ઇમરાન ખાનના સમર્થકોના માર્ચથી શહબાઝ સરકારમાં હલચલ, ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટીની શક્યતા!
પાકિસ્તાનમાં રાજકીય સંઘર્ષ વધુ ઘેરો બની રહ્યો છે. જેલમાં બંધ પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાનની મુક્તિ અને તેમને મળવાની મંજૂરી સહિતની માગણીઓ સાથે પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (PTI)ના સમર્થકોનું આંદોલન તેજ બન્યું છે. આ દરમિયાન પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ અને રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારીએ દેશની રાજકીય તથા સુરક્ષા સ્થિતિ અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ બેઠક કરી છે. ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટી અથવા અન્ય અસાધારણ વહીવટી પગલાં લેવાની શક્યતાએ પાકિસ્તાનના રાજકારણમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે.
ઇમરાન ખાનના સમર્થકોના માર્ચથી સરકાર પર દબાણ
પાકિસ્તાનમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાનની મુક્તિની માગ ફરી એકવાર રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. ઇમરાન ખાનની પાર્ટી PTIના સમર્થકોએ 4 ઑક્ટોબરથી ખૈબર પખ્તૂનખ્વા પ્રાંતમાંથી ઇસ્લામાબાદ તરફ લાંબી કૂચ શરૂ કરી હતી. આ માર્ચનું નેતૃત્વ પ્રાંતના મુખ્યમંત્રી સોહેલ અફ્રિદી કરી રહ્યા છે.
પાર્ટીના કાર્યકરો અને સમર્થકોનો મુખ્ય હેતુ ઇમરાન ખાનની મુક્તિ માટે સરકાર પર દબાણ ઊભું કરવાનો છે. આ ઉપરાંત, ઇમરાન ખાનને પરિવારના સભ્યો અને વકીલો સાથે મુલાકાત કરવાની મંજૂરી આપવા, તેમના અંગત ડૉક્ટરોને મળવા દેવા અને તેમના સ્વાસ્થ્ય અંગે યોગ્ય તબીબી તપાસ સુનિશ્ચિત કરવાની માગ પણ કરવામાં આવી છે.
આ માર્ચ એવા સમયે શરૂ થયો છે જ્યારે PTI અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેની વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગઈ હતી. અગાઉ બંને પક્ષો વચ્ચે સમાધાન માટે ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સહમતી ન સધાતાં આંદોલન આગળ વધારવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો.
શહબાઝ શરીફ અને ઝરદારી વચ્ચે મહત્ત્વપૂર્ણ બેઠક
10 ઑક્ટોબરે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફે રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારી સાથે મુલાકાત કરી હતી. રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં દેશની એકંદર રાજકીય પરિસ્થિતિ, સુરક્ષાના પડકારો અને ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં વધી રહેલા તણાવ અંગે ચર્ચા થઈ હોવાનું સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું હતું.
આ બેઠકમાં નાયબ વડાપ્રધાન અને વિદેશમંત્રી ઇશાક ડાર, ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવી, કાયદામંત્રી આઝમ નઝીર તરાર અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ સામેલ હતા.
બેઠકનું મહત્ત્વ એટલા માટે વધી ગયું છે કે PTIના નેતૃત્વ હેઠળની પ્રાંતીય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચે મતભેદો વધુ તીવ્ર બન્યા છે. એક તરફ ઇમરાન ખાનના સમર્થકો આંદોલન ચાલુ રાખવા માગે છે, તો બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકાર ઇસ્લામાબાદમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે કડક વલણ અપનાવી રહી છે.
શું ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટી લાગુ થશે?
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી વધુ ચર્ચાતો મુદ્દો ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટી લાદવાની શક્યતા છે. TV9 Hindiના અહેવાલમાં આ દિશામાં નિર્ણય લેવાયાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, પાકિસ્તાનના અન્ય અહેવાલોમાં કેન્દ્ર સરકાર આ વિકલ્પ પર વિચાર કરી રહી હોવાનું જણાવાયું છે. તેથી કટોકટી ઔપચારિક રીતે લાગુ થઈ ગઈ છે એવું નિશ્ચિતપણે કહેવું યોગ્ય નથી.
