નીરવ મોદીને મોટો કાનૂની ઝટકો! લંડનનો લક્ઝરી ફ્લેટ હવે વેચાશે, કોર્ટનો મોટો આદેશ
ભારતના બેન્કિંગ જગતના સૌથી મોટા કૌભાંડોમાંના એક સાથે જોડાયેલા હીરાના વેપારી નીરવ મોદીને બ્રિટનમાં વધુ એક કાનૂની ઝટકો લાગ્યો છે. લંડનમાં તેની સાથે જોડાયેલા લક્ઝરી એપાર્ટમેન્ટને વેચવાનો રસ્તો હવે સાફ થઈ ગયો છે. બ્રિટનની હાઈકોર્ટની ચાન્સરી ડિવિઝને સેન્ટ્રલ લંડનના 103 મેરેથોન હાઉસ સ્થિત મિલકતના વેચાણને મંજૂરી આપી છે. કોર્ટે આ પ્રોપર્ટીની લઘુત્તમ વેચાણ કિંમત £3.75 મિલિયન નક્કી કરી છે.
નીરવ મોદી હાલ લંડનની જેલમાં બંધ છે અને ભારત પ્રત્યાર્પણ સામે ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈ લડી રહ્યો છે. 2019માં ધરપકડ થયા બાદથી તે બ્રિટિશ કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં છે. તેના પર પંજાબ નેશનલ બેન્ક (PNB) સાથે જોડાયેલા અબજો ડોલરના કથિત છેતરપિંડી અને મની લોન્ડરિંગના કેસ છે.
લંડનના ફ્લેટના વેચાણને કોર્ટની મંજૂરી
નીરવ મોદી સાથે જોડાયેલી આ મિલકતના વેચાણનો મામલો બ્રિટનની હાઈકોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. મંગળવારે ચાન્સરી ડિવિઝનમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન માસ્ટર જેમ્સ બ્રાઇટવેલે મિલકત વેચાણને કોર્ટની મંજૂરી આપી હતી.
આ મિલકત 103 મેરેથોન હાઉસ, સેન્ટ્રલ લંડન ખાતે આવેલી છે. કોર્ટના આદેશ મુજબ તેની વેચાણ કિંમત ઓછામાં ઓછી £3.75 મિલિયન રાખવામાં આવી છે. એટલે કે મિલકત આ રકમથી ઓછી કિંમતમાં વેચી શકાશે નહીં.
આ કાર્યવાહી ટ્રાઇડન્ટ ટ્રસ્ટ કંપની (સિંગાપોર) પ્રાઇવેટ લિમિટેડ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. મિલકત ટ્રસ્ટ સાથે જોડાયેલી હોવાથી વેચાણ અને તેમાંથી મળનારી રકમના ઉપયોગ અંગે પણ કોર્ટ સમક્ષ ચર્ચા થઈ હતી.
નીરવ મોદીએ વેચાણનો વિરોધ કેમ કર્યો?
નીરવ મોદીએ આ મિલકતના વેચાણ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તે આ કેસમાં પ્રતિવાદીઓમાંથી એક હતો અને તેણે દલીલ કરી હતી કે તે ટ્રસ્ટનો ‘સાચો સ્થાપક’ એટલે કે ‘true settler’ છે. આ આધારે તેણે પોતાને ટ્રસ્ટના લાભાર્થી તરીકે ગણવાની દલીલ કરી હતી.
જોકે, કોર્ટ તેની આ દલીલથી સહમત થઈ નથી. માસ્ટર જેમ્સ બ્રાઇટવેલે જણાવ્યું કે ટ્રસ્ટીએ મિલકતના વેચાણ અંગે જે નિર્ણય લીધો છે, તેમાં એવી કોઈ ખામી દેખાતી નથી જેના કારણે ટ્રસ્ટી એવો નિર્ણય લઈ જ ન શકે.
કોર્ટે અગાઉના આદેશોને પણ ધ્યાનમાં લીધા હતા. 2023માં મિલકત વેચવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો અને 2024માં વેચાણ કિંમત ઘટાડવા અંગે પણ વધુ એક આદેશ થયો હતો. અન્ય સક્રિય પક્ષકારોની સંમતિ સાથે આ કાર્યવાહી આગળ વધી હતી.
