BRICS 2026: ભારત આવવાના છે વિશ્વના દિગ્ગજ નેતાઓ, પુતિન-શી જિનપિંગની મુલાકાત પર દુનિયાની નજર
નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી BRICS 2026 સમિટને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે. ભારતની યજમાનીમાં યોજાનારી આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં વિશ્વના અનેક શક્તિશાળી દેશોના નેતાઓ અને વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ હાજરી આપે તેવી શક્યતા છે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન જેવા નેતાઓની સંભવિત હાજરીને કારણે આ સમિટનું મહત્વ વધુ વધી ગયું છે.
12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે યોજાનારી બેઠક દરમિયાન વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, ઊર્જા સુરક્ષા, સપ્લાય ચેઇન, ટેક્નોલોજી, વિકાસ અને બદલાતી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહી શકે છે. ભારત માટે આ માત્ર બહુપક્ષીય બેઠક નથી, પરંતુ એક સાથે અનેક મહત્વપૂર્ણ દેશો સાથે રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધોને મજબૂત બનાવવાની મોટી તક પણ છે.
પુતિન સાથે મોદી બેઠક પર ખાસ નજર
BRICS સમિટ દરમિયાન ભારત અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો પણ ચર્ચામાં રહેશે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની ભારત મુલાકાતને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને પુતિન વચ્ચે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાવાની શક્યતા છે.
બંને દેશો વચ્ચે છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી વ્યૂહાત્મક સંબંધો રહ્યા છે. સંરક્ષણ સહયોગ ઉપરાંત ઊર્જા, ક્રૂડ ઓઇલ, પરમાણુ ઊર્જા, અવકાશ, વેપાર અને ટેક્નોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં બંને દેશો એકબીજાના મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.
યુક્રેન યુદ્ધ પછી વૈશ્વિક રાજકારણમાં મોટા ફેરફારો થયા છે અને રશિયા પર પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો પણ લાગુ થયા છે. આવા સમયમાં ભારત-રશિયા સંબંધોની દિશા પર વિશ્વની નજર રહેવાની સ્વાભાવિક છે. બંને નેતાઓ વચ્ચેની મુલાકાતમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર, ઊર્જા સહકાર, રક્ષા ક્ષેત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિ જેવા મુદ્દાઓ મહત્વના બની શકે છે.
શી જિનપિંગની મુલાકાતથી ભારત-ચીન સંબંધોમાં નવી ચર્ચા
BRICS 2026માં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની સંભવિત હાજરી સૌથી વધુ ચર્ચિત મુદ્દાઓમાંથી એક છે. જો બંને નેતાઓ વચ્ચે દ્વિપક્ષીય મુલાકાત યોજાય છે, તો તે ભારત-ચીન સંબંધોના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
2020ના ગલવાન સંઘર્ષ બાદ બંને દેશોના સંબંધોમાં લાંબા સમય સુધી તણાવ રહ્યો હતો. સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવા માટે બંને દેશો વચ્ચે વિવિધ સ્તરે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં મોદી અને શી જિનપિંગની સીધી મુલાકાતને માત્ર પ્રતીકાત્મક નહીં પરંતુ વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ પણ જોવામાં આવશે.
બેઠકમાં વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા એટલે કે LAC પરની સ્થિતિ, સરહદી વિસ્તારોમાં શાંતિ, દ્વિપક્ષીય વેપાર, રોકાણ અને સપ્લાય ચેઇન જેવા મુદ્દાઓ ઉઠી શકે છે. ભારત માટે ચીન સાથેના વેપારમાં સંતુલન, મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક કાચા માલની ઉપલબ્ધતા અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ પણ મહત્વ ધરાવે છે.
જો બંને દેશો વચ્ચે કોઈ સકારાત્મક સંકેત મળે તો તેનો અસર એશિયાઈ રાજકારણથી લઈને વૈશ્વિક બજારો સુધી જોવા મળી શકે છે. જોકે કોઈપણ મોટા કરાર અથવા સમજૂતી અંગે સત્તાવાર જાહેરાત થાય ત્યાં સુધી અટકળોને અંતિમ નિર્ણય માનવો યોગ્ય નહીં રહે.
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિની હાજરી પણ મહત્વપૂર્ણ
ઈરાન BRICSમાં જોડાયા બાદ આ સંગઠનમાં તેની ભૂમિકા સતત મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનની સંભવિત હાજરીને કારણે પશ્ચિમ એશિયાના મુદ્દાઓ પણ ચર્ચામાં આવવાની શક્યતા છે.
