PF ઉપાડના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર: હવે Form 15G અને 15Hના બદલે ભરવું પડશે Form 121, જાણો કોને થશે ફાયદો
નોકરી કરતા લાખો કર્મચારીઓ માટે પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) ભવિષ્યની આર્થિક સુરક્ષાનો એક મહત્ત્વનો આધાર છે. દર મહિને પગારમાંથી કપાત થતી રકમ લાંબા ગાળે મોટી બચત ઊભી કરે છે. જોકે, નોકરી બદલતી વખતે, નોકરી છોડી દેતી વખતે અથવા અચાનક પૈસાની જરૂર પડે ત્યારે કર્મચારીઓ પોતાના PF ખાતામાંથી રકમ ઉપાડવાનું વિચારે છે. આવી સ્થિતિમાં PF ઉપાડની પ્રક્રિયા, લાગુ પડતા કર અને જરૂરી દસ્તાવેજો વિશે જાણકારી હોવી ખૂબ જરૂરી છે.
હવે PF ઉપાડ દરમિયાન TDS એટલે કે સ્ત્રોત પર કરની કપાત સંબંધિત પ્રક્રિયામાં એક મહત્ત્વનો ફેરફાર ચર્ચામાં છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી PF ઉપાડ પર TDS ન કાપવાની વિનંતી કરવા માટે અગાઉ ઉપયોગમાં લેવાતા Form 15G અને Form 15Hના સ્થાને Form 121નો ઉપયોગ કરવાની જોગવાઈ અંગે અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ ફેરફારને કારણે PFમાંથી પૈસા ઉપાડવાની તૈયારી કરી રહેલા કર્મચારીઓએ નવા ફોર્મ અને તેની પાત્રતા વિશે જાણવું જરૂરી બન્યું છે.
Form 121 શું છે અને તેનો ઉપયોગ શા માટે કરવામાં આવશે?
Form 121 એ પાત્ર કરદાતાઓને ચોક્કસ શરતો હેઠળ TDS ન કાપવા માટે ઘોષણા કરવાની સુવિધા આપતું ફોર્મ છે. અગાઉ આવી વિનંતી માટે પાત્ર વ્યક્તિઓ Form 15G અથવા Form 15Hનો ઉપયોગ કરતા હતા. નવી કરવ્યવસ્થા હેઠળ આ ફોર્મની જગ્યાએ Form 121નો ઉપયોગ કરવાની માહિતી આપવામાં આવી છે.
સામાન્ય રીતે, જ્યારે કર્મચારી નિર્ધારિત શરતો હેઠળ PFની રકમ ઉપાડે છે, ત્યારે કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં TDS કાપવામાં આવી શકે છે. જો કર્મચારી લાગુ પડતી શરતો અનુસાર TDS ન કાપવાની સુવિધા મેળવવા માટે પાત્ર હોય, તો તે સંબંધિત ઘોષણાપત્ર રજૂ કરી શકે છે.
અહીં એક વાત સમજવી જરૂરી છે કે Form 121 માત્ર કરની કપાત સંબંધિત પ્રક્રિયા માટે છે. તે PFની રકમ ઉપાડવાની દરેક અરજી માટે ફરજિયાત હોય એવું નથી. તેની જરૂરિયાત કર્મચારીની સ્થિતિ, ઉપાડની રકમ, નોકરીના સમયગાળા અને લાગુ પડતા કરનિયમો પર આધારિત હોઈ શકે છે.
અગાઉ Form 15G અને Form 15Hનો ઉપયોગ કેવી રીતે થતો હતો?
અગાઉ PFમાંથી રકમ ઉપાડતી વખતે પાત્ર વ્યક્તિઓ TDS ટાળવા માટે Form 15G અથવા Form 15H રજૂ કરી શકતી હતી. આ ફોર્મમાં વ્યક્તિ પોતાની અંદાજિત આવક અને કરની જવાબદારી અંગે ઘોષણા કરતી હતી.
Form 15Gનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે 60 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના પાત્ર વ્યક્તિઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. જ્યારે Form 15Hનો ઉપયોગ નિર્ધારિત શરતો પૂર્ણ કરતા વરિષ્ઠ નાગરિકો કરતા હતા.
આ ફોર્મ રજૂ કરવાનો હેતુ એ હતો કે વ્યક્તિની અંદાજિત કુલ આવક પર લાગુ પડતા નિયમો અનુસાર કરની જવાબદારી ન બનતી હોય તો TDSની કપાત ન કરવામાં આવે. જોકે, માત્ર ફોર્મ ભરી દેવાથી કોઈ વ્યક્તિ આપમેળે પાત્ર બની જતી નહોતી. આવક, પાત્રતા અને અન્ય લાગુ શરતોનું પાલન કરવું જરૂરી હતું.
