કાજુની ખેતી ખેડૂતો માટે લાંબાગાળાનો નફાકારક વિકલ્પ
કાજુ પાકને વર્ષો સુધી સતત આવક આપતા પાક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેથી તેને ઘણી જગ્યાએ સફેદ સોનું પણ કહેવામાં આવે છે. એકવાર બગીચો તૈયાર થઈ જાય પછી લાંબા સમય સુધી ઓછા ખર્ચે સારું વળતર મળતું રહે છે. ભારત કાજુ ઉત્પાદનના મામલે વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાંનો એક છે અને ગોવા, કર્ણાટક, કેરળ, મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશમાં તેની વ્યાપક ખેતી થાય છે. છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોમાં દેશના અનેક ખેડૂતો ધીમે ધીમે કાજુની ફાયદાકારક ખેતી તરફ વળી રહ્યા છે.
કાજુના પાક માટે યોગ્ય જમીન અને આબોહવાનું મહત્ત્વ
કાજુ ઉગાડવા માટે ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા સૌથી વધુ અનુકૂળ ગણાય છે. સમુદ્ર સપાટીથી 700 મીટર સુધીના વિસ્તારોમાં તે સારી રીતે વિકસે છે અને સારા પાણી નિકાલવાળી રેતાળ માટી આદર્શ માનવામાં આવે છે. જ્યાં અત્યંત ઠંડી રહેતી હોય અથવા પાણી ભરાઈ જતું હોય તેવા વિસ્તારોમાં કાજુનું વૃક્ષ સારું નથી વધતું. યોગ્ય પરિસ્થિતિ મળે ત્યારે છોડ લાંબા સમય સુધી ફળ આપતા રહે છે.
સુધારેલી જાતો અને યોગ્ય વાવેતર પદ્ધતિ
ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે સુધારેલી અને પરખાયેલી જાતો પસંદ કરવી જરૂરી બને છે. ભારતમાં VRI-3, VRI-4, H-130, H-1601 અને ગોવા-1 જેવી જાતોનું વધુ વાવેતર જોવા મળે છે. ચોમાસુ શરૂ થતાં જૂન-જુલાઈમાં 60x60x60 સેન્ટીમીટરના ખાડામાં છોડ વાવવામાં આવે છે. પ્રતિ એકર આશરે 100 થી 120 છોડ પૂરતા ગણાય છે અને વૃક્ષો વચ્ચે 7 થી 8 મીટર જેટલું અંતર રાખવાથી તેઓને યોગ્ય વિકાસ માટે પૂરતી જગ્યા મળી રહે છે.
કાજુના છોડની કાળજી અને પ્રાથમિક જાળવણી
વાવેતર પછી શરૂઆતના 2 થી 3 વર્ષ નિયમિત પાણી આપવું જરૂરી હોય છે જેથી મૂળ મજબૂત બને અને વૃદ્ધિ નિયમિત રહે. વૃક્ષો પરિપક્વ થયા પછી વધારે સિંચાઈની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ ફૂલ અને ફળ મુકવાના સમયગાળામાં પાણી આપવાથી ઉત્પન્ન થતો માલ વધુ ગુણવત્તાયુક્ત મળે છે. નીંદણ નિયંત્રણ માટે સમયાંતરે સફાઈ કરવાથી વૃક્ષો સ્વસ્થ રહે છે અને છોડની વૃદ્ધિમાં વધારો થાય છે.
લણણીનો સમય અને ફળનું સંસ્કરણ
કાજુના વૃક્ષો સામાન્ય રીતે ત્રણથી ચાર વર્ષ પછી ફળ આપવાનું શરૂ કરે છે. કાજુનો પાક મુખ્યત્વે માર્ચથી મે વચ્ચે પાકે છે અને વૃક્ષ પરથી પડ્યા પછી જ જમીનમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ફળ અને બીજને અલગ કરવામાં આવે છે અને બીજને સંપૂર્ણ સૂકવવા તડકામાં રાખવામાં આવે છે. યોગ્ય સૂકવણીથી ઉત્પાદન લાંબા સમય સુધી સારા હાલતમાં રહે છે.
ઘરઆંગણામાં કાજુ ઉગાડવાની સરળ રીત
જો ખેતર ન હોય અથવા થોડીઘણી જગ્યા ઉપલબ્ધ હોય તો પણ કાજુના કેટલાક છોડ સરળતાથી ઉગાડી શકાય છે. તડકો પૂરતો મળે અને માટીનો નિકાલ સારો હોય તો ઘર નજીક પણ વૃક્ષ ઉછેરી શકાય છે. શરૂઆતના બે-ત્રણ વર્ષ પૂરતું પાણી અને મૂળભૂત જાળવણી રાખવાથી થોડાં વર્ષમાં જ ફળ મળવા લાગે છે, જે ઘરઆંગણે વાવેતર માટે આકર્ષક વિકલ્પ બને છે.
ઓછી મૂડીમાં લાંબાગાળાની આવકનો પાક
કાજુના બગીચા સ્થાપવામાં મુખ્યત્વે છોડની કિંમત, ખાતર, મજૂરી અને શરૂઆતની સિંચાઈ જેવા નાના ખર્ચ સામેલ હોય છે. પરંતુ એકવાર બગીચો મજબૂત થઈ જાય પછી વર્ષો સુધી ઓછા ખર્ચે વધારે આવક મેળવી શકાય છે. એક એકરમાં સરેરાશ 7 થી 10 ક્વિન્ટલ કાજુ મળે છે અને બજારમાં તેની કિંમત 800 થી 1000 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી મળે છે. આ પ્રમાણે પ્રતિ એકર 5 થી 7 લાખ રૂપિયાની વાર્ષિક આવક મેળવી શકાય છે, જે ખેડૂતો માટે આકર્ષક સંભાવના ધરાવે છે.
