કરિયાણામાં 8% રાહત, મકાન ભાડામાં 21%નો ધડાકો! 2026માં આમ બદલાયું ભારતીયોનું બજેટ
ભારતમાં ઘરગથ્થુ બજેટના સમીકરણો સતત બદલાઈ રહ્યા છે. વર્ષ ૨૦૨૫ની સરખામણીએ ૨૦૨૬માં ભારતીય પરિવારો માટે કરિયાણાનો માસિક ખર્ચ ૮ ટકા જેટલો ઘટ્યો છે, પરંતુ તેની સામે મકાન ભાડામાં ૨૧ ટકાનો મોટો અને આકરો ઉછાળો નોંધાયો છે. આ બે વિરોધાભાસી આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે GST 2.0 ના અમલ બાદ રોજિંદી જરૂરી વસ્તુઓની કિંમતોમાં રાહત તો મળી છે, પરંતુ રહેઠાણ જેવી અન્ય અત્યંત આવશ્યક બાબતો આ દિવસોમાં વધુ મોંઘી બની રહી છે.
હોમ ક્રેડિટ ઇન્ડિયા દ્વારા કરવામાં આવેલા તાજેતરના ‘ધ ગ્રેટ ઇન્ડિયન વોલેટ 4.0 2026’ નામના વ્યાપક અભ્યાસ પરથી એક ખુબ જ સુંદર બાબત સામે આવી છે. આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ભારતીય પરિવારો કિંમતોમાં ઘટાડાથી થયેલી બચતને આંખ બંધ કરીને મોજશોખ કે ફાલતુ વસ્તુઓ પાછળ વેડફી રહ્યા નથી. તેના બદલે, તેઓ ખૂબ જ સમજી-વિચારીને આ વધારાના નાણાંનો ઉપયોગ પોતાના પરિવારના સશક્તિકરણ માટે કરી રહ્યા છે, જેમાં ગુણવત્તાયુક્ત પૌષ્ટિક ખોરાક, બાળકોનું ઉત્તમ શિક્ષણ અને ભવિષ્યની સુરક્ષા માટેની બચત મુખ્ય સ્થાને છે.
આ સર્વેમાં ૧૮ થી ૫૫ વર્ષની વયજૂથ ધરાવતા અને સરેરાશ ૩૫,૦૦૦ રૂપિયાની માસિક આવક ધરાવતા સામાન્ય નાગરિકોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. આ આંકડો ભારતના વિશાળ મધ્યમ વર્ગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ સર્વે દર્શાવે છે કે આર્થિક પરિસ્થિતિઓમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવનો સામનો દેશનો સામાન્ય પરિવાર કેટલી આયોજનબદ્ધ રીતે અને ગંભીરતાથી કરી રહ્યો છે.
કરિયાણાનો બોજ હળવો થયો પણ ભાડાના ખર્ચે ચિંતા વધારી
વર્ષ ૨૦૨૬માં પણ ભારતીય ઘરોમાં માસિક બજેટનો સૌથી મોટો હિસ્સો કરિયાણા અને રોજિંદા ખાદ્યપદાર્થો પાછળ જ વપરાય છે. હાલમાં દેશમાં સરેરાશ ૮,૫૦૫ રૂપિયા દર મહિને કરિયાણા પાછળ ખર્ચાય છે, જે કુલ ઘરગથ્થુ જરૂરી ખર્ચના ૨૫ ટકા જેટલો થાય છે. જા કે, સારી બાબત એ છે કે ૨૦૨૫ની સરખામણીમાં આ ખર્ચમાં ૮ ટકાનો ચોખ્ખો ઘટાડો નોંધાયો છે અને કુલ બજેટમાં તેની હિસ્સેદારી પણ ચાર ટકા જેટલી ઘટી ગઈ છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે રોજિંદા ખોરાક અને ઘરવપરાશની વસ્તુઓ પર ટેક્સમાં મળેલી રાહતની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર સકારાત્મક રીતે પડી છે.
