શું સોનું-ચાંદી ખરીદનારાઓને આંચકો લાગશે? સરકારે કરમુક્તિ સમાપ્ત કરી દીધી છે, જાણો તેનાથી તમારા ખિસ્સા પર કેટલી અસર પડશે
જો તમે આગામી દિવસોમાં લગ્નપ્રસંગ, તહેવાર કે રોકાણના હેતુથી સોનું, ચાંદી કે પ્લેટિનમ ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ અહેવાલ તમારા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. દેશના કિંમતી ધાતુના બજારમાં એક મોટો નીતિગત ફેરફાર આવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે કિંમતી ધાતુઓની આયાત પર બેંકો અને નિર્ધારિત અધિકૃત એજન્સીઓને અત્યાર સુધી આપવામાં આવતી ખાસ કર મુક્તિ (Tax Exemption) આગળ ન લંબાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
સરકારના આ નિર્ણય બાદ હવે વિદેશથી સોના, ચાંદી અને પ્લેટિનમની આયાત કરતી વખતે ૩ ટકા ઇન્ટિગ્રેટેડ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (IGST) ચૂકવવો ફરજિયાત બન્યો છે. આ સમાચાર સામે આવ્યા પછી જ સામાન્ય ગ્રાહકો અને રોકાણકારોના મનમાં એક જ ચિંતા કોરી ખા રહી છે કે શું હવે સોનું અને ચાંદી સીધા ૩ ટકા મોંઘા થઈ જશે? અને શું આ નિર્ણયથી સામાન્ય નાગરિકોના બજેટ પર ભારે બોજ પડશે?
સોના અને ચાંદીની આયાત અંગે શું બદલાવ આવ્યો છે?
અત્યાર સુધી દેશમાં બેંકો અને અમુક ચોક્કસ અધિકૃત એજન્સીઓ મારફતે આયાત કરવામાં આવતા સોના, ચાંદી અને પ્લેટિનમ પર આયાત તબક્કે IGST ચૂકવવામાંથી ખાસ મુક્તિ આપવામાં આવતી હતી. જોકે, સરકારે આ કરમુક્તિની સમયસીમા લંબાવી નથી. જેના પરિણામે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬થી જ તમામ આયાત પર ૩% IGSTનો નિયમ અમલી બની ગયો છે.
મહેસૂલ સચિવ અરવિંદ શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારે ૮ ઓક્ટોબરના રોજ યોજાયેલી બેઠકમાં GST કાઉન્સિલને આ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારની જાણ કરી દીધી હતી. સરકારનો આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિવિધ માર્ગો અને ચેનલો દ્વારા દેશમાં આવતી કિંમતી ધાતુઓની આયાતમાં કરવેરાનું સમાન માળખું (Uniformity in Taxation) લાવવાનો છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે ટેક્સ વ્યવસ્થામાં રહેલી કોઈ વિસંગતતાને કારણે કોઈ ચોક્કસ આયાતકાર કે બેંકને અન્યાયી લાભ ન મળે.
શું સોનું અને ચાંદી ૩% મોંઘા થશે?
આ સમાચાર વાંચીને જો તમે એવું વિચારતા હોવ કે સોના-ચાંદીના ભાવમાં રાતોરાત ૩ ટકાનો વધારો થઈ જશે, તો રાહતની વાત એ છે કે એવું સીધેસીધું બનવાનું નથી.
તજજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર, ફક્ત બેંકો પર આયાત સમયે ૩% IGST લાગુ પડવાથી બજારમાં સોનાના છૂટક ભાવ ૩% વધી જશે તેવું નથી. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે વેપારીઓ અને જ્વેલર્સ, નિયમો અનુસાર, આયાત તબક્કે ચૂકવવામાં આવેલા આ ટેક્સને ‘ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ’ (Input Tax Credit – ITC) દ્વારા આગળ જતાં એડજસ્ટ કરી શકે છે.
