જશ્ન-એ-મિલાદ-ઉન-નબી: પયગંબર સાહેબના આદર્શો અને ભાઈચારાના સંદેશ સાથે ઉજવાઈ રહ્યો છે મુબારક દિવસ
આજે એટલે કે 26 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સમગ્ર દેશ અને દુનિયામાં ઇસ્લામિક આસ્થાનો એક અત્યંત પવિત્ર અને મહત્ત્વપૂર્ણ તહેવાર ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબી પૂરી અકીદત, અદબ અને ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. આ મુબારક દિવસ ઇસ્લામના અંતિમ પયગંબર હઝરત મુહમ્મદના જન્મ – અથવા દુનિયામાં આગમન – ની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે. ઘણી જગ્યાએ, આ પવિત્ર પ્રસંગને ‘મૌલિદ અલ-નબી’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઇસ્લામિક ચંદ્ર કેલેન્ડર મુજબ, પયગંબરનો જન્મ રબી-ઉલ-અવ્વલ મહિનાના ૧૨મા દિવસે થયો હતો. આ શુભ પ્રસંગે, મુસ્લિમ સમુદાયના સભ્યો મસ્જિદો અને તેમના ઘરોમાં ખાસ પ્રાર્થના કરે છે, પવિત્ર કુરાનનો પાઠ કરે છે અને પયગંબર દ્વારા શીખવવામાં આવેલા શાંતિ અને ભાઈચારાના માર્ગને અનુસરવાનો સંકલ્પ કરે છે.
આવો, આ લેખના માધ્યમથી વિગતવાર જાણીએ કે ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબીનો ઇતિહાસ શું છે, ઇસ્લામમાં આ દિવસનું શું વિશેષ મહત્ત્વ છે અને આ મુબારક દિવસ કઈ રીતે ઉજવવામાં આવે છે.
શું છે ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબી અને તેનો ઇતિહાસ?
ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબીનો સીધો સંબંધ પયગંબર હજરત મોહમ્મદ સાહેબના જન્મ સાથે છે. ઇસ્લામિક પરંપરા અને સીરતના પુસ્તકો મુજબ, તેમનો જન્મ રબી-અલ-અવ્વલ મહિનામાં થયો હતો. જોકે, પયગંબર સાહેબની ચોક્કસ જન્મતારીખને લઈને ઇસ્લામિક ઇતિહાસ અને વિદ્વાનોમાં થોડા અલગ-અલગ મત જોવા મળે છે, પરંતુ બહુસંખ્યક મુસ્લિમ સમુદાયોમાં 12 રબી-અલ-અવ્વલને જ તેમની પેદાઈશની તારીખ માનીને મિલાદ ઉજવવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવી રહી છે.
આ દિવસનો હેતુ માત્ર ઉત્સવ મનાવવાનો નથી, પરંતુ આ મુબારક અવસર પર વિવિધ ધાર્મિક અને સામાજિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જ્યાં વિદ્વાનો અને ઉલેમાઓ પયગંબર સાહેબની જિંદગીના પાસાઓ, તેમના મહાન સંદેશાઓ અને તેમની તાલીમ (શિક્ષણો) પર રોશની ડાલે છે.
આ દિવસનું આધ્યાત્મિક અને ધાર્મિક મહત્ત્વ કેમ છે?
ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબીનું ગહન મહત્વ પયગંબર મુહમ્મદના ઉપદેશો, સિદ્ધાંતો અને ઉમદા જીવનની યાદમાં રહેલું છે. પયગંબરે પોતાનું આખું જીવન માનવતાના કલ્યાણ, સામાજિક ન્યાય અને નૈતિક મૂલ્યોની સ્થાપના માટે સમર્પિત કર્યું હતું.
આ મુબારક અવસર પર લોકો તેમના દ્વારા શીખવવામાં આવેલા સદ્ભાવ, ક્ષમાશીલતા, દયા, માનવતા, જરૂરિયાતમંદોની મદદ અને સારા આચરણ જેવા સંદેશાઓને પોતાના જીવનમાં ઉતારવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ દિવસે મસ્જિદો અને ઘરોમાં કુરાન-એ-પાકની તિલાવત કરવામાં આવે છે, વિશેષ દુઆઓ માંગવામાં આવે છે, અને પયગંબર સાહેબની શાનમાં નાત વ દુરૂદ પઢવામાં આવે છે. અનેક સ્થાનો પર સીરત-ઉન-નબી પર વિશેષ જલસા અને તકરીરો (ધાર્મિક વ્યાખ્યાનો) પણ યોજાય છે, જેમાં તેમના જીવન સાથે જોડાયેલા પ્રેરક પ્રસંગો સંભળાવવામાં આવે છે.
કઈ રીતે ઉજવાય છે ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબીનો તહેવાર?
