હાર્ટ અટેકના લક્ષણો દેખાય તો તરત કરો આ કામ! હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાં બચી જશે જીવ!
હૃદયરોગનો હુમલો (હાર્ટ અટેક) એ વૈશ્વિક સ્તરે અને ખાસ કરીને ભારતમાં અકાળ મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાંથી એક છે. વિશ્વભરમાં હાર્ટ અટેકથી થતા કુલ મૃત્યુમાંથી આશરે ૨૦ ટકા જેટલા મૃત્યુ ભારતમાં થાય છે. જો કોઈ વ્યક્તિને અગાઉથી હૃદયરોગની તકલીફ હોય, તો તેમણે પોતે જાગૃત રહેવું અને પરિવારના સભ્યોને ઈમરજન્સી માટે તૈયાર રાખવા ખૂબ જરૂરી છે. પરંતુ, વિચારવા જેવી વાત એ છે કે જો તમે ઘરે એકલા હોવ અને અચાનક હાર્ટ અટેકના લક્ષણો અનુભવાય, તો તમારે શું કરવું જોઈએ?
અમેરિકાના બોર્ડ-સર્ટિફાઇડ કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર સર્જન ડો. જેરેમી લંડન (Dr. Jeremy London), જેઓ ૨૫ વર્ષથી વધુનો અનુભવ ધરાવે છે, તેમણે પોતાના એક સોશિયલ મીડિયા સેશનમાં આવા સમયે કરવા યોગ્ય ૪ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલાં વિશે માહિતી આપી છે. જો તમે ઘરમાં એકલા હોવ અને હાર્ટ અટેકની શંકા જાય, તો તમારે વિલંબ કર્યા વિના નીચે મુજબના પગલાં ભરવા જોઈએ:
સૌથી પહેલા ઈમરજન્સી મેડિકલ હેલ્પ (૧૦૮) ને કોલ કરો
ડો. જેરેમીના જણાવ્યા અનુસાર, હાર્ટ અટેકના લક્ષણો જેવા કે છાતીમાં ભારે દુખાવો, ડાબા હાથ કે જડબામાં દુખાવો થવો, અચાનક અતિશય પરસેવો વળવો કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી — આમાંથી કંઈપણ જણાય તો તરત જ ઇમરજન્સી નંબર પર કોલ કરો.
ભારતમાં મેડિકલ ઇમરજન્સી માટે ૧૦૮ અથવા ૧૧૨ નંબર પર તરત જ ડાયલ કરવું જોઈએ. આ સમયે કોઈ પણ પ્રકારનો વિલંબ કર્યા વિના સૌથી પહેલા એમ્બ્યુલન્સ અને મેડિકલ ટીમને જાણ કરવી સૌથી પ્રાથમિક ફરજ છે, જેથી સમયસર તબીબી સહાય પહોંચી શકે.
ઘરનો મુખ્ય દરવાજો અનલોક (ખુલ્લો) કરો અને લાઈટો ચાલુ કરો
બીજું અને અત્યંત મહત્વનું પગલું એ છે કે તમારા ઘરનો મુખ્ય દરવાજો અનલોક કરી દો અથવા ખોલી નાખો. જો રાતનો સમય હોય, તો ઘરની બહારની તેમજ પોર્ચની લાઈટો ચાલુ કરી દો.
ડો. જેરેમી ભારપૂર્વક જણાવે છે કે, “જો તમે ઘરમાં એકલા હોવ અને અચાનક બેભાન થઈ જાઓ, તો એમ્બ્યુલન્સ કે મેડિકલ ટીમ માટે ઘરમાં પ્રવેશવાનો કોઈ રસ્તો રહેશે નહીં.” દરવાજો ખુલ્લો રાખવાથી ઈમરજન્સી ટીમ દરવાજો તોડ્યા વિના કે સમય બગાડ્યા વિના સીધી તમારી પાસે પહોંચી શકશે, અને બહારની લાઈટો ચાલુ હોવાથી તેમને તમારું ઘર શોધવામાં સરળતા રહેશે.
