તમારા ફેફસાં બગડી તો નથી રહ્યા ને? સ્મોકિંગ ન કરવા છતાં મોટાભાગના લોકો કરી રહ્યા છે આ ગંભીર ભૂલો
સામાન્ય રીતે જ્યારે પણ ફેફસાંના રોગો કે કેન્સરની વાત આવે છે, ત્યારે આપણા મનમાં સૌથી પહેલો વિચાર સ્મોકિંગ અથવા સિગારેટનો આવે છે. આપણને સૌને એવું શીખવવામાં આવ્યું છે કે ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું એ ફેફસાંને સ્વસ્થ રાખવાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ અને એકમાત્ર રસ્તો છે. પરંતુ શું માત્ર સિગારેટ ન પીવાથી તમારા ફેફસાં સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત થઈ જાય છે? તબીબી સંશોધનો અને સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના મતે આ એક બહુ મોટી ગેરસમજ છે. જો તમે સ્મોકિંગ ન કરતા હોવ, તો પણ દૈનિક જીવનની કેટલીક નિર્દોષ દેખાતી ભૂલો અને આસપાસનું વાતાવરણ અજાણતાં જ તમારા ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે.
બહારનું પ્રદૂષણ અને વ્યાવસાયિક જોખમો
આજના સમયમાં આપણે જે હવામાં શ્વાસ લઈએ છીએ, તેમાં દર ક્ષણે ઝેરી વાયુઓ અને સૂક્ષ્મ ધૂળના કણો પ્રવેશી રહ્યા છે. રસ્તાઓ પરનો ટ્રાફિક, ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતો ધુમાડો અને હવામાં રહેલું પ્રદૂષણ આપણા શ્વાસનળીના માર્ગો સાથે સતત અથડાય છે. જે લોકોને કામકાજ કે જરૂરિયાતસર દરરોજ કલાકો સુધી બહાર રહેવું પડે છે, તેમના ફેફસાંમાં આ ઝેરી કણો જમા થવા લાગે છે, જેના કારણે વારંવાર ખાંસી આવવી કે શ્વાસ ટૂંકો થવો જેવી તકલીફો થાય છે. આ ઉપરાંત, બાંધકામ ક્ષેત્ર (કન્સ્ટ્રક્શન), કેમિકલ લેબોરેટરીઓ કે ફેક્ટરીઓમાં ધૂળ અને રસાયણો વચ્ચે કામ કરતા લોકો માટે ફેફસાંના રોગોનું જોખમ બમણું થઈ જાય છે.
‘સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોક’ નો છુપો ખતરો
જો તમે પોતે સિગારેટને સ્પર્શ પણ નથી કરતા, પણ તમારી આસપાસ કે ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિ ધૂમ્રપાન કરે છે, તો તમે પણ સમાન જોખમમાં છો. તમારી બાજુમાં બેઠેલી વ્યક્તિ દ્વારા હવામાં છોડવામાં આવતો ધુમાડો એટલે કે ‘સેકન્ડ હેન્ડ સ્મોક’ પરોક્ષ રીતે તમારા શરીરમાં પણ તેટલા જ ઝેરી તત્વો દાખલ કરે છે. ઘર, કાર કે ઓફિસ જેવા બંધ સ્થળોને સ્મોકિંગ ફ્રી ન રાખવાથી ઘરમાં રહેતા નાના બાળકો અને વૃદ્ધોના શ્વસનતંત્ર પર અત્યંત વિપરીત અસર પડે છે.
ઘરનું અંદરનું પ્રદૂષણ અને વેન્ટિલેશનની કમી
ઘણા લોકોને લાગે છે કે ઘરની અંદર તેઓ સુરક્ષિત છે, પરંતુ આપણું ઘર પણ ઝેરી રસાયણોની જાળ બની શકે છે! ઘરમાં વપરાતા વિવિધ ફ્લોર ક્લીનર્સ, સરફેસ ડિસઇન્ફેક્ટન્ટ્સ, રૂમ ફ્રેશનર્સ, પેઇન્ટ્સ કે મચ્છર ભગાડવાની કોઇલ ખરાબ વેન્ટિલેશન (હવાની અાવજાણ) વાળા રૂમમાં વાપરવાથી તેમાંથી હાનિકારક વાયુઓ બહાર ફેંકાય છે. યોગ્ય હવાની અાવજાણ ન હોવાના કારણે આ ઝેરી ધુમાડો રૂમમાં જ રહે છે અને આપણા ફેફસાંમાં બળતરા કે એલર્જી પેદા કરે છે.
બેઠાડુ જીવનશૈલી અને શારીરિક શ્રમનો અભાવ
અત્યારની આધુનિક અને બેઠાડુ (Sedentary) જીવનશૈલી પણ ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા ઘટાડવામાં મોટો ભાગ ભજવે છે. કોઈપણ પ્રકારની શારીરિક કસરત કે શ્રમ ન કરવાથી આપણી કાર્ડિયોરેસ્પિરેટરી ફિટનેસ ઘટે છે. આ જ કારણ છે કે ઘણા ધૂમ્રપાન ન કરનારા લોકો પણ માત્ર થોડી સીડીઓ ચઢે કે ઝડપથી ચાલે ત્યારે હાંફવા લાગે છે.
શરીરના આ ચેતવણીરૂપ સંકેતોને ક્યારેય ન કરો અવગણના
સૌથી મોટું જોખમ ત્યારે ઊભું થાય છે જ્યારે લોકો ફેફસાં દ્વારા આપવામાં આવતા પ્રારંભિક સંકેતોને ગંભીરતાથી લેતા નથી. સતત રહેતી ખાંસી, છાતીમાં હળવો દુખાવો, કે વાતાવરણ બદલાતા શ્વાસ લેવામાં પડતી તકલીફને લોકો ધૂળ કે મોસમી એલર્જી માનીને હસી કાઢે છે. પરંતુ આ લક્ષણો આગળ જતાં અસ્થમા (દમ) અથવા સીઓપીડી (COPD) જેવા ગંભીર ક્રોનિક રોગોનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
ફેફસાંને સ્વસ્થ રાખવા માટે માત્ર સ્મોકિંગ છોડવું પૂરતું નથી. ઘરમાં સૂર્યપ્રકાશ અને તાજી હવાની અવરજવર (વેન્ટિલેશન) રાખવી, પ્રદૂષિત વિસ્તારમાં માસ્કનો ઉપયોગ કરવો, ફેક્ટરીઓ કે ધૂળવાળી જગ્યાએ સુરક્ષાના સાધનો વાપરવા અને દરરોજ પ્રાણાયામ કે કસરત કરવી ખૂબ જરૂરી છે. તમારા શરીરમાંથી આવતા સંકેતો પ્રત્યે હંમેશા જાગૃત રહો.