બીજી તરફ, મકાન ભાડાની પરિસ્થિતિ તદ્દન વિપરીત અને ચિંતાજનક રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૬માં સરેરાશ મકાન ભાડું વધીને ૬,૯૬૫ રૂપિયા પ્રતિ માસ થઈ ગયું છે, જે ઘરોના કુલ જરૂરી ખર્ચના ૨૧ ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો રોકે છે. ગયા વર્ષની તુલનામાં મકાન ભાડામાં ૨૧ ટકાનો જંગી વધારો જોવા મળ્યો છે. આ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરે છે કે એક તરફ કરિયાણા અને રોજિંદી વસ્તુઓમાં ટેક્સ ઘટાડાથી લોકોને થોડી રાહત ચોક્કસ મળી છે, પરંતુ સામે પક્ષે મકાન ભાડામાં થયેલા આકરા વધારાએ પરિવારોનું આર્થિક ગણિત ફરી એકવાર ખોરવી નાખ્યું છે.
શિક્ષણ પાછળ વધતું રોકાણ અને દૈનિક જીવનના અન્ય ખર્ચ
બાળકોનું શિક્ષણ એ પણ ભારતીય પરિવારો માટે માત્ર એક ખર્ચ નથી પરંતુ ભવિષ્યનું સૌથી મોટું રોકાણ છે. ૨૦૨૬ના આંકડા અનુસાર પરિવારો દર મહિને સરેરાશ ૬,૬૦૪ રૂપિયા પોતાના બાળકોના અભ્યાસ પાછળ ખર્ચી રહ્યા છે, જે તેમના અનિવાર્ય બજેટના ૨૦ ટકા જેટલો હિસ્સો રોકે છે. ૨૦૨૫ની તુલનામાં શિક્ષણ પાછળ થતા ખર્ચમાં ૧૨ ટકાનો વધારો થયો છે. આ વધારો સાબિત કરે છે કે જીવનનિર્વાહના અન્ય ખર્ચાઓ બદલાતા રહેવા છતાં ભારતીય વાલીઓ પોતાના બાળકોના શિક્ષણ સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી અને તેને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે.
આ ઉપરાંત વાહનવ્યવહાર, આરોગ્ય સંભાળ અને વીજળી-પાણી કે બળતણ જેવા યુટિલિટી બિલનો ખર્ચ પણ બજેટનો બાકીનો ભાગ રોકે છે. ચાલુ વર્ષે મોટાભાગની તમામ શ્રેણીઓમાં કુલ ખર્ચમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો છે, જેના કારણે ઘરો પર આર્થિક દબાણ જળવાઈ રહ્યું છે.
GST 2.0 થી મેળવેલી રાહતનો વાસ્તવિક ચિતાર
હોમ ક્રેડિટના અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે GST 2.0 ના અમલ પછી દેશમાં લગભગ તમામ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ નવું ટેક્સ માળખું લાગુ થયા બાદ સૌથી વધુ કિંમત રાહત ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રે અનુભવાઈ છે, જેમાં દ્વિચક્રી વાહનોમાં ૨૬ ટકા અને ચારચક્રી કારોમાં ૨૫ ટકા સુધી કિંમતો ઘટી છે. આ સિવાય સ્માર્ટફોન અને વિવિધ હોમ એપ્લાયન્સિસ કે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સાધનોમાં ૨૨ ટકા જેટલી મોટી રાહત લોકોને મળી છે.
સામાન્ય પરિવારના દૈનિક આર્થિક બજેટ માટે સૌથી મહત્વની રાહત ખાદ્યપદાર્થો, કરિયાણા અને સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે મળી છે. રોજિંદા ખોરાક અને કરિયાણાની કિંમતોમાં ૧૯ ટકા અને દવાઓ તથા આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓમાં ૨૧ ટકા ભાવઘટાડો નોંધાયો છે. આ બંને એવા ખર્ચ છે જે દર મહિને વારંવાર કરવા જ પડે છે, તેથી આ ક્ષેત્રોમાં મળેલી રાહત મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને દર મહિને રોકડની બચત કરવામાં સીધો આર્થિક ટેકો પૂરો પાડે છે. જોકે, કિંમતો ઘટવાનો અર્થ એ નથી કે લોકો આડેધડ ખરીદી કરવા લાગ્યા છે.
