શિયાળાનું અનુકૂળ હવામાન મશરુમ ઉત્પાદન માટે લાભકારી
ઠંડીના દિવસોમાં હવા પોતે જ તાપમાન ઘટાડે છે, જેના કારણે મશરુમ ઉગાડવા માટે ખાસ અલગ તૈયારી કરવાની જરૂર પડતી નથી. ઓછા સમયમાં ઊગતો આ પાક નાના અને સીમાંત ખેડૂત માટે ખાસ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે. પૌષ્ટિક ગુણધર્મો અને પ્રોટીનથી ભરપૂર હોવાથી મશરુમની બજારમાં સારી માંગ રહે છે. શિયાળામાં ભેજ જળવાયેલુ રહે છે અને નિયંત્રણ માટે વધારાના ખર્ચ વગર ઉત્તમ ગુણવત્તાનું ઉત્પાદન મળવાનું શક્ય બને છે.
બે મુખ્ય જાતો સૌથી લોકપ્રિય
કૃષિ નિષ્ણાંતોના જણાવ્યા મુજબ ઠંડી માટે બટન મશરુમ અને ઓયસ્ટર મશરુમ બંને શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. બટન જાતને 14 થી 18 ડિગ્રી સુધીનું તાપમાન અનુરૂપ રહે છે અને આ વેળાએ તે સહેલાઈથી જળવાય છે. ઓયસ્ટર મશરુમ 15 થી 22 ડિગ્રીમાં પણ સુંદર વૃદ્ધિ દર્શાવે છે અને તેની તકનીક વધુ સરળ છે. બજારની માંગ પ્રમાણે ખેડૂતો પોતાની અનુકૂળતા મુજબ કોઈપણ જાત અપનાવી સારા ભાવે વેચાણ કરી નફો મેળવી શકે છે.
મશરુમ ખેતીના ચાર તબક્કા
મશરુમ ઉત્પાદન મુખ્ય ચાર પ્રક્રિયાઓ દ્વારા પૂરું થાય છે – કમ્પોસ્ટ બનાવવું, તેમાં સ્પોન ઉમેરવું, બેડ તૈયાર કરવું અને પાક તોડવાનો અંતિમ ચરમ ભાગ. ઠંડી દરમિયાન કમ્પોસ્ટ ઝડપથી તૈયાર થાય છે અને વૃદ્ધિ પણ તીવ્ર જોવા મળે છે. ઓયસ્ટર મશરુમ માટે પરાલી, ભૂંસા અને સૂકા પાંદડાનો ઉપયોગ થાય છે જ્યારે બટન માટે ગોબર ખાતર સાથે અન્ય પોષક તત્વો ઉમેરવામાં આવે છે. સ્વચ્છતા, ભેજનું નિયંત્રણ અને હવામાં પ્રવાહ જાળવવાથી ઉત્પાદન સરળતાથી વધે છે.
ભેજ અને તાપમાન સ્વાભાવિક રીતે સંતુલિત
મશરુમના સ્વસ્થ વિકાસ માટે 14 થી 20 ડિગ્રી તાપમાન અને 70 થી 80 ટકા ભેજ આદર્શ રહે છે. શિયાળામાં આ બંને પરિસ્થિતિ પ્રાકૃતિક રીતે જ ઉભી રહે છે, જેના કારણે ખેડૂતોને અલગ વ્યવસ્થાઓમાં ખર્ચ નહીં આવે. સમયાંતરે પાણીનો હળવો છંટકાવ અને હવાની અવરજવર પૂરતી રાખવાથી આખી સીઝનમાં મોટા, સ્વચ્છ અને સફેદ મશરુમ મળવાની શક્યતા વધે છે. એટલું જ નહીં, ઉત્પાદન સતત અને પ્રમાણમાં વધુ રહે છે.
નાનો રૂમ પણ બનશે મશરુમ ફાર્મ
માત્ર 10×12 કદના રૂમમાં મશરુમની શરૂઆત કરી શકાય છે અને તે માટે ખેતરની જરૂર નથી. ઓયસ્ટર મશરુમનો એક સીઝન ખર્ચ સરેરાશ 8 થી 12 હજાર રૂપિયા થઇ શકે છે, જેમાં ભૂંસા, પાણી, પ્લાસ્ટિક તેમજ સ્પોનનો સામેલ ખર્ચ હોય છે. બટન મશરુમમાં કમ્પોસ્ટ અને સુવિધા વધારાની હોઈ ખર્ચ થોડો વધુ એટલે કે 20 થી 30 હજાર સુધી પહોંચી શકે છે. ગોદામ અથવા ખાલી શેડનો ઉપયોગ કરીને ખેડૂત ખર્ચમાં કાપ લાવી સારો નફો મેળવી શકે છે.
ઓછી મૂડીમાં વધુ ઉત્પાદન અને નફો
આ પોષણયુક્ત ખાદ્યવસ્તુની માંગ વર્ષભર રહે છે તથા શિયાળામાં તેની તાજગી અને ગુણવત્તા વધુ હોય છે. બજારમાં તાજા મશરુમ 120 થી 200 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી વેચાય છે. એક સીઝનમાં ઓયસ્ટર મશરુમ 80 થી 100 કિલો અને બટન મશરુમ 150 થી 200 કિલો સુધી ઉત્પાદન આપી શકે છે. ઓછા ખર્ચ સાથે સારી માંગ મળતા ખેડૂત સરળતાથી 40 થી 60 હજાર રૂપિયા સુધી શુદ્ધ કમાણી કરી શકે છે.
