અનંત ચતુર્દશી પર ગણેશ વિસર્જન કરતા પહેલા જાણી લો આ ખાસ નિયમો, ભૂલથી પણ ન કરતા આ ભૂલ।

માટી, ધાતુ કે સ્ફટિક… કઈ ગણેશ મૂર્તિનું થાય છે વિસર્જન? જાણો જ્યોતિષાચાર્યના મહત્વપૂર્ણ નિયમો

સનાતન ધર્મમાં ગણેશ ઉત્સવ અને અનંત ચતુર્દશીના પવિત્ર તહેવારનું વિશેષ સ્થાન છે. આ વર્ષે 25 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ અનંત ચતુર્દશીનો આ પવિત્ર તહેવાર ઉજવાઈ રહ્યો છે. આ દિવસે બાપ્પાને વિદાય આપવાની એટલે કે ગણેશ વિસર્જન કરવાની પરંપરા છે. ગણેશ ઉત્સવ દરમિયાન લોકો પોતાના ઘરોમાં શ્રદ્ધા સાથે વિઘ્નહર્તાની સ્થાપના કરે છે, તેમની વિધિ-વિધાનથી પૂજા-અર્ચના કરે છે, ભોગ ધરે છે અને પછી શુભ મુહૂર્તમાં તેમનું વિસર્જન કરે છે.

પરંતુ, આ બધાની વચ્ચે અક્ષરસઃ શ્રદ્ધાળુઓના મનમાં એક ખૂબ મોટો મૂંઝવણ રહે છે કે શું ઘરમાં સ્થાપિત કરવામાં આવતી દરેક ગણેશ પ્રતિમાનું વિસર્જન કરવું અનિવાર્ય છે? આ અસમંજસને દૂર કરતા જ્યોતિષાચાર્ય શ્રી ચંદ્રેશ શર્માએ ગણેશ સ્થાપના અને વિસર્જન સાથે જોડાયેલા કેટલાક ખાસ અને જરૂરી નિયમો જણાવ્યા છે, જેના વિશે દરેક ભક્તને ખબર હોવી જોઈએ. આવો જાણીએ આ નિયમો વિશે વિસ્તારથી.

શું દરેક ગણેશ પ્રતિમાનું વિસર્જન કરવું જરૂરી છે?

ગણેશ પ્રતિમાના વિસર્જનનો નિયમ પૂરી રીતે આ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે તમે મૂર્તિ કયા ધાતુ કે સામગ્રીની સ્થાપિત કરી છે અને તેનો હેતુ શું છે:

અનંત ચતુર્દશી પર કયા રંગનું બાંધવો જોઈએ ‘અનંત સૂત્ર’? જાણો સાચા નિયમો અને તેનું મોટું ધાર્મિક મહત્ત્વ

આ 5 જગ્યાઓ પર રહેવું એટલે મુશ્કેલીઓને આમંત્રણ આપવું, જાણો શું કહે છે મહાન અર્થશાસ્ત્રી?

1. માટીની ગણેશ પ્રતિમા: ગણેશ ચતુર્દશી દરમિયાન ઘરોમાં વિશેષરૂપે સ્થાપિત કરવામાં આવતી માટીની પ્રતિમાનું નિર્ધારિત પૂજા સમયગાળો (ભલે તે દોઢ દિવસ હોય, 3 દિવસ હોય, 5 દિવસ હોય કે અનંત ચતુર્દશી હોય) પછી વિસર્જન કરી દેવું જ વિધાન છે. તેની પાછળનો દાર્શનિક ભાવ એ છે કે જે પ્રતિમામાં ભક્તે શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસ સાથે ભગવાનની પૂજા કરી, તે અંતમાં પ્રકૃતિના પાંચ તત્વો (જળ) માં પાછી વિલીન થઈ જાય છે.

2. ધાતુ કે સ્ફટિકની કાયમી મૂર્તિ: જો તમે તમારા ઘરના મંદિરમાં સોના, ચાંદી, પીતળ કે અન્ય કોઈ ધાતુની કાયમી ગણેશ મૂર્તિ સ્થાપિત કરી છે, તો સામાન્ય રીતે તેનું વિસર્જન કરવામાં આવતું નથી. તેવી જ રીતે સ્ફટિકથી બનેલી કાયમી મૂર્તિને પણ હંમેશા પૂજા સ્થાન પર રાખીને નિયમિત રૂપથી પૂજા કરવાની પરંપરા છે. આવી મૂર્તિઓ ઘરમાં હંમેશા માટે બિરાજમાન રહે છે.