ટેક્સ રાહતની બચતનો પરિવારો ક્યાં અને કેવી રીતે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે
સર્વેક્ષણમાં ભાગ લેનારા મોટાભાગના લોકો એટલે કે ૬૧ ટકા લોકોએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે ટેક્સ રાહત મળ્યા પછી પણ તેમના ખર્ચ કરવાની કે બચત કરવાની મૂળ આદતોમાં કોઈ મોટો બદલાવ આવ્યો નથી. આ બાબત દર્શાવે છે કે આર્થિક રાહત મળ્યા પછી પણ મોટા ભાગના પરિવારો ઉતાવળે બિનજરૂરી ખર્ચ વધારવાના બદલે પોતાના નાણાકીય માળખાને વધુ મજબૂત અને સ્થિર બનાવવા માગે છે.
જ્યારે બાકીના ૩૯ ટકા લોકોએ પોતાના બજેટની ફાળવણીમાં સકારાત્મક ફેરફારો કર્યા છે. ફેરફાર કરનારા આ લોકો પૈકી ૧૨ ટકા લોકોએ વધારાના નાણાંની ભવિષ્ય માટે વધુ બચત કરવાનું પસંદ કર્યું છે, જ્યારે અન્ય ૧૨ ટકા લોકોએ પોતાના પરિવારના ભોજનની ગુણવત્તા સુધારવા અને વધુ પૌષ્ટિક આહાર મેળવવા પાછળ ખર્ચ વધાર્યો છે.
તેમજ લગભગ ૯ ટકા પરિવારોએ આ બચતનો ઉપયોગ બાળકોના ભણતર પાછળ અને ૭ ટકા લોકોએ પરિવારના સભ્યોના સ્વાસ્થ્ય અને તંદુરસ્તી પાછળ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ વર્તન દર્શાવે છે કે દેશનો મધ્યમ વર્ગ મળેલા વધારાના નાણાંનો ઉપયોગ મોજશોખ કે દેખાદેખીમાં કરવાના બદલે પોતાના પરિવારના જીવનધોરણને સુધારવામાં કરી રહ્યો છે.
બદલાતી અર્થવ્યવસ્થા વચ્ચે મધ્યમ વર્ગની આર્થિક પરિપક્વતા
કરિયાણાના બિલમાં થયેલો ઘટાડો અને તેની સામે મકાન ભાડામાં થયેલો તીવ્ર વધારો એ વાતની સાબિતી છે કે ૨૦૨૬માં ઘરગથ્થુ બજેટનું આખું સ્વરૂપ બદલાઈ રહ્યું છે. એક ક્ષેત્રમાંથી મળતી ટેક્સ રાહત બીજી તરફ રહેઠાણ કે અન્ય સેવાઓ પાછળ વધતી મોંઘવારી સામે ધોવાઈ જાય છે. તેમ છતાં, ભારતીય પરિવારોની નાણાકીય સમજદારી આ મુશ્કેલ અને બદલાતા સમયમાં પણ અત્યંત પ્રશંસનીય રહી છે.
જ્યારે પણ કૌટુંબિક આવકમાં થોડી રાહત કે બચત થાય છે, ત્યારે લોકો તેને બિનજરૂરી કિંમતી વસ્તુઓ કે ક્ષણિક આનંદ પાછળ વેડફતા નથી. તેના બદલે તેઓ પોતાના પરિવાર માટે વધુ સારા ખોરાક, બાળકોના સુંદર ભવિષ્ય માટેના ઉત્તમ શિક્ષણ, આરોગ્ય સુરક્ષા અને ભવિષ્યની અણધારી આર્થિક કટોકટી સામે રક્ષણ આપતી બચતો પર ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
