માહિતી અધિકાર અધિનિયમનો અસરકારક અમલ: લો કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે જાગૃતિ સત્રનું આયોજન
ગુજરાતમાં વહીવટી પારદર્શિતાને વધુ મજબૂત બનાવવા અને નાગરિકોમાં જાગૃતિ ફેલાવવાના ઉદ્દેશ્યથી એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરવામાં આવી છે. ભારત સરકાર દ્વારા દર વર્ષે તારીખ ૦૫ થી ૧૨ ઓક્ટોબર દરમિયાન ‘માહિતીનો અધિકાર સપ્તાહ’ (RTI Week) ઉજવવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આ રાષ્ટ્રીય અભિયાનના ભાગરૂપે, ગાંધીનગર સ્થિત ગુજરાત માહિતી આયોગના કોન્ફરન્સ હોલ ખાતે તા. ૦૫ થી ૦૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ દરમિયાન વિવિધ વિષયગત અને પ્રેરણાદાયી કાર્યક્રમોનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
માહિતીનો અધિકાર અધિનિયમ, ૨૦૦૫ (RTI Act) ના અસરકારક અમલીકરણ માટે આયોગ દ્વારા આ સપ્તાહ દરમિયાન સરકારી વિભાગો, અધિકારીઓ અને યુવા પેઢી (વિદ્યાર્થીઓ) ત્રણેય વર્ગોને આવરી લેતી અવિરત કાર્યક્રમોની શ્રેણી યોજવામાં આવી હતી, જેણે વહીવટી તંત્રમાં એક સકારાત્મક ઉર્જાનો સંદેશાવ્યવહાર કર્યો છે.
પ્રથમ દિવસ: સચિવાલયના નોડલ અધિકારીઓ સાથે વિશેષ બેઠક અને ડેટા ચોકસાઈ પર ભાર
આ સાત દિવસીય સપ્તાહનો પ્રારંભ તારીખ ૦૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ થયો હતો. આ પ્રથમ દિવસનો મુખ્ય કાર્યક્રમ રાજ્યના વિવિધ વિભાગોના નોડલ અધિકારીઓ સાથેની ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકનો હતો. કાર્યક્રમની શરૂઆત ગુજરાત માહિતી આયોગના માનનીય મુખ્ય માહિતી કમિશનર સુબ્રમણિયમ આર. ઐયર, તેમજ માનનીય રાજ્ય માહિતી કમિશનરઓ – મનોજ પટેલ, નિખિલ ભટ્ટ, વિપુલ રાવલ અને ભરત ગણાત્રા દ્વારા દીપ પ્રાગટ્ય કરીને કરવામાં આવી હતી.
આ બેઠકમાં મુખ્યત્વે વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે ‘Gujarat State RTI Annual Return System’ માં વહીવટી વિભાગ અને તેના તાબા હેઠળની તમામ કચેરીઓના જાહેર સત્તામંડળોની માહિતીનો ડેટા સમયસર અપલોડ કરવાની કામગીરી અંગે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. માનનીય મુખ્ય માહિતી કમિશનરએ ખાસ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “Annual Return Form (ARF) સંબંધિત કામગીરી માત્ર એક સરકારી લક્ષ્યાંક પૂર્ણ કરવા પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ ડેટાની ચોકસાઈ (Accuracy) અને તેની ગુણવત્તા (Quality) જળવાઈ રહે તે પણ એટલું જ અનિવાર્ય છે.”
વધુમાં, આ બેઠકમાં ‘E-Sarkar Portal’ ના RTI Module માં જાહેર માહિતી અધિકારી (PIO) અને પ્રથમ અપીલ અધિકારી (First Appellate Authority) નું મૈપિંગ (Mapping) સમયસર અને ચોકસાઈપૂર્વક કરવા અંગે પણ વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. આનાથી ભવિષ્યમાં RTI સંબંધિત અરજીઓ અને અપીલોની નિકાલ પ્રક્રિયા વધુ સુવ્યવસ્થિત અને ઝડપી બનશે.