હવે Form 121 સંબંધિત નવા નિયમોને ધ્યાનમાં રાખીને કર્મચારીઓએ જૂના ફોર્મ પર આધાર રાખવાને બદલે લાગુ પડતી નવી પ્રક્રિયા તપાસવી જોઈએ.
શું Form 121 ભરવાથી PFની રકમ કરમુક્ત થઈ જશે?
આ પ્રશ્નનો જવાબ સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. Form 121 ભરવાથી PFમાંથી ઉપાડેલી રકમ આપમેળે કરમુક્ત થઈ જતી નથી. TDS ન કપાય અને આવકવેરાની અંતિમ જવાબદારી ન બને, એ બંને અલગ બાબતો છે.
TDS એટલે આવકમાંથી અગાઉથી કરવામાં આવતી કરની કપાત. બીજી તરફ, અંતિમ કરની જવાબદારી વ્યક્તિની કુલ આવક અને લાગુ પડતા આવકવેરાના નિયમો પ્રમાણે નક્કી થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ કર્મચારી PFમાંથી રકમ ઉપાડે અને તેના માટે TDS ન કાપવાની મંજૂરી મળે, તો પણ તેની કરપાત્ર આવક અને લાગુ પડતી જોગવાઈઓની તપાસ જરૂરી બની શકે છે. જો કાયદા મુજબ કર ચૂકવવાની જવાબદારી ઊભી થતી હોય, તો માત્ર Form 121 રજૂ કરવાથી તે જવાબદારી દૂર થતી નથી.
આથી કર્મચારીઓએ TDS મુક્તિ અને સંપૂર્ણ કરમુક્તિ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જોઈએ. કોઈ પણ ઘોષણાપત્ર ભરતાં પહેલાં પોતાની આવક અને પાત્રતા અંગે યોગ્ય તપાસ કરવી હિતાવહ છે.
Form 121 માટે કોણ પાત્ર બની શકે?
Form 121નો લાભ દરેક PF ખાતાધારકને મળશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. આ સુવિધા મેળવવા માટે લાગુ પડતા કરનિયમો હેઠળ પાત્રતા પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.
સામાન્ય રીતે, TDS ન કાપવાની ઘોષણા ત્યારે જ ઉપયોગી બની શકે છે જ્યારે સંબંધિત વ્યક્તિ નિર્ધારિત આવક અને અન્ય કાનૂની શરતો પૂર્ણ કરતી હોય. જો વ્યક્તિની અંદાજિત આવક પર કરની જવાબદારી બનતી હોય, તો માત્ર ફોર્મ રજૂ કરીને TDS અટકાવવાની સુવિધા મળતી નથી.
ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ, આ નવી જોગવાઈનો લાભ મેળવવા માટે માન્ય PAN હોવું પણ મહત્ત્વનું છે. PAN વગર રજૂ કરાયેલું ફોર્મ માન્ય ન ગણાય તેવી માહિતી આપવામાં આવી છે. બિનનિવાસી ભારતીયો (NRI) માટે પણ આ સુવિધા લાગુ ન પડતી હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, પોતાની ચોક્કસ પરિસ્થિતિ માટે આવકવેરા વિભાગની સત્તાવાર સૂચનાઓ અને લાગુ પડતી જોગવાઈઓની પુષ્ટિ કરવી જરૂરી છે.
કર્મચારીઓએ ખાસ કરીને એ તપાસવું જોઈએ કે તેઓ કયા પ્રકારના PF ઉપાડ માટે અરજી કરી રહ્યા છે, તેમની નોકરીનો સમયગાળો કેટલો છે અને તેમની આવક પર કયા નિયમો લાગુ પડે છે.
Form 121 ઓનલાઇન કેવી રીતે ભરવાનું રહેશે?
PF સંબંધિત સેવાઓને વધુ સરળ બનાવવા માટે ઓનલાઇન પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે. Form 121ના ઓનલાઇન સબમિશન અને ઈ-સાઇનિંગની સુવિધા અંગે પણ અહેવાલમાં માહિતી આપવામાં આવી છે. જોકે, અરજી કરતા પહેલાં સત્તાવાર પોર્ટલ પર આ સુવિધા ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તેની તપાસ કરવી જરૂરી છે.
કર્મચારીઓએ નીચેની બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ:
1. PANની વિગતો તપાસો: તમારો PAN માન્ય છે કે નહીં અને તેમાં દર્શાવેલી વિગતો સાચી છે કે નહીં તેની ખાતરી કરો.
2. PF ખાતાની માહિતી ચકાસો: UAN, આધાર સાથેની વિગતો, બેંક ખાતાની માહિતી અને અન્ય જરૂરી રેકોર્ડમાં કોઈ ભૂલ ન હોય તેની તપાસ કરો.