પાકિસ્તાનના ગૃહ રાજ્યમંત્રી તલાલ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે તણાવ ઘટાડવા માટે વિવિધ વિકલ્પો પર વિચાર થઈ રહ્યો છે. તેમણે કટોકટી લાદવાને અંતિમ ઉપાય તરીકે વર્ણવ્યો હતો.
આનો અર્થ એ છે કે સરકાર માટે આ નિર્ણય સરળ નથી. ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં PTIની સરકાર છે અને જો કેન્દ્ર સરકાર ત્યાં અસાધારણ વહીવટી પગલાં લેવાનો પ્રયાસ કરે, તો રાજકીય સંઘર્ષ વધુ તીવ્ર બની શકે છે.
કટોકટી જેવી વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ થાય તો તેની કાયદાકીય પ્રક્રિયા, બંધારણીય મર્યાદાઓ અને પ્રાંતીય સરકારની સત્તાઓ અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. આથી આગળનો નિર્ણય માત્ર સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાનના સંઘીય રાજકારણનો પણ મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દો બનશે.
ઇમરાન ખાનની મુક્તિ ઉપરાંત બીજી કઈ માગણીઓ છે?
PTIના સમર્થકોનું આંદોલન માત્ર ઇમરાન ખાનને જેલમાંથી મુક્ત કરવાની માગ પૂરતું મર્યાદિત નથી. પાર્ટીએ તેમની સાથે મુલાકાતની મંજૂરી અને તેમના સ્વાસ્થ્ય અંગે પારદર્શક માહિતી આપવાની માગ પણ કરી છે.
ઇમરાન ખાન રાવલપિંડીની અદિયાલા જેલમાં બંધ છે. તેમની સામે ભ્રષ્ટાચાર સહિતના વિવિધ કેસ નોંધાયેલા છે. ઇમરાન ખાન અને તેમની પાર્ટી આ કાનૂની કાર્યવાહીને રાજકીય પ્રેરિત ગણાવે છે, જ્યારે સરકારનું વલણ છે કે કેસો કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ ચાલી રહ્યા છે.
PTIએ અગાઉની કાર્યવાહીમાં અટકાયતમાં લેવામાં આવેલા કેટલાક સમર્થકો અને ઇમરાન ખાનનાં પરિવારજનોની મુક્તિની પણ માગ કરી છે. આ ઉપરાંત, તેમની પત્ની બુશરા બીબીની તબીબી તપાસ અને ઇમરાન ખાનના કેસોની સુનાવણીમાં કોઈ દખલગીરી ન થાય તેની ખાતરી આપવાની માગ કરવામાં આવી છે.
સરકાર અને PTI વચ્ચે આ મુદ્દાઓ પર સહમતી ન સધાતાં રાજકીય અવિશ્વાસ સતત વધી રહ્યો છે.
ઇસ્લામાબાદમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક
PTIના માર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને ઇસ્લામાબાદમાં સુરક્ષા વધારવામાં આવી છે. અગાઉના વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન હિંસક અથડામણો થઈ હોવાના અનુભવને કારણે વહીવટી તંત્ર આ વખતે કોઈ જોખમ લેવા માગતું નથી.
રાજધાનીના મહત્ત્વપૂર્ણ વિસ્તારોમાં પોલીસ અને અર્ધલશ્કરી દળો તૈનાત કરવામાં આવ્યાં છે. સરકારી ઇમારતો, સંસદ ભવન, વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાન અને વિદેશી દૂતાવાસો ધરાવતા વિસ્તારોની સુરક્ષા માટે બેરિકેડિંગ પણ કરવામાં આવ્યું છે.
સરકારે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે પ્રદર્શનકારીઓને રાજધાનીમાં પ્રવેશ કરીને સામાન્ય જનજીવન ખોરવવાની મંજૂરી આપવામાં નહીં આવે. ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીએ પણ વિરોધને કડક રીતે નિયંત્રિત કરવાની વાત કરી છે.
જોકે, સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધારવાથી રાજકીય તણાવ ઓછો થશે કે વિરોધ વધુ ઉગ્ર બનશે તે અંગે અનિશ્ચિતતા છે. જો પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષાદળો વચ્ચે અથડામણ થાય, તો પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં સુરક્ષાનો પડકાર પણ મોટો
ખૈબર પખ્તૂનખ્વા પ્રાંતમાં માત્ર રાજકીય તણાવ જ નહીં, પરંતુ આતંકવાદી હુમલાઓમાં વધારાની ચિંતા પણ છે. આ પ્રાંત અફઘાનિસ્તાનની સરહદે આવેલો હોવાથી અહીં સુરક્ષાને લગતા પડકારો લાંબા સમયથી રહ્યા છે.