વેચાણની રકમ ક્યાં જશે?
આ મિલકતના વેચાણથી મળનારી રકમ અંગે પણ ભારતીય એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) અગાઉ બ્રિટિશ કોર્ટ સમક્ષ પોતાની દલીલ રજૂ કરી ચૂક્યું છે.
EDનું વલણ રહ્યું છે કે ટ્રસ્ટની જરૂરી અને તાત્કાલિક જવાબદારીઓ તથા બાકી દેવાની ચૂકવણી કર્યા પછી મિલકતના વેચાણથી મળેલી રકમ સુરક્ષિત ખાતામાં રાખવામાં આવે.
કોર્ટ સમક્ષ પણ એ વાત સામે આવી કે જે દેવા ચૂકવવાના બાકી છે, તેની ચૂકવણી કરવી સ્વાભાવિક રીતે પ્રથમ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. આ કારણે મિલકત વેચાણની પ્રક્રિયા હવે આગળ વધી શકશે.
વીડિયો લિંક દ્વારા સુનાવણીમાં હાજર થયો નીરવ મોદી
નીરવ મોદી કોર્ટની સુનાવણીમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહ્યો નહોતો. તે દક્ષિણ-પશ્ચિમ લંડનની HMP Wandsworth જેલમાંથી વીડિયો લિંક મારફતે સુનાવણીમાં જોડાયો હતો.
2019માં ધરપકડ બાદથી તે બ્રિટનમાં કસ્ટડીમાં છે. માર્ચ 2019માં સ્કોટલેન્ડ યાર્ડે તેને લંડનની એક બેન્ક શાખામાંથી ધરપકડ કરી હતી. અહેવાલો અનુસાર તે બેન્ક ખાતું ખોલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો ત્યારે તેની ઓળખ થઈ હતી.
PNB કેસમાં શું છે નીરવ મોદી સામે આરોપ?
નીરવ મોદી સામે ભારતની તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા પંજાબ નેશનલ બેન્ક સાથે જોડાયેલા મોટા નાણાકીય કૌભાંડમાં કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
ભારતીય એજન્સીઓના કેસમાં PNB સાથે જોડાયેલી કથિત છેતરપિંડી, નાણાંની હેરફેર અને મની લોન્ડરિંગ જેવા આરોપોનો સમાવેશ થાય છે. બ્રિટિશ કોર્ટના 2026ના ચુકાદામાં પણ ભારતે નીરવ મોદીના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી હોવાનું અને એક કેસ PNBને થયેલા £700 મિલિયનથી વધુના કથિત નુકસાન સાથે જોડાયેલો હોવાનું નોંધાયું છે.
આ કેસમાં માત્ર બેન્કિંગ વ્યવહાર જ નહીં પરંતુ કથિત રીતે અનેક કંપનીઓ અને વિવિધ દેશોમાં થયેલા નાણાકીય વ્યવહારો પણ તપાસના દાયરામાં આવ્યા છે.
ભારત પ્રત્યાર્પણ સામે હજુ પણ કાનૂની લડાઈ
નીરવ મોદી માટે લંડનનો જેલવાસ અને ભારત પ્રત્યાર્પણનો મુદ્દો હજુ સમાપ્ત થયો નથી. ભારત સરકાર લાંબા સમયથી તેને દેશમાં પરત લાવવા માટે કાનૂની પ્રક્રિયા આગળ ધપાવી રહી છે.
2021માં બ્રિટિશ સરકારે તેના ભારત પ્રત્યાર્પણનો આદેશ આપ્યો હતો. ત્યારબાદ નીરવ મોદીએ બ્રિટિશ કોર્ટમાં વિવિધ કાનૂની દલીલો સાથે પડકાર કર્યો હતો. માનવ અધિકારો સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પણ કોર્ટમાં ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
માર્ચ 2026માં ઇંગ્લેન્ડની હાઈકોર્ટે નીરવ મોદીએ પોતાનો પ્રત્યાર્પણ કેસ ફરી ખોલવાનો કરેલો પ્રયાસ પણ ફગાવી દીધો હતો. ચુકાદામાં કોર્ટ દ્વારા અગાઉના પ્રત્યાર્પણ સંબંધિત આદેશો અને ભારત તરફથી આપવામાં આવેલી ખાતરીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
રાજકીય આશ્રયની ચર્ચા પણ સામે આવી
પ્રત્યાર્પણની પ્રક્રિયા વચ્ચે નીરવ મોદીએ બ્રિટનમાં રાજકીય આશ્રય મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. અગાઉની કાનૂની પ્રક્રિયામાં એક ગોપનીય રાજકીય આશ્રય અરજીનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો.