3. પાત્રતા નક્કી કરો: TDS ન કાપવાની ઘોષણા માટે તમે લાગુ પડતી શરતો પૂર્ણ કરો છો કે નહીં તે તપાસો.
4. સત્તાવાર પોર્ટલનો ઉપયોગ કરો: PF સંબંધિત પ્રક્રિયા માટે EPFOની સત્તાવાર વેબસાઇટ અને આવકવેરા વિભાગની અધિકૃત સૂચનાઓને પ્રાથમિકતા આપો.
5. અરજીનો રેકોર્ડ સાચવો: ઓનલાઇન ફોર્મ રજૂ કર્યા પછી મળતી રસીદ, સ્વીકૃતિ નંબર અથવા અન્ય સંબંધિત વિગતો સાચવી રાખો.
આ પગલાં અનુસરવાથી અરજી કરતી વખતે થતી સામાન્ય ભૂલો ટાળી શકાય છે અને જરૂર પડે ત્યારે અરજીની સ્થિતિ તપાસવામાં સરળતા રહે છે.
પાંચ વર્ષ પહેલાં PF ઉપાડો તો શું કરવું?
ઘણા કર્મચારીઓના મનમાં પ્રશ્ન હોય છે કે નોકરીના પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં PFમાંથી રકમ ઉપાડવામાં આવે તો શું કરવું પડે. અહીં સમજવાની બાબત એ છે કે PF ઉપાડના કરનિયમો માત્ર Form 121 પૂરતા મર્યાદિત નથી.
નિર્ધારિત સમયગાળા પહેલાં PFની રકમ ઉપાડવામાં આવે ત્યારે ઉપાડની રકમ, સતત સેવા, લાગુ પડતી કાનૂની જોગવાઈઓ અને અન્ય શરતોના આધારે કરની અસર નક્કી થઈ શકે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં TDS લાગુ પડી શકે છે, જ્યારે બીજી પરિસ્થિતિઓમાં અલગ નિયમો લાગુ પડી શકે છે.
એટલે પાંચ વર્ષ પહેલાં PF ઉપાડવાની સ્થિતિમાં માત્ર Form 121 ભરવાથી તમામ કરસંબંધિત પ્રશ્નોનો ઉકેલ આવી જશે એવું માનવું નહીં. કર્મચારીએ પોતાના કેસની વિગતો તપાસવી જોઈએ. જરૂર પડે તો કર સલાહકાર અથવા સંબંધિત વિભાગ પાસેથી માર્ગદર્શન મેળવવું યોગ્ય રહેશે.
PF ઉપાડતા પહેલાં આ ભૂલો ટાળો
PFમાંથી પૈસા ઉપાડવાની ઉતાવળમાં કેટલાક કર્મચારીઓ જરૂરી નિયમોની તપાસ કરતા નથી. પરિણામે TDS કપાઈ જવો, અરજીમાં વિલંબ થવો અથવા ખોટી માહિતી રજૂ થવા જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
સૌપ્રથમ, પોતાની પાત્રતા તપાસ્યા વગર કોઈ પણ ફોર્મ રજૂ ન કરો. બીજું, જૂના ફોર્મની જગ્યાએ નવા ફોર્મની જોગવાઈ લાગુ થઈ હોય તો જૂની પ્રક્રિયા પર આધાર રાખશો નહીં. ત્રીજું, PFમાંથી રકમ ઉપાડવાની અરજી અને TDS સંબંધિત ઘોષણાને એક જ બાબત ન માનો.
આ ઉપરાંત, UAN અને PANની વિગતોમાં તફાવત હોય અથવા બેંક ખાતાની માહિતી ખોટી હોય તો અરજીની પ્રક્રિયામાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. તેથી અરજી કરતા પહેલાં તમામ વિગતોની ચકાસણી કરવી વધુ સારું છે.
કર્મચારીઓએ હવે શું ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ?
PF એ માત્ર જરૂરિયાતના સમયે ઉપાડી શકાય એવી બચત નથી, પરંતુ નિવૃત્તિ પછીની આર્થિક સુરક્ષા સાથે પણ જોડાયેલું સાધન છે. તેથી પૈસા ઉપાડવાનો નિર્ણય લેતા પહેલાં તેની તાત્કાલિક જરૂરિયાત અને લાંબા ગાળાની અસર બંનેનો વિચાર કરવો જોઈએ.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી Form 15G અને Form 15Hના સ્થાને Form 121ના ઉપયોગ અંગેના અહેવાલોને ધ્યાનમાં રાખીને કર્મચારીઓએ નવી પ્રક્રિયાની માહિતી મેળવવી જરૂરી છે. સાથે જ, TDS ન કપાય એટલે PF ઉપાડ સંપૂર્ણ કરમુક્ત બની જાય છે એવી ગેરસમજથી દૂર રહેવું જોઈએ.