બીજો દિવસ: ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (GMRC) માટે RTI જાગૃતિ કાર્યક્રમ
માહિતી અધિકાર સપ્તાહના બીજા દિવસે, એટલે કે ૦૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (GMRC) ના પીઆઈઓ (PIOs) અને એપીઆઈઓ (APIOs) માટે એક વિશેષ જાગૃતિ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમની વિશેષતા એ રહી હતી કે ગાંધીનગર સ્થિત આયોગના કોન્ફરન્સ હોલ ખાતે GMRC ના અધિકારીઓ રૂબરૂ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા, જ્યારે સુરત ખાતેના PIOs અને APIOs વિડિયો કોન્ફરન્સના માધ્યમથી આ બેઠકમાં સક્રિયપણે જોડાયા હતા.
કાર્યક્રમના પ્રારંભમાં આયોગના સચિવએ પ્રાસંગિક ઉદ્બોધન આપ્યું હતું. ત્યારબાદ, ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશનના અધિક કલેક્ટર દ્વારા માનનીય મુખ્ય માહિતી કમિશનર સુબ્રમણિયમ ઐયર અને અન્ય તમામ કમિશનરઓનું પુષ્પગુચ્છથી સ્વાગત કરી આ કાર્યક્રમના મુખ્ય હેતુ વિશે સૌને માર્ગહિત કર્યા હતા.
આ અવસરે માનનીય મુખ્ય માહિતી કમિશનરએ જાહેર વહીવટમાં પારદર્શિતા અને સુશાસન (Good Governance) લાવવા માટે RTI નો કાયદો કેટલો મહત્વપૂર્ણ છે તેની સુંદર વ્યાખ્યા આપી હતી. તેમણે અધિકારીઓને નાગરિકોને હંમેશાં સચોટ માહિતી પૂરી પાડવા અને હકારાત્મક અભિગમ રાખવા ખાસ અનુરોધ કર્યો હતો. આયોગના કાયદા અધિકારી દ્વારા એક આકર્ષક પ્રેઝન્ટેશન રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેના દ્વારા અધિકારીઓની દૈનિક વહીવટી કામગીરી દરમિયાન નડતી મૂંઝવણો અને પ્રશ્નોનું સંતોષકારક નિવારણ લાવવામાં આવ્યું હતું.
ત્રીજો દિવસ: લો કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે જાગૃતિ અને કાયદાકીય માર્ગદર્શન
માહિતી અધિકાર સપ્તાહ-૨૦૨૬ ના ત્રીજા અને અંતિમ ચરણમાં, એટલે કે ૦૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ ભવિષ્યના કાયદાકીય રક્ષકો ગણાતા લો કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે એક વિશેષ સત્ર યોજવામાં આવ્યું હતું. ગાંધીનગરની જુદી-જુદી કોલેજોમાંથી મોટી સંખ્યામાં આવેલા ઉત્સાહી વિદ્યાર્થીઓએ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો.
આ કાર્યક્રમમાં સચિવ પરેશ દવે દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને ‘માહિતી અધિકાર અધિનિયમ-૨૦૦૫’ ની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને તેની જરૂરિયાત અંગે વિસ્તૃત જાણકારી આપવામાં આવી હતી. આજના યુવાનો કાયદાકીય બાબતોને સરળતાથી સમજી શકે તે માટે આયોગના કાયદા અધિકારી સુ જાગૃતિબેન પટેલ દ્વારા આયોગનો એક વિશેષ વિડિયો પોડકાસ્ટ વિદ્યાર્થીઓને બતાવવામાં આવ્યો હતો.
આ ઉપરાંત, નામદાર સુપ્રીમ કોર્ટ, નામદાર હાઇકોર્ટ અને ગુજરાત માહિતી આયોગના કેટલાક સીમાચિહ્નરૂપ તથા મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ વિશે માહિતી આપીને આયોગની અધિકૃત વેબસાઇટનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તેની પ્રાયોગિક ઝાંખી કરાવવામાં આવી હતી. આ સત્રના અંતે એક ખૂબ જ રસપ્રદ પ્રશ્નોતરી (Quiz/Q&A) સેશન યોજાયું હતું, જેમાં વિદ્યાર્થીઓએ ભારે ઉત્સાહ સાથે પોતાના પ્રશ્નો રજૂ કર્યા હતા અને કાયદાકીય જિજ્ઞાસા સંતોષી હતી.