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ, ઊર્જા બજારની સ્થિતિ, તેલ પુરવઠો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ ભારત માટે પણ સીધા મહત્વ ધરાવે છે. ભારતના ઈરાન સાથે ઐતિહાસિક સંબંધો છે અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચ માટે ઈરાનનું ભૌગોલિક મહત્વ પણ વિશેષ છે.
BRICSનું વિસ્તરણ થતાં સંગઠનનો વ્યાપ માત્ર આર્થિક સહકાર પૂરતો રહ્યો નથી. હવે તેમાં ઊર્જા, વેપાર, નાણાકીય વ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક દક્ષિણના દેશોની ભૂમિકા જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્વ મેળવી રહ્યા છે.
દક્ષિણ આફ્રિકા અને ઇન્ડોનેશિયાની પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
BRICSના જૂના અને મહત્વપૂર્ણ સભ્ય દેશોમાં દક્ષિણ આફ્રિકા સામેલ છે. આફ્રિકા ખંડ સાથે ભારતના વેપાર અને વિકાસ સહકાર માટે દક્ષિણ આફ્રિકાની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે.
ઇન્ડોનેશિયા પણ BRICSના વિસ્તરતા પ્રભાવના સંદર્ભમાં મહત્વનું નામ બની રહ્યું છે. વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી ધરાવતા દેશોમાંનું એક હોવા ઉપરાંત ઇન્ડોનેશિયા દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે.
બંને દેશોના નેતાઓની હાજરીથી BRICSમાં એશિયા અને આફ્રિકાના હિતોને વધુ મજબૂત અવાજ મળી શકે છે. ભારત પણ વૈશ્વિક દક્ષિણના દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવાના પ્રયાસોને મહત્વ આપતું રહ્યું છે.
થાઈલેન્ડ, મલેશિયા અને વિયેતનામ જેવા દેશો પર પણ નજર
BRICS સમિટમાં માત્ર સભ્ય દેશો જ નહીં, પરંતુ આમંત્રિત અથવા ભાગીદાર દેશોના નેતાઓની હાજરી પણ ચર્ચામાં રહી શકે છે. થાઈલેન્ડના વડાપ્રધાન, વિયેતનામના વડાપ્રધાન અને મલેશિયાના વડાપ્રધાન સહિત દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના કેટલાક નેતાઓ ભાગ લે તેવી શક્યતા છે.
આ દેશો માટે ભારત સાથેના સંબંધો વેપાર, ટેક્નોલોજી, સંરક્ષણ, દરિયાઈ સુરક્ષા અને સપ્લાય ચેઇનના દૃષ્ટિકોણથી મહત્વ ધરાવે છે. ચીનની વધતી આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક અસર વચ્ચે ભારત અને ASEAN દેશો વચ્ચેનો સહકાર પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધુ મહત્વનો બન્યો છે.
ફિલીપાઇન્સ અને અન્ય દેશોની સંભવિત ભાગીદારી
ફિલીપાઇન્સના રાષ્ટ્રપતિની સંભવિત હાજરી પણ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના સંદર્ભમાં નોંધપાત્ર બની શકે છે. ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, વેપાર માર્ગો અને સપ્લાય ચેઇનની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ સતત મહત્વ મેળવી રહ્યા છે.
BRICSના મંચ પર આવા દેશોની ભાગીદારીથી સંગઠનનો સંવાદ વધુ વ્યાપક બની શકે છે. ભારત માટે પણ આ દેશો સાથે દ્વિપક્ષીય વાતચીત કરવાની તક ઊભી થઈ શકે છે.
મધ્ય પૂર્વમાંથી પણ ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિઓ
BRICS 2026માં મધ્ય પૂર્વના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ દેશોની ભાગીદારી પર પણ નજર છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત તરફથી અબુધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સની હાજરીની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી રહી છે. સાઉદી અરેબિયા અને બહેરિન તરફથી વિદેશ મંત્રીઓ અથવા અન્ય વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ હાજર રહી શકે છે.
મધ્ય પૂર્વ ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષા અને વેપારના દૃષ્ટિકોણથી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતની મોટી ઊર્જા જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લેતાં ગલ્ફ દેશો સાથેના સંબંધોનું વિશેષ મહત્વ છે.