જોકે, આ નિર્ણયની એક પરોક્ષ આડઅસર ચોક્કસ જોવા મળી શકે છે. હવેથી બેંકો અને આયાતકારોએ માલ મગવતી વખતે જ અગાઉથી વધુ ભંડોળ કે રોકડ રકમ ટેક્સ પેટે ચૂકવવી પડશે. આનાથી તેમની પાસે વર્કિંગ કેપિટલ (રોકડ પ્રવાહ) પર દબાણ વધશે અને નાણાકીય ખર્ચમાં આંશિક વધારો થઈ શકે છે. જો આયાતકારો અને વેપારીઓનો લિક્વિડિટી કોસ્ટ વધી જાય, તો તેની સામાન્ય અસર સપ્લાય ચેઇન મારફતે જ્વેલર્સ સુધી પહોંચી શકે છે. પરંતુ આખરી ભાવમાં કેટલો અને કેવો ફેરફાર થશે તે અન્ય ઘણા પરિબળો પર નિર્ભર રહે છે.
સોનાના ભાવ કયા પરિબળો પર આધાર રાખે છે?
ઘરઆંગણે સોના-ચાંદીના ભાવ માત્ર ટેક્સ પર જ આધારિત નથી હોતા, પરંતુ તેના પર વિવિધ વૈશ્વિક અને સ્થાનિક પરિબળોની ઊંડી અસર પડે છે:
૧. આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર: વિશ્વબજારમાં ચાલતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક માંગ-પુરવઠો સોનાના ભાવ નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
૨. ડૉલર સામે રૂપિયો: ભારત મોટાભાગનું સોનું આયાત કરે છે. જો અમેરિકી ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયો નબળો પડે, તો વિદેશથી ધાતુ ખરીદવી આપોઆપ મોંઘી બની જાય છે.
૩. આયાત ડ્યુટી અને કરવેરા: કસ્ટમ ડ્યુટી, એગ્રી સેસ અને અન્ય સરકારી વેરા કિંમતોને સીધી અસર કરે છે.
૪. વ્યવસાયિક અને મેકિંગ ચાર્જિસ: લોજિસ્ટિક્સ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન, ઈન્સ્યોરન્સ અને ઝવેરીઓ દ્વારા લેવામાં આવતા ઘડામણ (મેકિંગ) ચાર્જ પણ આખરી કિંમત નક્કી કરે છે.
ગ્રાહકો અને ખરીદદારોએ હવે શું કરવું જોઈએ?
જો તમે નજીકના ભવિષ્યમાં લગ્નસરા કે રોકાણ માટે દાગીના અથવા સોનાના સિક્કા ખરીદવાનું આયોજન કરી રહ્યા હોવ, તો થોડી સાવચેતી અને સમજદારી તમને આર્થિક ફાયદો કરાવી શકે છે:
ભાવની સરખામણી કરો: ખરીદી કરતા પહેલાં તમારા શહેરના રોજના સત્તાવાર ભાવ તપાસો. અલગ-અલગ જ્વેલર્સ પાસે જઈને મેકિંગ ચાર્જિસ અને અન્ય ડિસ્કાઉન્ટની તુલના કરવી હંમેશાં ફાયદાકારક રહે છે.
પાકું બિલ લેવાનો આગ્રહ રાખો: કોઈ પણ ખરીદી કરતી વખતે હોલમાર્કિંગ અને પાકું જીએસટી બિલ અવશ્ય લો. બિલમાં ધાતુની શુદ્ધતા (જેમ કે ૨૨ કેરેટ કે ૨૪ કેરેટ), કુલ વજન, તે દિવસનો ભાવ અને લાગુ પડતો ટેક્સ અલગથી દર્શાવેલો છે કે નહીં તે ચકાસી લો.
આમ, સરકારી કરમુક્તિ સમાપ્ત થવાથી બજારમાં ટેક્સ માળખું વધુ પારદર્શક બનશે, પરંતુ ગ્રાહકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી. સમજદારીપૂર્વક કરેલી ખરીદી તમને આર્થિક નુકસાનથી બચાવી શકશે.
