ટ્રમ્પની વેનેઝુએલા ઓઈલ નીતિ: અમેરિકામાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટાડવા શા માટે આસાન નથી?
અમેરિકામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ હંમેશા રાજકીય અને આર્થિક ચર્ચાનો મોટો વિષય રહ્યા છે. પૂર્વ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા વેનેઝુએલાના તેલ ભંડાર પર નિયંત્રણ મેળવીને અમેરિકી બજાર અને વ્યૂહાત્મક અનામત તેલ (Strategic Petroleum Reserve – SPR) ને ભરી દેવાની યોજનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પનો દાવો છે કે ખાનગી કંપનીઓ સાથેના કરાર દ્વારા અમેરિકા વેનેઝુએલાના વિપુલ તેલ ભંડારનો ઉપયોગ કરશે, જેનાથી અમેરિકી ગ્રાહકોને પેટ્રોલ પમ્પ પર તાત્કાલિક રાહત મળશે.
પરંતુ, ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને અર્થશાસ્ત્રીઓ આ યોજના પર સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમના મતે, વેનેઝુએલાના તેલ પર કબજો કરવો કે તેનો ઉપયોગ કરવો એ દેખાય છે એટલું સરળ નથી. આ યોજનામાં અનેક રાજકીય, ભૌગોલિક અને તકનીકી અડચણો રહેલી છે.
કોંગ્રેસ સાથેનો ઘર્ષણ અને ફંડિંગનો મુદ્દો
અમેરિકાના ઊર્જા સચિવ ક્રિસ રાઈટે અગાઉ જાહેરમાં અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે રિપબ્લિકન પાર્ટીના પ્રભુત્વવાળી કોંગ્રેસ (અમેરિકી સંસદ) યુએસ ઓઈલ રિઝર્વને ફરીથી ભરવા માટે જરૂરી અબજો ડોલરની મંજૂરી આપી રહી નથી. અમેરિકાનું સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલીયમ રિઝર્વ એ દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કટોકટીની સ્થિતિ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
સંસદ તરફથી જરૂરી ભંડોળ ન મળવાના કારણે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે એક નવો માર્ગ શોધવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ટ્રમ્પે રવિવારે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ વેનેઝુએલામાં કાર્યરત ખાનગી તેલ કંપનીઓ સાથે સ્પેશિયલ ડીલ કરીને ત્યાંના કાચા તેલનો સીધો ઉપયોગ અમેરિકી ઓઈલ રિઝર્વ ભરવા માટે કરશે. આ કરાર હેઠળ અમેરિકાને વેનેઝુએલાના કુલ કાચા તેલના ભંડારના લગભગ પાંચમા ભાગ (૨૦%) પર પહોંચ મળશે.
વેનેઝુએલાના કાચા તેલની જટિલતા અને તકનીકી પડકારો
વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો કાચા તેલનો અનામત જથ્થો છે, પરંતુ તે તેલની ગુણવત્તા અને તેને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ છે.
ભારે અને ચીકણું તેલ (Heavy Crude Oil): વેનેઝુએલાનું કાચું તેલ અત્યંત ભારે અને સલ્ફરયુક્ત હોય છે. આ પ્રકારના તેલને શુદ્ધ (Refine) કરવા માટે વિશિષ્ટ રિફાઇનરીઓની જરૂર પડે છે.
અમેરિકી રિફાઇનરીઓની ક્ષમતા: જોકે યુએસ ગલ્ફ કોસ્ટની કેટલીક રિફાઇનરીઓ ભારે તેલને પ્રોસેસ કરવા માટે સક્ષમ છે, પરંતુ તેને પેટ્રોલ અને ડીઝલમાં રૂપાંતરિત કરવાનો ખર્ચ હળવા કાચા તેલ (Light Crude) કરતાં ઘણો વધારે આવે છે.
જર્જરિત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: વર્ષોના રાજકીય અસ્થિરતા, ભ્રષ્ટાચાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોના કારણે વેનેઝુએલાનું તેલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાઈપલાઈન, રિફાઇનરીઓ અને ડ્રિલિંગ મશીનરી) સંપૂર્ણપણે જર્જરિત થઈ ગયું છે. તેને ફરીથી કાર્યરત કરવા માટે કરોડો ડોલરના નવા રોકાણની જરૂર છે.
શું પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ તાત્કાલિક ઘટશે?
અમેરિકી નાગરિકો મોંઘવારી અને ખાસ કરીને પેટ્રોલ પમ્પ પર મોંઘા તેલના ભાવથી પરેશાન છે. પરંતુ ટ્રમ્પની આ નીતિથી રાતોરાત રાહત મળવાની શક્યતા નહિવત છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ માત્ર પુરવઠા પર જ આધારિત નથી હોતા. વૈશ્વિક માંગ, ઓપેક (OPEC) દેશોની નીતિઓ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ પણ તેલના ભાવ નક્કી કરવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. વેનેઝુએલામાંથી તેલનું ઉત્પાદન વધારીને અમેરિકા સુધી પહોંચાડવામાં મહિનાઓ કે વર્ષોનો સમય લાગી શકે છે. તેથી, ટૂંકા ગાળામાં ગ્રાહકોને સસ્તું ઈંધણ મળવાની આશા રાખવી અવાસ્તવિક છે.
રાજકીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અસરો
વેનેઝુએલાના સંસાધનો પર આ પ્રકારે નિયંત્રણ મેળવવાની નીતિથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજકીય ઘર્ષણ વધી શકે છે. વેનેઝુએલાની વર્તમાન સરકાર અને દક્ષિણ અમેરિકાના અન્ય દેશો આ પગલાંને સાર્વભૌમત્વ પરના દબાણ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ચીન અને રશિયા જેવા દેશો, જેમણે વેનેઝુએલાના તેલ ક્ષેત્રમાં અગાઉથી મોટું રોકાણ કરેલું છે, તેઓ પણ અમેરિકાના આ વર્ચસ્વનો વિરોધ કરી શકે છે.
બીજી તરફ, અમેરિકાની અંદર પણ આ નીતિ સામે કાનૂની અને નૈતિક સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. સંસદની મંજૂરી વિના ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા અન્ય દેશના સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવાની વહીવટીતંત્રની આ યોજના સામે વિપક્ષી ડેમોક્રેટિક પાર્ટી કાનૂની પડકાર ફેંકી શકે છે.
