તો માલ બજારમાં આવશે, તેમ તેમ ગ્રાહકોને પણ રૂ. 65 થી 68ની આસપાસ ખાંડ મળવાની શક્યતા છે.
આ સ્થિતિ વચ્ચે ગ્રાહકોના વર્તનમાં પણ ફેરફાર આવ્યો છે. એક સ્થાનિક વેપારીના જણાવ્યા મુજબ, “જે લોકો પહેલા એકસાથે 3 થી 5 કિલો ખાંડ ખરીદતા હતા, તેઓ હવે ભાવ ઘટવાની રાહ જોઈને માત્ર અડધો કે 1 કિલો ખાંડથી કામ ચલાવી રહ્યા છે.”
શું અનાજ કે ઈથેનોલ ડાયવર્ઝન જવાબદાર હતું?
ખાંડના વધતા ભાવ પાછળ કેન્દ્ર સરકારની ‘ઈથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પોલિસી’ને દોષ આપવામાં આવતો હતો. એવા દાવા કરવામાં આવ્યા હતા કે શેડીનો ઉપયોગ ખાંડ બનાવવાને બદલે ઈથેનોલ બનાવવા માટે થઈ રહ્યો હોવાથી દેશમાં ખાંડની અછત સર્જાઈ છે.
પરંતુ, ભારતીય શુગર એન્ડ બાયો-એનર્જી મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન (ISMA) એ આ દાવાઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે. ISMA અનુસાર:
આ વર્ષે શેડીમાંથી કુલ અંદાજિત 1,200 કરોડ લીટર ઈથેનોલ ઉત્પાદનમાંથી માત્ર 290 કરોડ લીટર ઈથેનોલ જ સીધું શેડી કે ખાંડના રસ સાથે જોડાયેલું છે.
ભાવમાં થયેલો તાજેતરનો ઉછાળો ‘કુદરતી’ નહોતો, પરંતુ સંગ્રહખોરી, મોટા વપરાશકારો (જેમ કે મિઠાઈ અને બેકરી ઉદ્યોગો) દ્વારા કરવામાં આવેલા અતિશય સ્ટોકિંગ અને બજારની અફવાઓને કારણે થયો હતો.
ISMAનું માનવું છે કે સરકારી પગલાં બાદ હવે બજારમાંથી સટ્ટાખોરી દૂર થઈ રહી છે અને બહુ જલ્દી રિટેલ ભાવો પણ સામાન્ય થઈ જશે.
ખેડૂતોની માંગ: ‘અમને પણ કમાણીનો હિસ્સો આપો’
બીજી તરફ, ખાંડના ભાવો વધવા અને ઘટવાના આ ચક્ર વચ્ચે શેડી પકવતા ખેડૂતોએ પણ પોતાનો અવાજ બુલંદ કર્યો છે.
મહારાષ્ટ્રના અગ્રણી ખેડૂત સંગઠન ‘સ્વાભિમાની શેતકરી સંગઠના’ એ શુગર મિલો સમક્ષ એક મોટી માંગણી મૂકી છે. તેમણે માંગ કરી છે કે 2025-26ની પિલાણ સીઝનમાં જે ખેડૂતોએ મિલોને શેડી આપી છે, તેમને પ્રતિ ટન ₹300નું વધારાનું ચુકવણું કરવામાં આવે. ખેડૂત સંગઠનનો તર્ક છે કે તાજેતરમાં જ્યારે ખાંડના ભાવો ઊંચા સ્તરે હતા, ત્યારે મિલોએ મજબૂત નફો કમાયો છે. તેથી આ કમાણીનો એક હિસ્સો શેડી પકવતા ગરીબ ખેડૂતોના ખાતામાં પણ જવો જોઈએ.