અહેવાલો અનુસાર અન્ય કાનૂની વિકલ્પોનો ઉપયોગ કર્યા બાદ તેણે બીજી વખત રાજકીય આશ્રય માટે અરજી કરી હોવાની વાત સામે આવી છે. જો કે, આ બાબતને લઈને ઉપલબ્ધ માહિતીમાં કાનૂની પ્રક્રિયાની સંપૂર્ણ વિગતો જાહેર નથી.
આ દરમિયાન ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે જુલાઈ 2026માં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નીરવ મોદીના મામલે બ્રિટનમાં કાનૂની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અને તે પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ પ્રત્યાર્પણ અંગે આગળની કાર્યવાહી થશે.
હવે નીરવ મોદીના નજીકના સાથી પર પણ CBIનો સકંજો
નીરવ મોદી સાથે જોડાયેલા કેસમાં આ જ સમયગાળા દરમિયાન ભારતની તપાસ એજન્સીને વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સફળતા મળી છે.
CBIએ નીરવ મોદીના નજીકના સાથી સંદીપ ભારત મિસ્ત્રીને UAEમાંથી ભારત લાવ્યા બાદ મુંબઈમાં ધરપકડ કરી છે. મિસ્ત્રીને UAEમાંથી ડિપોર્ટ કરવામાં આવ્યા બાદ સોમવારે મોડી રાત્રે મુંબઈ લાવવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ મંગળવારે તેને કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે તેને 6 ઓક્ટોબર સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલ્યો છે.
આ કાર્યવાહી PNB કૌભાંડ સાથે જોડાયેલા અન્ય આરોપીઓ સામે ભારતીય તપાસ એજન્સીઓની કાર્યવાહીનો ભાગ છે.
સંદીપ મિસ્ત્રી પર શું આરોપ છે?
CBIના જણાવ્યા અનુસાર સંદીપ મિસ્ત્રી પર કથિત રીતે બનાવટી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર વ્યવહારોમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ છે.
તપાસ એજન્સીનો દાવો છે કે તે અલગ-અલગ કંપનીઓ વચ્ચે એક મહત્વની કડી તરીકે કામ કરતો હતો અને તેમની દૈનિક કામગીરી તથા સંદેશાવ્યવહારને સંભાળતો હતો. CBIએ એવો પણ આરોપ મૂક્યો છે કે કથિત ગેરકાયદેસર વ્યવહારો અંગેની માહિતી છુપાવવા માટે સ્વયં નષ્ટ થઈ જતા સંદેશાવ્યવહારના માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
CBIએ વધુમાં આરોપ મૂક્યો છે કે મિસ્ત્રી વિદેશમાં આવેલી કેટલીક કથિત ડમી કંપનીઓ સાથે સંકળાયેલો હતો અને હીરા, સોનું તથા જ્વેલરીના બનાવટી આયાત-નિકાસ દસ્તાવેજો તૈયાર કરવામાં તેની ભૂમિકા હતી. તપાસ એજન્સીનો આરોપ છે કે UAEમાં આવેલી ડમી કંપનીઓના ખાતામાંથી નાણાં ખસેડવાની પ્રક્રિયામાં પણ તેની ભૂમિકા હતી.
આ તમામ આરોપો હાલમાં કાનૂની કાર્યવાહીનો વિષય છે અને અંતિમ નિર્ણય અદાલતી પ્રક્રિયા બાદ જ થશે.
ઇન્ટરપોલ રેડ નોટિસ બાદ UAEમાં કાર્યવાહી
સંદીપ મિસ્ત્રી સામે CBIની વિનંતી પર જુલાઈ 2026માં ઇન્ટરપોલ રેડ નોટિસ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ UAE સત્તાવાળાઓએ તેને શોધી કાઢ્યો અને તેની ધરપકડ કરી.
