દિવાળી અને ધનતેરસ પહેલાં આવી ગયો પવિત્ર કાર્તિક મહિનો, જાણો સ્નાન-દાનના નિયમો!
સનાતન ધર્મમાં કાર્તિક મહિનાનું વિશેષ અને અત્યંત પવિત્ર સ્થાન છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ આખા મહિના દરમિયાન કરવામાં આવતી પૂજા-પાઠ, જપ, સ્નાન અને દાન સામાન્ય દિવસોની સરખામણીમાં સો ગણા વધુ ફળદાયી હોય છે. આ મહિનો ભગવાન શ્રી હરિ વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીને અત્યંત પ્રિય છે. કરવાચોથ, ધનતેરસ, દિવાળી, ગોવર્ધન પૂજા, ભાઈબીજ અને છઠ પૂજા જેવા હિન્દુ ધર્મના અનેક મોટા અને પ્રમુખ તહેવારો આ પવિત્ર મહિનામાં જ આવે છે.
શાસ્ત્રોમાં કાર્તિક માસના મહત્વનું વિસ્તૃત વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. સ્કંદ પુરાણમાં ઉલ્લેખ છે: “ન કાર્તિકસમો માસો ન કૃતેન સમં યુગમ્; ન વેદસદૃશં શાસ્ત્રં ન તીર્થં ગંગયા સમમ્” – એટલે કે, કાર્તિક માસ સમાન કોઈ મહિનો નથી, સત્યયુગ સમાન કોઈ યુગ નથી, વેદો સમાન કોઈ શાસ્ત્ર નથી અને ગંગા સમાન કોઈ તીર્થ નથી.
આ વર્ષે ક્યારથી શરૂ થઈ રહ્યો છે કાર્તિક માસ?
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, આશ્વિન માસની પૂનમ (પૂર્ણિમા) ના બીજા દિવસથી કાર્તિક મહિનાની શરૂઆત થાય છે. આ વર્ષે આશ્વિન પૂનમ 26 ઓક્ટોબરે છે. આથી, કાર્તિક મહિનાની શરૂઆત 27 ઓક્ટોબરથી થશે અને તેનું સમાપન 24 નવેમ્બરે થશે.
કાર્તિક મહિનામાં કરવા લાયક 5 મહાપુણ્ય કાર્યો
જો તમે પણ આ પવિત્ર મહિનામાં ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની કૃપા મેળવવા માંગતા હોવ, તો આ 5 કાર્યોને તમારા નિયમમાં જરૂર સામેલ કરો:
બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં નદી સ્નાન: કાર્તિક માસમાં સૂર્યોદય પહેલાં નદી કે તળાવમાં સ્નાન કરવાની પરંપરા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુ પાણીમાં જ નિવાસ કરે છે. જો પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવું શક્ય ન હોય, તો ઘરમાં જ ન્હાવાના પાણીમાં થોડું ગંગાજળ મિલાવીને સ્નાન કરવું જોઈએ.
નિયમપૂર્વક વ્રત અને સંયમ: આ આખા મહિનામાં સાત્વિક આહાર અને નિયમોનું પાલન કરીને વ્રત રાખવાનું વિધાન છે. પુરાણો અનુસાર, કાર્તિકમાં નિયમપૂર્વક વ્રત રાખવાથી અગ્નિહોત્ર કે અગ્નિષ્ટोम યજ્ઞ સમાન પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
દીપદાનની પરંપરા: કાર્તિક માસમાં દીપદાન કરવાનું ખૂબ મોટું ધાર્મિક મહત્વ છે. સાંજના સમયે કોઈ પવિત્ર નદી, તળાવ, મંદિર અથવા ઘરના મુખ્ય દરવાજા પર દીવો પ્રગટાવવાથી જીવનના તમામ દુઃખ-સંકટો દૂર થાય છે અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે.
તુલસી પૂજા અને સેવા: તુલસીજીને ભગવાન વિષ્ણુના અત્યંત પ્રિય માનવામાં આવ્યા છે. કાર્તિક મહિનામાં દરરોજ સવારે તુલસીના છોડને જળ અર્પણ કરવું અને સાંજે તુલસીના છોડ પાસે ઘીનો દીવો પ્રગટાવવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.
અન્ન અને વસ્ત્ર દાન: આ મહિનામાં જરૂરિયાતમંદોને પોતાની શ્રદ્ધા અનુસાર અન્ન, ગરમ કપડાં, તલ અને દીપનું દાન કરવું જોઈએ. માન્યતા છે કે કાર્તિકમાં કરેલું દાન જન્મોજન્મના પાપોમાંથી મુક્તિ અપાવે છે.
