ગલ્ફથી ૩ દિવસ અને યુએસથી ૪૫ દિવસ: LPG આયાતમાં શિપિંગ રૂટ બદલાતા ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધવાનો નવો પડકાર
પશ્ચિમ એશિયામાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ સપ્લાય માર્ગ પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ભારે અનિશ્ચિતતા સર્જાઈ છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતમાં રસોઈ ગેસ એટલે કે લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) નો પુરવઠો ખોરવાય નહીં અને ભવિષ્યમાં કોઈ અછત ન સર્જાય તે માટે ભારત સરકારે તથા દેશની સરકારી તેલ રિફાઇનરીઓએ આક્રમક વ્યૂહરચના અપનાવી છે. ભારતે પોતાના સ્થાનિક રિફાઇનરી ઉત્પાદનમાં દૈનિક આશરે ૪,૦૦૦ મેટ્રિક ટનનો મોટો વધારો કરવાનો લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કર્યો છે.
સ્થાનિક રિફાઇનરીઓ ક્ષમતા કરતા વધુ કાર્યરત
સામાન્ય સંજોગોમાં દેશની રિફાઇનરીઓ દરરોજ આશરે ૩૭,૦૦૦ થી ૩૮,૦૦૦ મેટ્રિક ટન LPG નું ઉત્પાદન કરતી હોય છે. પરંતુ હાલમાં વધી રહેલા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને આ રિફાઇનરીઓ પોતાની સામાન્ય ક્ષમતા કરતાં વધુ ઝડપે કામ કરી રહી છે. નવા નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક અનુસાર, દરરોજ વધારાના ૪,૦૦૦ મેટ્રિક ટન ઉત્પાદન ઉમેરાતા રિફાઇનરીઓનું એકંદર ઉત્પાદન પોતાના બેઝિક સ્તર કરતાં ૧૦ ટકાથી વધુ વધી ગયું છે. સરકારનો આ પગલું ભરવા પાછળનો મુખ્ય આશય દેશના કરોડો ગ્રાહકો સુધી રસોઈ ગેસનો પુરવઠો સતત અને અવિરત પહોંચાડવાનો છે.
ગલ્ફ દેશો પર નિર્ભરતા ઘટી, યુએસથી આયાતમાં મોટો ઉછાળો
પરંપરાગત રીતે ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો ૯૦ ટકા જેટલો LPG જથ્થો સંયુક્ત અરબ અમીરાત (UAE), કતાર, કુવૈત અને સાઉદી અરેબિયા જેવા પર્શિયન ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત કરતું હતું. આ આખો જથ્થો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા જ ભારતીય બંદરો સુધી પહોંચતો હતો. પરંતુ માર્ગ પર યુદ્ધની પરિસ્થિતિ અને અસ્થિરતા ઊભી થતાં ભારતની સરકારી તેલ കമ്പનીઓએ પોતાના સપ્લાય રૂટ બદલવાની ફરજ પડી છે.
આ ફેરફારના ભાગરૂપે એક મોટો શિફ્ટ જોવા મળ્યો છે. 2026 ની શરૂઆતમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ તે પહેલા ભારત અમેરિકા પાસેથી માત્ર ૭.૯ ટકા જ LPG આયાત કરતું હતું. પરંતુ માર્ચથી ઓગસ્ટ વચ્ચેના માત્ર છ મહિનામાં ભારતની કુલ LPG આયાતમાં અમેરિકાનો હિસ્સો વધીને ૫૩ ટકાથી વધુ થઈ ગયો છે. આમ, હવે ભારતની અડધીથી વધુ જરૂરિયાત એકલા અમેરિકાથી પૂરી થઈ રહી છે.
નવા સપ્લાય રૂટ અને વધતા શિપિંગ ખર્ચના પડકારો
જોકે, અમેરિકામાંથી આયાત વધારવાથી પુરવઠાની સુરક્ષા તો મળી છે, પરંતુ તે સપ્લાય ચેઇન માટે નવા પડકારો પણ લઈને આવ્યું છે. અગાઉ ગલ્ફ દેશોમાંથી તેલ ટેન્કરોને ભારત પહોંચવામાં માત્ર ૩ થી ૪ દિવસનો સમય લાગતો હતો. જેની સરખામણીએ હવે અમેરિકાના હ્યુસ્ટનથી પનામા કેનાલ અથવા આફ્રિકાના ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ ના લાંબા દરિયાઈ માર્ગે થઈને આવતા જહાજોને ભારત પહોંચવામાં ૩૦ થી ૪૫ દિવસ જેટલો લાંબો સમય લાગે છે.
આટલા લાંબા મુસાફરીના સમયગાળાને કારણે દરિયાઈ ભાડું (ફ્રેટ ચાર્જ) અને સંગ્રહ ખર્ચ (સ્ટોરેજ કોસ્ટ) બંનેમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમ છતાં, ભવિષ્યમાં સર્જાઈ શકે તેવી કટોકટી સામે રક્ષણ મેળવવા માટે ભારત સરકારે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) જેવી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓને ૨૦૨૭ ના વર્ષ માટે યુએસ સપ્લાયર્સ સાથે વાર્ષિક કરાર કરવા સૂચના આપી છે. જે મુજબ, લાંબા ગાળાના આયોજનના ભાગરૂપે કુલ આયાતના ૧૫ થી ૨૫ ટકા જથ્થો સુરક્ષિત કરી લેવામાં આવશે.
