કોઈ ભૂખ્યું ન ઊંઘે: ગુજરાત સરકારની પોષણલક્ષી યોજનાઓ અને કૃષિ નીતિઓની સફળતા
દર વર્ષે ૧૬ ઓક્ટોબરના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં ‘વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ’ (World Food Day) ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ દિવસ આપણને એ મહત્ત્વપૂર્ણ સત્યની યાદ અપાવે છે કે પૌષ્ટિક અને સુરક્ષિત ખોરાક એ દરેક માનવીનો મૂળભૂત અધિકાર છે. ‘સૌને પોષણયુક્ત અને સુરક્ષિત આહાર’ની આ વૈશ્વિક નેમમાં ગુજરાત સરકારે પોતાના સાતત્યપૂર્ણ પ્રયાસો, કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને આધુનિક કૃષિ નીતિઓ દ્વારા અગ્રણી અને પ્રેરણાદાયી ભૂમિકા ભજવી છે.
ગુજરાતે માત્ર ખાદ્ય સામગ્રીના ઉત્પાદનમાં જ આત્મનિર્ભરતા મેળવી નથી, પરંતુ રાજ્યના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં વસતા છેવાડાના માનવી સુધી પૌષ્ટિક અન્ન પહોંચાડવાનું ભગીરથ કાર્ય પણ સફળતાપૂર્વક કર્યું છે. આજે રાજ્ય સરકારના પ્રયાસોથી ‘અન્ન સુરક્ષા’ હવે ‘પોષણ સુરક્ષા’માં પરિવર્તિત થઈ રહી છે.
ખેડૂત સમૃદ્ધિ અને આધુનિક ખેતી: અન્ન સુરક્ષાનો મજબૂત પાયો
કોઈપણ દેશ કે રાજ્યની અન્ન સુરક્ષાનો સાચો પાયો તેના ખેડૂતો હોય છે. ગુજરાત સરકારે ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ‘iKhedut’ પોર્ટલ મારફતે ખેડૂતો સુધી સરકારી યોજનાઓ અને સહાય સીધી પહોંચાડી છે. આ પોર્ટલ દ્વારા બિયારણ, ખાતર, ટ્રેક્ટર અને ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ (Drip Irrigation) પર સબસિડી આપીને ખેતીને વધુ આધુનિક અને નફાકારક બનાવવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, રાજ્યમાં ‘પ્રાકૃતિક ખેતી’ (Organic Farming) પર વિશેષ ભાર મુકવામાં આવી રહ્યો છે. રસાયણમુક્ત જમીન અને ઝેરમુક્ત પાકના ઉત્પાદનથી લોકોના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થઈ રહ્યો છે. પ્રાકૃતિક ખેતીને કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા વધવાની સાથે સાથે ગુણવત્તાસભર ખાદ્ય સામગ્રીનું ઉત્પાદન પણ વધ્યું છે, જે ભવિષ્યની અન્ન સુરક્ષા માટે અત્યંત જરૂરી છે.
કુપોષણ સામે લડત: પોષણલક્ષી યોજનાઓનું સફળ અમલીકરણ
અન્ન સુરક્ષાનો અર્થ માત્ર પેટ ભરવું નથી, પરંતુ શરીરને જરૂરી તમામ પોષક તત્વો પૂરા પાડવા તે છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી યોજનાઓ કુપોષણ સામેની લડાઈમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ છે:
મુખ્યમંત્રી માતૃશક્તિ યોજના: સગર્ભા અને ધાત્રી માતાઓને પૌષ્ટિક આહાર પૂરો પાડીને બાળકના જન્મ પહેલાંથી જ તેના સ્વાસ્થ્ય અને પોષણની મજબૂત નીવ રચવામાં આવી રહી છે.
પોષણ સુધા યોજના: રાજ્યના આદિવાસી વિસ્તારોમાં કુપોષણ નાબૂદ કરવા માટે મહિલાઓને ગરમ અને પૌષ્ટિક ભોજન પૂરું પાડવાની આ એક ખૂબ જ સરાહનીય પહેલ છે.
પીએમ પોષણ (મધ્યાહ્ન ભોજન): પ્રાથમિક શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા કરોડો બાળકોને દરરોજ તાજું, ગરમ અને પૌષ્ટિક ભોજન આપવામાં આવે છે, જેથી શિક્ષણની સાથે સાથે તેમના શ્રેષ્ઠ પોષણની પણ ગેરંટી મળે છે.
જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા: ‘કોઈ ભૂખ્યું ન ઊંઘે’નો સંકલ્પ
રાજ્યના સામાન્ય અને વંચિત વર્ગના લોકોને સરળતાથી અન્ન મળી રહે તે માટે જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) ને અત્યંત પારદર્શક અને મજબૂત બનાવવામાં આવી છે. રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા (NFSA) હેઠળ રાજ્યના લાખો રેશનકાર્ડ ધારકોને વાજબી ભાવે તેમજ મફત અનાજ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
માત્ર ઘઉં અને ચોખા જ નહીં, પરંતુ ગરીબ પરિવારના આહારમાં પ્રોટીન અને અન્ય પોષક તત્વો જળવાઈ રહે તે માટે કઠોળ, આયોડિનયુક્ત મીઠું અને સિંગતેલનું પણ નિયમિતપણે વિતરણ કરવામાં આવે છે. આ પારદર્શક ડિજિટલ વિતરણ પ્રણાલીને કારણે યોજનાનો લાભ સીધો જ સાચા અને જરૂરિયાતમંદ લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચી રહ્યો છે.
શુદ્ધતા અને ગુણવત્તા: ખાદ્ય સુરક્ષા અને તપાસ ઝુંબેશ
માત્ર અન્ન પૂરું પાડવું પૂરતું નથી, પરંતુ તે અન્ન ગુણવત્તાસભર, શુદ્ધ અને વાપરવા યોગ્ય હોય તે પણ એટલું જ જરૂરી છે. આ માટે ગુજરાતના ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્ર (FDCA) દ્વારા રાજ્યભરમાં ખાદ્ય ચીજોમાં થતી ભેળસેળ રોકવા માટે સતત સઘન ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવે છે.
રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં ‘મોબાઇલ ટેસ્ટિંગ વેન’ તહેનાત કરવામાં આવી છે, જે સ્થળ પર જ ખાદ્ય પદાર્થોની તપાસ કરીને દૂધ, તેલ, મસાલા અને અન્ય ખાદ્ય ચીજોની શુદ્ધતા ચકાસે છે. આ કડક તપાસ અને કાયદાકીય કાર્યવાહીને કારણે નાગરિકોને શુદ્ધ અને સુરક્ષિત આહાર મળી રહે છે.
‘સુપોષિત ગુજરાત’ તરફ એક મજબૂત કદમ
વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ ૨૦૨૬ના આ અવસરે, ગુજરાત સરકારનું ‘કોઈ પણ વ્યક્તિ અપોષિત કે ભૂખી ન રહે’ એ સંકલ્પ તરફનું યોગદાન અત્યંત પ્રશંસનીય છે. કૃષિ ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ, પારદર્શક ડિજિટલ વિતરણ વ્યવસ્થા અને માતૃ-બાળ કલ્યાણની પોષણલક્ષી યોજનાઓના સુમેળથી ગુજરાતે સમગ્ર દેશ સમક્ષ અન્ન સુરક્ષાનું એક ઉત્કૃષ્ટ અને અનુકરણીય ‘ગુજરાત મોડેલ’ રજૂ કર્યું છે.