આ ઉપરાંત પશ્ચિમ એશિયામાં ભારતીય નાગરિકોની મોટી વસ્તી રહે છે. તેથી આ દેશો સાથેના રાજદ્વારી સંબંધોનો સીધો સંબંધ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને વિદેશ નીતિ બંને સાથે છે.
મિસ્ર, નાઇજીરિયા અને ઉઝબેકિસ્તાનની સંભવિત હાજરી
મિસ્ર અને નાઇજીરિયા જેવા દેશો પણ BRICS સાથે જોડાયેલા વિસ્તરતા વૈશ્વિક દક્ષિણના પ્રતિનિધિત્વને દર્શાવે છે. નાઇજીરિયા આફ્રિકાની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંનું એક છે અને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં તેનું વિશેષ મહત્વ છે.
મિસ્રનું ભૌગોલિક સ્થાન પણ વ્યૂહાત્મક છે. સુએઝ કેનાલ વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માર્ગ હોવાથી મિસ્ર સાથેના સંબંધો ભારત માટે આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક બંને રીતે ઉપયોગી છે.
મધ્ય એશિયામાં ઉઝબેકિસ્તાનનું સ્થાન પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત મધ્ય એશિયાના દેશો સાથે કનેક્ટિવિટી, વેપાર અને સુરક્ષા સહકાર વધારવા માંગે છે. તેથી આવા દેશોના પ્રતિનિધિઓ સાથે ભારત માટે દ્વિપક્ષીય ચર્ચાની સારી તક ઊભી થઈ શકે છે.
બ્રાઝિલ અને ક્યુબાથી પણ પ્રતિનિધિત્વની અપેક્ષા
BRICSના મૂળ સભ્ય દેશોમાં બ્રાઝિલનો સમાવેશ થાય છે. ભારત અને બ્રાઝિલ બંને વૈશ્વિક દક્ષિણના મહત્વપૂર્ણ દેશો છે અને બહુપક્ષીય સંસ્થાઓમાં વિકાસશીલ દેશોની ભૂમિકા વધારવા માટે બંને દેશો વચ્ચે સહકાર જોવા મળે છે.
ક્યુબા તરફથી પણ ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ ભાગ લઈ શકે તેવી શક્યતા છે. જો કે દરેક દેશની અંતિમ ભાગીદારી અને પ્રતિનિધિત્વ સત્તાવાર કાર્યક્રમ પ્રમાણે જ સ્પષ્ટ થશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના વડાઓ પણ થઈ શકે છે સામેલ
BRICSની બેઠક હવે માત્ર દેશોના નેતાઓની ચર્ચા પૂરતી સીમિત રહી નથી. વૈશ્વિક નાણાકીય અને આર્થિક વ્યવસ્થામાં BRICS દેશોનો પ્રભાવ વધારવાના પ્રયાસો વચ્ચે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓની હાજરી પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
વિશ્વ વેપાર સંગઠન એટલે કે WTOના મહાનિર્દેશક, વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન એટલે કે WHOના મહાનિર્દેશક અને ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેંકના પ્રમુખ જેવા અધિકારીઓની સંભવિત હાજરીથી વેપાર, વૈશ્વિક આરોગ્ય, વિકાસ અને નાણાકીય સહકાર જેવા મુદ્દાઓને વધુ વ્યાપક ચર્ચા મળી શકે છે.
એશિયન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક એટલે કે AIIBના પ્રમુખની સંભવિત ભાગીદારી પણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફાઇનાન્સ અને વિકાસના મુદ્દાઓને મહત્વ આપી શકે છે.
ભારત માટે BRICS 2026 શા માટે મહત્વપૂર્ણ?
ભારત માટે આ સમિટ અનેક કારણોસર મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રથમ કારણ એ છે કે BRICS હવે વિશ્વની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ અને ઝડપથી વિકસતા બજારોને એક મંચ પર લાવતું સંગઠન બની રહ્યું છે.
બીજું, ભારત વૈશ્વિક દક્ષિણના દેશો સાથે પોતાનો સંવાદ વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે. વિકાસશીલ દેશો માટે નાણાંકીય સહાય, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, ઊર્જા સુરક્ષા અને વેપારમાં વધુ ન્યાયી વ્યવસ્થાની માંગ BRICSના મંચ પર મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ત્રીજું, વૈશ્વિક વેપારમાં બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે સપ્લાય ચેઇનને વધુ મજબૂત બનાવવાનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં રહી શકે છે. સેમિકન્ડક્ટર, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ, ઊર્જા અને ડિજિટલ ટેક્નોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં દેશો વચ્ચે સહકાર વધારવાની જરૂરિયાત વધી રહી છે.
