ભેજવાળા વાતાવરણમાં વધતો ફૂટરોટ: પશુપાલકોને આર્થિક નુકસાનથી સાવધ રહેવું જરૂરી
સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં પશુપાલન લોકો માટે મહત્વપૂર્ણ આર્થિક આધાર બની ગયું છે. મોટી સંખ્યામાં પશુપાલકો દૂધ ઉત્પાદન અને પશુધન દ્વારા સારી આવક મેળવી રહ્યા છે. પરંતુ આ વ્યવસાયમાં સફળતા મેળવવા માટે પશુઓની યોગ્ય દેખરેખ અને સમયસર સારવાર અત્યંત જરૂરી બને છે. ખાસ કરીને પશુઓમાં થતા રોગો નિયંત્રણમાં ન રાખવામાં આવે તો ભારે નુકસાન ભોગવવું પડે છે. કેટલાક રોગ જીવલેણ ન હોવા છતાં દૂધ ઉત્પાદન ઘટાડે છે અને પશુપાલકોની આવક પર સીધી અસર કરે છે.
ફૂટરોટ રોગ: મૃત્યું નહીં પરંતુ ભારે આર્થિક અસર
પશુઓમાં જોવા મળતો એવો જ એક સામાન્ય પરંતુ હાનિકારક રોગ છે — ફૂટરોટ. આ રોગ પશુને જીવલેણ નથી, પરંતુ પશુપાલકો માટે ગંભીર આર્થિક સમસ્યા સર્જે છે. આ રોગ થતાં પશુના ખુરાની વચ્ચે સોજો, દુખાવો તથા પાછલા પગમાં વધુ અસર જોવા મળે છે. પરિણામે પશુ ચાલતી વખતે ખુરા પર ભાર મૂકીને ચાલે છે અને દૂધનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે. પશુને તાવ આવવો, ખોરાક પ્રત્યે ઉદાસીનતા અને લંગડાપણું આ રોગના સામાન્ય લક્ષણો છે. ખાસ કરીને ભેજવાળા વાતાવરણમાં અને કડક જમીન અથવા તીક્ષ્ણ ઘાસચારા વાળા વિસ્તારોમાં આ રોગ ઝડપથી ફેલાય છે.
નિષ્ણાતનો અભિપ્રાય અને રોગની અસર
પશુ ચિકિત્સા અધિકારી ડૉ. રાહુલભાઈ જણાવે છે કે વિવિધ બેક્ટેરિયાથી થતા રોગોમાં ફૂટરોટ એક ગંભીર સમસ્યા છે. આ રોગમાં પશુનું મૃત્યુ તો ન થાય, પરંતુ દૂધ ઉત્પાદન 20 થી 40 ટકા સુધી ઘટી શકે છે, જે સીધુ નુકસાન પશુપાલકને ભોગવવું પડે છે. આ રોગ દરમિયાન પશુની ખુરાની વચ્ચે ચાંદા પડે છે, ફુલાવો થાય છે અને પશુ ચાલવામાં તકલીફ અનુભવે છે. ઋતુ મુજબ ચરવામાં જતા પશુઓને ખાસ કાળજી લેવાની જરૂર રહે છે, કારણ કે વરસાદી અને ભેજવાળા દિવસોમાં ફૂટરોટ વધારે જોવા મળે છે.
સારવાર, રોકથામ અને જરૂરી કાળજી
આ લક્ષણો દેખાતા જ ઘરે પ્રાથમિક સારવાર તરીકે એન્ટિસેપ્ટિક લિક્વિડથી પગ ધોવા, ઝીંક ઓક્સાઇડ પાવડર અને ગ્લિસરીન મિક્સ કરી પેસ્ટ લગાવવી લાભદાયી બને છે. પશુને ખડકાળ જમીન પર લઈ જવાનું ટાળવું જોઈએ જેથી ઇજા વધારે ન થાય. જો પ્રાથમિક સારવાર પછી સુધારો ન થાય તો તાત્કાલિક પશુ ચિકિત્સકનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે. સમયસર રસીકરણ કરાવવાથી આવા રોગોનું જોખમ ઘણું ઓછું થઈ શકે છે અને પશુપાલકોનું આર્થિક નુકસાન પણ અટકે છે.