કઈ રીતે ઉજવાય છે ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબીનો તહેવાર?ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબી ઉજવવાની રીત દુનિયાના અલગ-અલગ હિસ્સાઓ અને સમુદાયોમાં પોતાની સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ મુજબ થોડીઘણી ભિન્ન હોઈ શકે છે, પરંતુ આ પર્વની મૂળ ભાવના દરેક જગ્યાએ એક સરખી જ હોય છે:
વિશેષ ધાર્મિક અનુષ્ઠાન: આ દિવસની શરૂઆત સવારની ફજરની નમાજ પછી વિશેષ દુઆઓ અને કુરાન ખ્વાની સાથે થાય છે. મસ્જિદો અને દરગાહોને સુંદર રોશની અને ફૂલોથી સજાવવામાં આવે છે.
જુલૂસ-એ-મોહમ્મદી: અનેક શહેરો અને કસ્બાઓમાં આ દિવસે શાંતિપૂર્ણઢંગથી ‘જુલૂસ-એ-મોહમ્મદી’ કાઢવામાં આવે છે, જેમાં લોકો હાથમાં લીલા પરચમ (ઝંડા) લઈને અને પયગંબરની શાનમાં નારા લગાવતા ચાલે છે. આ જુલૂસોમાં આપસી ભાઈચારા અને શાંતિનો સંદેશ આપવામાં આવે છે.
માનવતા અને સેવા કાર્ય: ઇસ્લામમાં ગરીબોની મદદ અને દાન-પુણ્ય (સદાકત)નું ખૂબ મોટું સ્થાન છે. આ અવસર પર લોકો વધી-ચઢીને ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને ભોજન કરાવે છે, કપડાં વહેંચે છે અને લંગરનું આયોજન કરે છે.
દુરૂદ અને સલામ: આ આખા દિવસે મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો પયગંબર સાહેબ પર દુરૂદ અને સલામ મોકલે છે, તેમના પ્રત્યે પોતાનો અગાધ પ્રેમ અને આદર વ્યક્ત કરે છે.
પયગંબર હજરત મોહમ્મદ સાહેબની મુખ્ય શીખ શું છે?
ઈદ-એ-મિલાદનો આ મુબારક દિવસ આપણને માત્ર ઉત્સવ મનાવવાની સીમા સુધી મર્યાદિત નથી રાખતો, પરંતુ તે આત્મમંથન (Self-introspection) કરવાનો પણ અવસર છે. પયગંબર હજરત મોહમ્મદ સાહેબની શિક્ષણાઓના મુખ્ય બિંદુઓ નીચે મુજબ છે:
સમાનતા અને ન્યાય: તેમણે સમાજમાં ફેલાયેલા ઊંચ-નીચના ભેદભાવને મિટાવીને સમગ્ર માનવતાને એક સમાન સ્તરે જોયા. તેમના મતે, કોઈપણ માનવીને નસ્લ, રંગ કે ભાષાના આધારે શ્રેષ્ઠ કે હીન ગણી શકાય નહીં.
દયા અને કરુણા: પયગંબર સાહેબે પ્રાણીઓ, છોડ અને નબળા વર્ગ પ્રત્યે પણ દયાભાવ રાખવાની તાલીમ આપી. તેમણે શીખવ્યું કે જે વ્યક્તિ અપનોની સાથે-સાથ ગૈરો પર પણ રહેમ કરે છે, તેના પર ઉપરવાળો રહેમ કરે છે.
પડોશીઓ અને જરૂરિયાતમંદોના અધિકારો: તેમણે હંમેશાં આ વાત પર ભાર મૂક્યો કે પોતાના પડોશીની ભૂખનું ધ્યાન રાખવું દરેક ઇન્સાનનું કર્તવ્ય છે. કોઈ પણ વ્યક્તિ ત્યાં સુધી સાચો આસ્તિક બની શકતો નથી, જ્યાં સુધી તેનો પડોશી ભૂખ્યો સૂએ.
સત્ય અને ઈમાનદારી: વેપાર હોય કે આપસી વ્યવહાર, તેમણે હંમેશાં સત્યાઈ, અમાનતમાં ખિયાનત ન કરવાની અને વચનો પૂરા કરવાની શીખ આપી.
સમાજ માટે શું સંદેશ છે?
કુલ મળીને, ઈદ-એ-મિલાદ-ઉન-નબીનો આ પાવન પર્વ મુસ્લિમ સમુદાય માટે પોતાના પયગંબર પ્રત્યે અગાધ શ્રદ્ધા, પ્રેમ અને વફાદારી પ્રદર્શિત કરવાનું સૌથી મોટું માધ્યમ છે. આ દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે આપણી વ્યક્તિગત અને સામાજિક જિંદગીમાં ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોની સાથે-સાથ ઉચ્ચ માનવીય મૂલ્યો, સત્ય, ન્યાય અને ભલાઈને પોતાના આચરણનો હિસ્સો બનાવવા જોઈએ.
આ જ કારણ છે કે આ મુબારક અવસર પર ઇબાદતની સાથે-સાથ ભૂખ્યાઓને ભોજન કરાવવું, ગરીબોની સહાયતા કરવી અને સમાજના તમામ વર્ગો વચ્ચે મોહબ્બત અને ભાઈચારાનો સંદેશ પ્રસારિત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવે છે, જેથી એક શાંત, ન્યાયપ્રિય અને સમરસ સમાજનું નિર્માણ થઈ શકે.