કેન્દ્ર સરકારનો દાવો છે કે પ્રાંતમાં આતંકવાદ સામેની નીતિ અંગે PTIની સરકાર સાથે મતભેદો છે. વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફની સરકાર માને છે કે સુરક્ષા માટે કેન્દ્ર અને પ્રાંતીય સરકાર વચ્ચે વધુ સંકલન જરૂરી છે.
બીજી તરફ, PTIએ કેન્દ્ર સરકારના આ વલણનો વિરોધ કર્યો છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે તેના પર દબાણ લાવવા માટે સુરક્ષાના મુદ્દાનો રાજકીય ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ મતભેદને કારણે આંદોલન અને સુરક્ષાની સમસ્યાઓ એકબીજા સાથે જોડાઈ ગઈ છે. જો બંને સરકારો વચ્ચે સંકલન ન વધે, તો પ્રાંતમાં વહીવટી અને રાજકીય અસ્થિરતા વધવાની શક્યતા રહેશે.
સંસદમાં પણ ઊઠી શકે છે કટોકટીનો મુદ્દો
અહેવાલ અનુસાર, પાકિસ્તાનની નેશનલ એસેમ્બલી અને સેનેટની અલગ-અલગ બેઠકો 13 ઑક્ટોબરે બોલાવવામાં આવી છે. ખૈબર પખ્તૂનખ્વાની પરિસ્થિતિ અને કેન્દ્ર સરકારના સંભવિત પગલાં અંગે આ બેઠકોમાં ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
જો સરકાર કટોકટી અથવા અન્ય બંધારણીય પગલાં લેવાનો નિર્ણય કરે, તો તેના માટે કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને જરૂરી મંજૂરીઓનું પાલન કરવું પડશે. સંસદમાં આ મુદ્દે ચર્ચા થાય તો સરકારને પોતાના નિર્ણય પાછળનાં કારણો રજૂ કરવાની તક મળશે અને વિરોધ પક્ષ પણ તેનો વિરોધ નોંધાવી શકશે.
આથી આગામી દિવસોમાં સંસદની કાર્યવાહી પર પણ રાજકીય વર્તુળોની નજર રહેશે. સરકાર કડક પગલું લે છે કે ફરી વાટાઘાટોનો માર્ગ પસંદ કરે છે, તે પાકિસ્તાનની રાજકીય દિશા નક્કી કરવામાં મહત્ત્વનું બની શકે છે.
શું સરકાર અને PTI વચ્ચે સમાધાન શક્ય છે?
હાલની પરિસ્થિતિમાં બંને પક્ષો વચ્ચે સમાધાનનો માર્ગ મુશ્કેલ દેખાય છે, પરંતુ સંપૂર્ણપણે બંધ થયો નથી. અગાઉની વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગઈ હોવા છતાં, જો બંને પક્ષો પોતાની કેટલીક માગણીઓ પર લવચીક વલણ અપનાવે તો ચર્ચા ફરી શરૂ થઈ શકે છે.
PTI માટે ઇમરાન ખાન સાથે મુલાકાત, તેમના સ્વાસ્થ્ય અંગે ખાતરી અને કાનૂની પ્રક્રિયામાં પારદર્શકતા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. બીજી તરફ, કેન્દ્ર સરકાર ઇચ્છે છે કે વિરોધ પ્રદર્શનને કારણે રાજધાનીમાં અશાંતિ ન ફેલાય અને ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં આતંકવાદ સામેની કામગીરીમાં સહકાર મળે.
જો બંને પક્ષો આ મુદ્દાઓને અલગ રાખીને ચર્ચા કરે, તો તણાવ ઘટાડવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે. પરંતુ જો રાજકીય સ્પર્ધા અને પરસ્પર અવિશ્વાસ હાવી રહેશે, તો કટોકટી અથવા અન્ય કડક પગલાં અંગેની ચર્ચા વધુ ગંભીર બની શકે છે.