વિસર્જન અને સ્થાપના સાથે જોડાયેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો અને પરિસ્થિતિઓ

ઘણીવાર જીવનમાં એવી સ્થિતિઓ કે પારિવારિક નિયમો આવી જાય છે, જ્યાં વિસર્જન કે સ્થાપનાને લઈને વિશેષ સાવધાની રાખવી પડે છે:

• ‘સુતક’ અથવા ધાર્મિક અશુદ્ધિની સ્થિતિ: જો પરિવારમાં કોઈ બાળકના જન્મ કે કોઈ સ્વજનના મૃત્યુને કારણે સૂટક અથવા અશૌચનો સમય ચાલી રહ્યો હોય, તો ઘરમાં નવી ગણેશ પ્રતિમાની સ્થાપના કરવી જોઈએ નહીં. જો પ્રતિમા પહેલેથી જ સ્થાપિત છે, તો એવી સ્થિતિમાં તેનું વિસર્જન કરવાના પણ સખત નિયમો વર્જિત જણાવવામાં આવ્યા છે.

• નિયમિત સેવા અને પૂજાના નિયમો: ગણપતિની સ્થાપના માત્ર મૂર્તિ લાવીને મૂકી દેવા પૂરતી નથી. સ્થાપના પછી નિયમિત રૂપથી સવાર-સાંજ પૂજા, આરતી, શુદ્ધ ભોગ અને સાફ-સફાઈનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય હોય છે. જો તમારી પાસે સમયની કમી છે કે તમે દરરોજ સાચા નિયમો નથી પાળી શકતા, તો અસ્થાયી ગણેશ સ્થાપના કરતા પહેલા તમારી પારિવારિક પરંપરા અને સમયની સુવિધા પર જરૂર વિચાર કરવો જોઈએ.

• અકાળ મૃત્યુનો દોષ: જ્યોતિષીય માન્યતાઓ અનુસાર, જે જાતકોની કુંડળી કે પરિવારમાં અકાળ મૃત્યુનો દોષ બની રહ્યો હોય, તેમણે ક્યારેય પણ ગણપતિનું વિસર્જન કરવું જોઈએ નહીં. આવા લોકો ઘરમાં ગણપતિની સ્થાપના તો કરી શકે છે અથવા પહેલેથી સ્થાપિત શ્રી ગણેશની નિત્ય પૂજા કરી શકે છે, પરંતુ તેમણે તે પ્રતિમાઓને જળમાં વિસર્જન કરવાથી બચવું જોઈએ.

બાપ્પાના વિસર્જન પહેલા આ બાબતોનું રાખો વિશેષ ધ્યાન

જ્યારે તમે બાપ્પાને વિદાય આપવા જઈ રહ્યા હોવ, તો કેટલીક જરૂરી બાબતોનું પાલન અવશ્ય કરવું જોઈએ જેથી પૂજાનું પૂરેપૂરું ફળ મળી શકે:

• સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાન: વિસર્જનથી બરાબર પહેલા ભગવાન ગણેશની વિધિવત પૂજા કરો, કપૂર કે ઘીના દીવા સાથે આરતી ઉતારો અને તમારી શ્રદ્ધા અનુસાર મોદક કે અન્ય ચીજોનો ભોગ ધરો.

• મંગળ કામના: પરિવારના તમામ સભ્યો મળીને ગણપતિ બાપ્પાથી પોતાના ઘર-પરિવારમાં સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને આરોગ્યની પ્રાર્થના કરો અને આવતા વર્ષે ફરીથી વહેલા આવવાનો આગ્રહ કરતા તેમને વિદાય આપો.

• પર્યાવરણ અને ભક્તિનું સંતુલન: ગણેશ વિસર્જન માત્ર એક કર્મકાંડ નથી, પરંતુ આ ભગવાન પ્રત્યે અગાધ શ્રદ્ધા અને સમર્પણ વ્યક્ત કરવાની તક છે. એટલા માટે નિયમોની સાથે-સાથે પર્યાવરણની શુદ્ધતા અને સ્વચ્છતાનું પણ પૂરેપૂરું ધ્યાન રાખો.