શાંતિથી બેસી જાઓ અથવા પગ ઊંચા રાખીને સૂઈ જાઓ
દરવાજો અનલોક કર્યા પછી, દોડધામ કરવાને બદલે કે ગભરાવાને બદલે શાંતિથી સોફા કે જમીન પર બેસી જાઓ અથવા સૂઈ જાઓ, જ્યાં તમને શ્વાસ લેવામાં સૌથી વધુ સરળતા રહેતી હોય.
સામાન્ય રીતે જમીન કે સોફા પર સૂઈ જવું અને પગને થોડા ઊંચા રાખવાથી વ્યક્તિને હૃદય પરનો બોજ ઓછો થતાં થોડી રાહત અનુભવાય છે. પરંતુ સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે તમારે સ્થિર સ્થિતિમાં આવી જવું જોઈએ. જો અચાનક ચક્કર આવે કે તમે બેભાન થઈ જાઓ, તો પડી જવાથી માથામાં ઈજા થવાનું જોખમ રહે છે. પહેલાથી જ બેસી કે સૂઈ જવાથી હાર્ટ અટેકની સાથે વધારાની શારીરિક ઈજા થતાં અટકી શકાય છે.
પરિવારના સભ્ય અથવા નજીકના મિત્રને જાણ કરો
મેડિકલ હેલ્પ મેળવ્યા પછી અને દરવાજો અનલોક કર્યા બાદ, તમારા કોઈ નજીકના સગાં-સંબંધી, પરિવારજન કે પડોશીને ફોન કરીને પરિસ્થિતિ વિશે ટૂંકમાં જાણ કરો.
તેમને જણાવો કે તમને અસ્વસ્થતા અનુભવાઈ રહી છે, તમે ૧૦૮ ને કોલ કરી દીધો છે અને એમ્બ્યુલન્સ આવી રહી છે. આનાથી તમારા સ્વજનોને ખબર રહેશે કે તમને હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવી રહ્યા છે અને તેઓ પણ હોસ્પિટલ પહોંચીને આગળની પ્રક્રિયામાં મદદરૂપ થઈ શકશે.
વધારાની મહત્વપૂર્ણ તબીબી સલાહ: એસ્પિરિન (Aspirin) નું સેવન
ઈમરજન્સી સેવાઓને કોલ કર્યા પછી, ઘર ખુલ્લું રાખીને આરામદાયક સ્થિતિમાં બેઠા હોય ત્યારે, ડો. જેરેમી એક નોન-એન્ટેરિક કોટેડ એસ્પિરિન (162 mg થી 325 mg) ની ગોળી ચાવીને ગળી જવાની સલાહ આપે છે.
એસ્પિરિન લોહીને પાતળું કરવામાં મદદ કરે છે, જેથી હૃદયની નસોમાં લોહીનો ગંઠો (Blood Clot) બનવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી જાય છે. જોકે, આ માટે કેટલીક અપવાદરૂપ સ્થિતિઓ પણ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે:
જો તમને એસ્પિરિનની એલર્જી હોય,
શરીરમાં ક્યાંયથી સક્રિય રક્તસ્રાવ (Active Bleeding) થતો હોય,
અથવા તમારા ફેમિલી ડોક્ટરે તમને એસ્પિરિન લેવાની મનાઈ કરી હોય,
તો જ આ દવા ન લેવી. આ સિવાયના કિસ્સામાં આ દવા સમયસર લેવાથી મોટું જોખમ ટાળી શકાય છે.
ડો. જેરેમી લંડન વિશે
ડો. જેરેમી લંડન અમેરિકાના ઑગસ્ટા યુનિવર્સિટીની મેડિકલ કોલેજ ઓફ જ્યોર્જિયામાંથી એમડી (MD) ની પદવી ધરાવે છે. તેઓ છેલ્લાં ૨૫ વર્ષથી વધુ સમયથી કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર સર્જન તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે. તેમનું મુખ્ય ધ્યાન નિવારક દવાઓ (Preventive Medicine), જીવનશૈલીમાં સુધારો અને પુરાવા-આધારિત આરોગ્ય પર રહેલું છે.