નવી વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં BRICSની ભૂમિકા
BRICSને ઘણા નિષ્ણાતો બદલાતી વૈશ્વિક વ્યવસ્થાના મહત્વપૂર્ણ મંચ તરીકે જોવે છે. પરંપરાગત રીતે વૈશ્વિક આર્થિક અને નાણાકીય સંસ્થાઓમાં પશ્ચિમી દેશોનું પ્રભુત્વ રહ્યું છે. હવે ભારત, ચીન, રશિયા, બ્રાઝિલ, દક્ષિણ આફ્રિકા અને અન્ય ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ વધુ મોટી ભૂમિકા માગી રહી છે.
BRICS દેશો વૈશ્વિક વેપાર અને નાણાકીય વ્યવસ્થામાં સ્થાનિક કરન્સીના ઉપયોગ, વિકાસ માટે વૈકલ્પિક નાણાકીય વ્યવસ્થા અને પરસ્પર વેપાર વધારવા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી શકે છે.
ભારત માટે પડકાર એ રહેશે કે અલગ-અલગ રાજકીય વિચારધારા અને રાષ્ટ્રીય હિત ધરાવતા દેશોને એક મંચ પર લાવીને વ્યવહારુ સહમતિ ઊભી કરવામાં આવે. ચીન-ભારતના મતભેદો, રશિયા અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેનો તણાવ અને મધ્ય પૂર્વની અસ્થિરતા જેવી પરિસ્થિતિમાં આ સરળ કામ નથી.
મોદી માટે પણ મોટી રાજદ્વારી તક
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી માટે BRICS સમિટ એક સાથે અનેક મહત્વપૂર્ણ નેતાઓ સાથે વાતચીત કરવાની તક બની શકે છે. રશિયા અને ચીન ઉપરાંત મધ્ય પૂર્વ, આફ્રિકા, દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા અને લેટિન અમેરિકાના દેશોના નેતાઓ સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકો યોજાઈ શકે છે.
આ બેઠકો દરમિયાન ભારત વેપાર, રોકાણ, ઊર્જા, સંરક્ષણ, ટેક્નોલોજી અને કનેક્ટિવિટી જેવા ક્ષેત્રોમાં નવા સહકારની શક્યતાઓ શોધી શકે છે.
આ ઉપરાંત ભારત પોતાની વિદેશ નીતિમાં વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતાનો સંદેશ પણ વધુ મજબૂત રીતે રજૂ કરી શકે છે. એક તરફ અમેરિકા અને યુરોપ સાથે ભારતના સંબંધો વધી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ રશિયા, ચીન અને ગ્લોબલ સાઉથના દેશો સાથે પણ ભારત પોતાનું સંતુલન જાળવવા માંગે છે.
હવે સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ
BRICS 2026માં અનેક મોટા નેતાઓની હાજરી અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે, પરંતુ આમંત્રણ, પ્રવાસ કાર્યક્રમ અને અંતિમ પ્રતિનિધિત્વમાં છેલ્લી ઘડીએ ફેરફાર શક્ય હોય છે. તેથી સંભવિત મહેમાનોની યાદીને અંતિમ સત્તાવાર યાદી તરીકે જોવી યોગ્ય નહીં રહે.
તેમ છતાં, જો પુતિન, શી જિનપિંગ, પેઝેશ્કિયાન અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ નેતાઓ એક જ મંચ પર હાજર રહે છે, તો નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી આ સમિટ વૈશ્વિક રાજદ્વારી માટે વર્ષ 2026ની સૌથી મહત્વપૂર્ણ બેઠકોમાંની એક બની શકે છે.
વિશ્વની નજર હવે માત્ર BRICSના એજન્ડા પર નહીં, પરંતુ મોદી-પુતિન અને મોદી-શી જિનપિંગ જેવી સંભવિત દ્વિપક્ષીય બેઠકો પર પણ રહેશે. ભારત માટે આ સમિટ પોતાની આર્થિક ક્ષમતા, રાજદ્વારી પ્રભાવ અને વૈશ્વિક દક્ષિણમાં વધતી ભૂમિકાને રજૂ કરવાની મોટી તક બની શકે છે.