CBIના જણાવ્યા અનુસાર રેડ નોટિસ બાદ લગભગ બે મહિનાની અંદર તેને શોધી કાઢવામાં આવ્યો, ધરપકડ કરવામાં આવી અને ત્યારબાદ ભારત ડિપોર્ટ કરવામાં આવ્યો. આ કાર્યવાહી માટે ભારતીય અને UAE સત્તાવાળાઓ વચ્ચે સંકલન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ ઘટનાએ ફરી એક વખત બતાવ્યું છે કે PNB કૌભાંડની તપાસ માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. આ કેસ સાથે જોડાયેલા કથિત નાણાકીય વ્યવહારો અનેક દેશોમાં ફેલાયેલા હોવાથી વિવિધ દેશોની એજન્સીઓ વચ્ચે સહકાર પણ મહત્વનો બન્યો છે.
લંડનનો ફ્લેટ અને UAEમાંથી આરોપીની વાપસી, બંને કેમ મહત્વપૂર્ણ?
નીરવ મોદી સાથે જોડાયેલા આ બે અલગ-અલગ વિકાસ એક જ સમયે સામે આવ્યા છે. એક તરફ બ્રિટનની કોર્ટમાં તેની સાથે જોડાયેલી લંડનની મિલકત વેચવાની મંજૂરી મળી છે, જ્યારે બીજી તરફ તેના નજીકના સાથી તરીકે ઓળખાતા સંદીપ મિસ્ત્રીને UAEમાંથી ભારત લાવવામાં આવ્યો છે.
મિલકત વેચાણના મામલે કોર્ટનો આદેશ સંપત્તિ અને ટ્રસ્ટ સંબંધિત કાનૂની પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલો છે. બીજી તરફ મિસ્ત્રીની ધરપકડ PNB કૌભાંડની ફોજદારી તપાસ સાથે સંબંધિત છે. બંને બાબતોને સીધી રીતે એક જ કાનૂની કાર્યવાહી માનવી યોગ્ય નથી, પરંતુ બંને વિકાસ નીરવ મોદી સાથે જોડાયેલા લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા કેસોમાં નવા તબક્કા દર્શાવે છે.
હાલ નીરવ મોદી બ્રિટનમાં કસ્ટડીમાં છે અને ભારત પ્રત્યાર્પણને લગતી કાનૂની પ્રક્રિયા ચાલુ છે. માર્ચ 2026માં હાઈકોર્ટે તેનો કેસ ફરી ખોલવાનો પ્રયાસ નકારી દીધો હતો, જ્યારે ભારત તરફથી આપવામાં આવેલી કેટલીક ખાતરીઓનો પણ કોર્ટના ચુકાદામાં ઉલ્લેખ થયો હતો.
બીજી તરફ, લંડનના 103 મેરેથોન હાઉસના ફ્લેટનું વેચાણ હવે કોર્ટની મંજૂરી બાદ આગળ વધી શકે છે. તેની લઘુત્તમ કિંમત £3.75 મિલિયન રાખવામાં આવી છે અને વેચાણથી મળનારી રકમ અંગે ટ્રસ્ટની જવાબદારીઓ તથા સુરક્ષિત રાખવાની વ્યવસ્થા પર ધ્યાન આપવામાં આવશે.
સાથે જ ભારતમાં સંદીપ મિસ્ત્રીની કસ્ટડી બાદ PNB કેસની તપાસમાં વધુ પૂછપરછ અને કાનૂની કાર્યવાહી આગળ વધશે. CBI અને ED દ્વારા આ કેસમાં અગાઉથી ચાર્જશીટ અને અન્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવી ચૂકી છે.
આ રીતે વર્ષો જૂના PNB કૌભાંડમાં એક તરફ વિદેશમાં રહેલી સંપત્તિઓ અંગે કાનૂની કાર્યવાહી આગળ વધી રહી છે અને બીજી તરફ વિદેશમાં રહેલા આરોપીઓને ભારત પરત લાવવાની તપાસ એજન્સીઓની પ્રક્રિયા પણ ચાલુ છે. હવે નીરવ મોદીના પ્રત્યાર્પણ અને લંડનની મિલકતના વેચાણ બાદ મળનારી રકમ અંગે આગળ શું કાનૂની વિકાસ થાય છે, તેના પર નજર રહેશે.
