લાંબા કામના કલાકો હૃદય માટે કેટલા જોખમી? 55 કલાકથી વધુ કામ કરવાથી સ્ટ્રોક અને હૃદયરોગનું જોખમ વધી શકે
આજની વ્યસ્ત જીવનશૈલીમાં લાંબા કામના કલાકો સામાન્ય બની રહ્યા છે, પરંતુ તેની કિંમત માત્ર થાક, ચીડિયાપણું કે ઊંઘની અછત પૂરતી મર્યાદિત નથી. સતત લાંબા સમય સુધી કામ કરવું, કલાકો સુધી ખુરશી પર બેસી રહેવું, પૂરતી ઊંઘ ન લેવી અને કામનો સતત તણાવ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર પણ અસર કરી શકે છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અને આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ સંગઠન (ILO)ના સંશોધન અનુસાર, અઠવાડિયામાં 55 કલાક કે તેથી વધુ કામ કરવું પ્રમાણભૂત 35-40 કલાક કામની સરખામણીએ સ્ટ્રોક અને ઇસ્કેમિક હૃદયરોગથી મૃત્યુના વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલું છે.
આનો અર્થ એવો નથી કે અઠવાડિયામાં 55 કલાકનું કામ શરૂ કરતાની સાથે જ વ્યક્તિને હૃદયરોગનો હુમલો આવી જશે. જોખમ મુખ્યત્વે લાંબા સમય સુધી આવી દિનચર્યા જાળવવાથી વધે છે. કામના કલાકો ઉપરાંત વ્યક્તિની ઊંઘ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, આહાર, તણાવ અને બ્લડ પ્રેશર જેવા પરિબળો પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્યમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
લાંબા કામના કલાકો અને સતત તણાવ હૃદય પર કેવી અસર કરે છે?
લાંબા સમય સુધી કામ કરવાથી ઘણીવાર કામનું દબાણ, સમયમર્યાદા અને આરામ માટે ઓછો સમય જેવી સ્થિતિ ઊભી થાય છે. આ સતત તણાવ શરીરમાં કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિન જેવા સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સનું સ્તર વધારી શકે છે. પરિણામે હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર વધી શકે છે.જો આવી સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો હૃદય અને રક્તવાહિનીઓ પર વધારાનો ભાર પડી શકે છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર ખાસ ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે ઘણી વખત તેના સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતા નથી. લાંબા સમય સુધી અનિયંત્રિત હાઈ બ્લડ પ્રેશર રક્તવાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને હૃદયરોગ તથા સ્ટ્રોકના જોખમમાં વધારો કરી શકે છે.
ફરીદાબાદની ફોર્ટિસ એસ્કોર્ટ્સ હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજીના સિનિયર ડિરેક્ટર ડૉ. સંજય કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, લાંબા કામના કલાકો, તણાવ અને પૂરતી રિકવરીનો અભાવ હૃદય માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. ખાસ કરીને હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અથવા કોરોનરી ધમની રોગ ધરાવતા લોકો માટે આવા જોખમી પરિબળોને નિયંત્રિત કરવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
કલાકો સુધી બેસવું અને ઊંઘની અછત પણ જોખમ વધારે છે
ઓફિસમાં 9-10 કલાક કામ કરનાર વ્યક્તિ માટે સતત ખુરશી પર બેસી રહેવું સામાન્ય બની શકે છે. પરંતુ લાંબા સમય સુધી શારીરિક રીતે નિષ્ક્રિય રહેવું પણ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે. લાંબા સમય સુધી બેસવાથી શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઘટે છે, જેના કારણે વજન વધવું, ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર, ડાયાબિટીસ અને લોહીમાં ચરબીના સ્તરમાં અસંતુલન જેવી સમસ્યાઓનું જોખમ વધી શકે છે.
આ તમામ પરિબળો હૃદયરોગના જોખમ સાથે જોડાયેલા છે. નિયમિત કસરત કરવી ફાયદાકારક છે, પરંતુ આખો દિવસ સતત બેસી રહેવાની અસર ઘટાડવા માટે કામ દરમિયાન પણ વચ્ચે-વચ્ચે ઊભા થવું અને ચાલવું મહત્વપૂર્ણ છે.
ઊંઘ પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે એટલી જ જરૂરી છે. મોડે સુધી કામ કરવું અને સવારે વહેલા ઊઠવાથી જો નિયમિત રીતે 7 કલાકથી ઓછી ઊંઘ થતી હોય, તો હાઈ બ્લડ પ્રેશર, સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગ જેવા જોખમી પરિબળો વધવાની શક્યતા રહે છે. પૂરતી ઊંઘ શરીરને રિકવર થવામાં મદદ કરે છે અને સમગ્ર હૃદય-રક્તવાહિની તંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
હૃદયને સુરક્ષિત રાખવા માટે રોજિંદી આદતોમાં કરો ફેરફાર
લાંબા કામના કલાકો ટાળવા હંમેશાં શક્ય ન હોય, પરંતુ કામ કરવાની રીતમાં કેટલાક ફેરફાર કરીને જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. સૌપ્રથમ, દર 30થી 60 મિનિટે થોડા સમય માટે ઊભા થવું અને ચાલવું જોઈએ. લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવાને બદલે દિવસ દરમિયાન નાની-નાની શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવી ઉપયોગી છે.
અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછી 150 મિનિટ એરોબિક શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. સાથે નિયમિત સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ પણ દિનચર્યામાં સામેલ કરી શકાય છે. સંતુલિત આહાર, ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું અને પૂરતી ઊંઘ લેવી પણ હૃદયની સંભાળ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
આ ઉપરાંત, બ્લડ પ્રેશર, બ્લડ શુગર અને કોલેસ્ટ્રોલનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ. ખાસ કરીને જો આમાંથી કોઈ એક પરિબળ પહેલેથી જ વધેલું હોય, તો તેને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.
